Η ηθοποιός Ευσταθία Τσαπαρέλη στο TheTOC: "Το κράτος μας είναι ανάπηρο και όχι οι Κωφοί"

"Δεν αντιλαμβάνομαι πλέον την κώφωση ως αναπηρία, δεν χρίζει διόρθωσης ή θεραπείας, είναι ένας διαφορετικός τρόπος αντίληψης της ζωής". Με αυτή τη θέση προσεγγίζει η ηθοποιός Ευσταθία Τσαπαρέλη τον ρόλο της Μαρίας στην παράσταση "Τα παιδιά ενός κατώτερου Θεού", στην οποία η ηθοποιός υποδύεται μια κωφή γυναίκα που αρνείται να προσαρμοστεί στα μέτρα των ακουόντων και διεκδικεί ισότητα, σεβασμό και αυτονομία.

Το έργο του Mark Medoff παρακολουθεί τη σχέση ενός δασκάλου σε σχολείο Κωφών και μιας πρώην μαθήτριας, η οποία εργάζεται πλέον ως καθαρίστρια. Εκείνη έχει επιλέξει συνειδητά να μη διαβάζει τα χείλη και να ζει απομονωμένη, απορρίπτοντας τα πρότυπα "προσαρμογής" που της επιβάλλονται. Εκείνος, αντιμετωπίζοντας την περίπτωσή της ως μια επαγγελματική πρόκληση, επιχειρεί να τη φέρει πιο κοντά στον κόσμο των ακουόντων, ανοίγοντας έναν κύκλο έντασης, σύγκρουσης και συναισθηματικής διαπραγμάτευσης. Στους δύο πρωταγωνιστικούς ρόλους συναντώνται η Ευσταθία Τσαπαρέλη και ο Πάρης Θωμόπουλος, ενώ την παραγωγή υπογράφει ο Τάσος Ιορδανίδης.

Για την κ. Τσαπαρέλη, η προσέγγιση της Μαρίας σήμαινε μια βαθιά μετατόπιση: να αφήσει πίσω τα γνώριμα επικοινωνιακά εργαλεία του λόγου και να ανακαλύψει άλλους τρόπους "ακοής", μέσα από το σώμα, το βλέμμα και τη σιωπή. Μέσα από τη χρήση της νοηματικής γλώσσας και τη συνεργασία με την κοινότητα των Κωφών, η παράσταση ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για την προσβασιμότητα στην τέχνη και τη θέση των Κωφών στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία.

"Η σιωπή δεν ψεύδεται"

Όπως λέει, "Μέσα από το έργο ξεγυμνώνεται η αδυναμία αυτών που ορίζει η κοινωνία ως φυσιολογικούς να "ανοίξουν" και να κάνουν ένα βήμα πιο κοντά στο ανοίκειο. Η μετατόπιση που χρειαζόταν να κάνω ήταν μεγάλη καθώς καλούμουν να ξεχάσω τα επικοινωνιακά εργαλεία που έχω ως ακούων άτομο και να ανακαλύψω άλλα. Συνειδητοποίησα ότι οι λέξεις λειτουργούν πολλές φορές ως καταφύγιο για να κρύψεις την αλήθεια. Η σιωπή δεν ψεύδεται".

"Για τον ρόλο, προσπάθησα να διευρύνω την ακοή ως αίσθηση"

Επομένως, αυτή η σιωπή γίνεται ο βασικός άξονας του χαρακτήρα της Μαρίας, τον οποίο η ηθοποιός προσεγγίζει χωρίς ίχνος οίκτου ή εξιδανίκευσης, αλλά με ανοιχτή καρδιά. "Ο χαρακτήρας της Μαρίας είναι πεντακάθαρος και αφοπλιστικά ειλικρινής. Την προσέγγισα με ανοιχτή καρδιά και μυαλό και καθόλου οίκτο", αναφέρει η Ευσταθία Τσαπαρέλη, μιλώντας στο TheToc.

Ενώ, ως προς το πρακτικό κομμάτι όπως λέει, "προσπάθησα να διευρύνω την ακοή ως αίσθηση. Τα μάτια αλλά και ολόκληρο το σώμα λειτουργεί σαν "ακουστικός πόρος". Ως ακούων άτομο παίρνω πολλές πληροφορίες από εξωλεκτικά μηνύματα στην επικοινωνία μου με τους άλλους. Επένδυσα σε αυτή τη λειτουργία που φαντάζομαι είναι πιο οξυμένη σε κωφά άτομα".

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία έπαιξε η επαφή της με τη νοηματική γλώσσα και την κοινότητα των Κωφών, όχι μόνο ως επαγγελματική ανάγκη, αλλά και ως προσωπική εμπειρία. "Την διδασκαλία της νοηματικής γλώσσας για την παράστασή μας την ανέλαβαν η διερμηνέας Άννα Λιάκου και η κωφή δασκάλα νοηματικής Αρτεμισία Παντελάκη. Οι δύο αυτοί υπέροχοι άνθρωποι ήταν ο σύνδεσμός μας με τον κόσμο των Κωφών. Εγώ από ένα σημείο και μετά έκανα μαθήματα αποκλειστικά με την Αρτεμισία για να εξασκηθώ στην επικοινωνία και πέρα από το έργο. Είδα βίντεο, διάβασα, αλλά η παρουσία τη Αρτεμισίας ήταν καταλυτική καθώς είχα την δυνατότητα να την βλέπω, να την μιμούμαι ενώ ταυτόχρονα είχα την ευκαιρία και την τιμή να την γνωρίσω και ως άνθρωπο".

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Θέατρο Άλφα- Ληναίος Φωτίου (@theatroalfa)

"Το έργο γίνεται η αφορμή για να δούμε πόσο στα αλήθεια σεβόμαστε και αποδεχόμαστε το διαφορετικό"

Για την ίδια, το έργο δεν μένει στο επίπεδο της σκηνής, αλλά λειτουργεί ως καθρέφτης για τις ανθρώπινες σχέσεις συνολικά και ελπίζει πως οι θεατές φεύγοντας από την παράσταση θα έχουν έστω και μία μικρή αλλαγή στη σχέση τους με τους άλλους. "Πιστεύω ότι το έργο δίνει τον χώρο να σκεφτούμε στ΄αλήθεια πόσο διατεθειμένοι είμαστε να ακούσουμε και να αποδεχτούμε την διαφορετικότητα. Την όποια διαφορετικότητα. Το έργο γίνεται η αφορμή για να δούμε πόσο στα αλήθεια σεβόμαστε και αποδεχόμαστε το διαφορετικό. Και αν στα αλήθεια κάνουμε βήματα προς τον άλλο χωρίς να προσπαθούμε να τον αλλάξουμε και να τον φέρουμε στα δικά μας μέτρα. Η αδυναμία μας να "ακούσουμε" πραγματικά τον άλλο όπως και η ανάγκη μας να μας ακούσουν και να μας αποδεχτούν, διατρέχει τις ανθρώπινες σχέσεις εν γένει. Θέλω να ελπίζω πως οι θεατές φεύγοντας από την παράσταση θα έχουν έστω μια μικρή μετατόπιση, ένα μικρό άνοιγμα προς τον άλλο".

Πόσο εύκολο είναι να συμπεριληφθούν οι Κωφοί στην τέχνη;

Η συζήτηση, ωστόσο, οδηγείται αναπόφευκτα και στο σήμερα, και στη θέση των Κωφών στην τέχνη και την κοινωνία. Όπως λέει η ίδια στο TheToc, "Γίνονται κάποιες προσπάθειες για συμπερίληψη και προσβασιμότητα στην Τέχνη, αλλά είναι αποσπασματικές, σε μικρή κλίμακα και τις περισσότερες φορές ιδιωτικής πρωτοβουλίας".

"Προφανώς, για να γίνει κάτι συστηματικό και να μπορούμε να μιλάμε για μια βαθιά και ουσιαστική προσβασιμότητα χρειάζεται πολιτική πρωτοβουλία. Αλλά δυστυχώς το κράτος στην Ελλάδα δεν έχει αυτό που λέμε κοινωνικό πρόσωπο. Είναι μια σειρά πραγμάτων που πρέπει να γίνουν για να πούμε πως η Τέχνη γίνεται πραγματικά προσβάσιμη", συμπληρώνει.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Θέατρο Άλφα- Ληναίος Φωτίου (@theatroalfa)

Φέρνοντας συγκεκριμένα παραδείγματα από τον χώρο του θεάτρου, περιγράφει ένα τοπίο γεμάτο εμπόδια, τα οποία ενδεχομένως συναντάμε και στην καθημερινότητα:

"Για το θέατρο, αρχικά, θα έπρεπε να υπάρχει διερμηνεία σε όλες τις παραστάσεις και όχι μόνο σε κάποιες και μόνο για συγκεκριμένες μέρες. Ο υπερτιτλισμός των παραστάσεων είναι μια λύση, παρόλα αυτά υπάρχουν και Κωφοί που δεν έχουν διδαχτεί ανάγνωση και άρα μόνο με διερμηνεία θα μπορούσαν να παρακολουθήσουν ισότιμα. Παρόλα αυτά ελάχιστες παραστάσεις έχουν σταθερά υπερτιτλισμό. Επαγγελματικά βλέπουμε το πρόβλημα να βαθαίνει. Ενώ υπάρχουν κωφοί ηθοποιοί, δεν έχουν τη δυνατότητα να σπουδάσουν σε δραματική σχολή καθώς αποκλείονται λόγω νομοθεσίας περί αρτιμέλειας. Βέβαια ακόμη κι αν γινόντουσαν δεκτοί κωφοί σπουδαστές αυτό θα προϋπέθετε ότι θα υπήρχαν διερμηνείς στο μάθημα. Αλλά εδώ δεν υπάρχει διερμηνεία στα παν/μια για τους κωφούς φοιτητές θα υπάρξει στις δραματικές σχολές. Για να πούμε ότι μία παραγωγή μπορεί να απασχολήσει και κωφούς αλλά και ακούοντες ηθοποιούς θα πρέπει να υπάρχει σταθερά διερμηνέας καθ’ όλη τη διάρκεια των προβών καθώς και στις παραστάσεις, για να διευκολύνεται η επικοινωνία μεταξύ των συντελεστών. Αλλά και αυτό μοιάζει ουτοπικό όταν δεν υπάρχουν διερμηνείς στα νοσοκομεία ή στις δημόσιες υπηρεσίες". Παραδείγματος χάριν, έχει τροχαίο ένας κωφός τον μεταφέρουν στο νοσοκομείο και δεν υπάρχει άνθρωπος εκεί να επικοινωνήσει μαζί του".

Διαβάστε Επίσης

Ψυχικό τραύμα: Η αθέατη πλευρά των τροχαίων - Ποιος φροντίζει όσους φτάνουν πρώτοι σε μια τραγωδία;

"Το κράτος μας είναι ανάπηρο και όχι οι Κωφοί"

Η εμπειρία της παράστασης, όπως λέει, την οδήγησε σε μια βαθύτερη κατανόηση όχι μόνο των αποκλεισμών, αλλά και των χαμένων δυνατοτήτων για όλους: "Η ενασχόλησή μου με αυτό το έργο ήταν η αφορμή για να δω πιο καθαρά όχι την αναπηρία αυτών των ανθρώπων, αλλά πως η αναπηρία τους "φωτίζεται" όσο έρχονται σε επαφή με την αδυναμία της κοινωνίας να τους απευθυνθεί ισότιμα. Με λίγα λόγια το κράτος μας είναι ανάπηρο και όχι οι κωφοί. Και αυτό που κατάλαβα είναι πως δεν στερούνται μόνο οι κωφοί, στερούμαστε και οι ακούοντες την ευκαιρία να επικοινωνήσουμε, να γνωρίσουμε, να συγχρωτιστούμε με αυτούς τους ανθρώπους και άρα να μετακινηθούμε να διευρυνθούμε".

"Θα ήθελα πολύ να έχω τη δυνατότητα να βλέπω κωφούς ηθοποιούς αλλά και να συνεργάζομαι μαζί τους. Θα ήθελα να είχα γνωρίσει νωρίτερα στη ζωή μου κωφούς, να είχα διδαχτεί τη γλώσσα τους, να είχα επικοινωνήσει μαζί τους, να τους συναντούσα στις σπουδές μου και στον επαγγελματικό μου χώρο, να ήταν μέρος της κοινωνικής μου ζωής. Μπορεί να ακούγεται τρελό αυτό που λέω και μη ρεαλιστικό ειδικά σε μία χώρα σαν την Ελλάδα που δεν φημίζεται για την κοινωνική της ευαισθησία σε επίπεδο πολιτικής πρωτοβουλίας".

"Η πιο σπουδαία αξία του θεάτρου είναι το να ενώνει τους ανθρώπους μέσα από μια κοινή εμπειρία"

Για την ίδια, ωστόσο, το θέατρο παραμένει ο χώρος όπου αυτή η συνάντηση μπορεί να γίνει πράξη. "Είναι σημαντικό να πούμε πως το "θέατρο των κωφών" μέσα από μια μακρά πορεία έχει κάνει πολλά σημαντικά βήματα και έχει αποδείξει πως η σκηνή μπορεί να γίνει τόπος συνάντησης των δύο κόσμων, μέσα από την συνεργασία κωφών και ακουόντων ηθοποιών. Παρόλα αυτά δεν χαίρει της προβολής που αξίζει στο έργο του. Για μένα η πιο σπουδαία αξία του θεάτρου, η πιο πυρηνική είναι το να ενώνει τους ανθρώπους μέσα από μια κοινή εμπειρία. Να γίνεται το θέατρο ένας χώρος που σέβεται την διαφορετικότητα φωτίζοντας παράλληλα και όλα αυτά που μας ενώνουν. Χαίρομαι βαθιά που είμαι μέρος μιας παράστασης όπου πραγματώνεται κάτι τόσο θεμελιώδες. Εύχομαι η κοινωνία μας κάποια στιγμή να λειτουργεί όχι μόνο στη θεωρία αλλά και στην πράξη με όρους ισότητας και αποδοχής. Το να κρατήσουμε όλοι μέσα μας αυτό το αίτημα ενεργό και να το επικοινωνούμε σε κάθε ευκαιρία είναι ζωτικής σημασίας και για τον καθένα μας προσωπικά αλλά και για την υγεία της κοινωνίας μας συνολικά".

Διαβάστε Επίσης

O Γιώργος Γεροντιδάκης στo TheTOC: "Μάθαμε να ζούμε με τις ενοχές της χαράς"

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr