Η ζωή ενός μεγάλου παιδαγωγού και ένα αντιπολεμικό παραμύθι

Ο Γιάνους Κόρτσακ αρνήθηκε να εγκαταλείψει τα παιδιά του ορφανοτροφείου και θανατώθηκε μαζί τους στο στρατόπεδο της Τρεμπλίνκα.

THETOC TEAM
ΓΡΑΦΕΙ: THETOC TEAM
Η ζωή ενός μεγάλου παιδαγωγού και ένα αντιπολεμικό παραμύθι

Πώς θα ήταν ο κόσμος αν τον κυβερνούσαν παιδιά; Ένα σπουδαίο έργο που ανεβαίνει κάθε Κυριακή στην παιδική σκηνή του Θέατρου «Άλφα Ιδέα» (Πατησίων 37 και Στουρνάρη 51) δίνει την απάντηση. Πρόκειται για τον «Ματίας ο Πρώτος», το αντιπολεμικό παραμύθι του πρωτοποριακού Πολωνού παιδαγωγού και παιδιάτρου Γιάνους Κόρτσακ, σε διασκευή της Άλκης Ζέη, αγαπημένης συγγραφέα μικρών και μεγάλων. Η παράσταση του έργου, που αποτελεί ύμνο στη φιλία, στην αγάπη και στην παιδική αθωότητα, είναι γεμάτη μουσική, γρήγορη σκηνική δράση, συγκίνηση αλλά και χιούμορ.

Η ζωή ενός μεγάλου παιδαγωγού και ένα αντιπολεμικό παραμύθι

Ο Γιάνους Κόρτσακ (1878 ή 1879 - 1942) ήταν πρωτοποριακός παιδαγωγός, εκπαιδευτικός και συγγραφέας, που σήμερα αναγνωρίζεται ως ο πρόδρομος μιας σειράς εκπαιδευτικών τάσεων σχετικά με τα δικαιώματα των παιδιών. Η Άλκη Ζέη έχει πει γι’ αυτόν: «Αν έχει μείνει στην ιστορία ο Πολωνοεβραίος συγγραφέας Γιάνους Κόρτσακ είναι όχι τόσο για το συγγραφικό του έργο όσο για το παιδαγωγικό. Πρωτοπόρος για τα υπέρ του παιδιού δικαιώματα, αγωνιζόταν γι’ αυτά μάλιστα σε μια εποχή που σχεδόν κανένας δεν ασχολιόταν. "Δεν είναι παιδιά, είναι άνθρωποι". Κι αυτή δεν ήταν μια φράση που απλώς την έλεγε αλλά την εφάρμοζε. Στο ορφανοτροφείο που ήταν διευθυντής είχε συντάξει μαζί με τα παιδιά ένα δικό τους Σύνταγμα, ένα δικό τους κοινοβούλιο καθώς κι ένα δικό τους δικαστήριο. Έτσι μερικές φορές ήταν αναγκασμένος ο ίδιος να λογοδοτεί σ’ αυτό το δικαστήριο της ‘παιδικής δημοκρατίας’ για κάποια δικά του λάθη. Στον Ματία τον πρώτο γίνεται ολοφάνερο αυτό το πιστεύω του».

Η ιστορία και το τραγικό τέλος ενός σπουδαίου παιδαγωγού

Ο Γιάνους Κόρτσακ ήταν Πολωνός παιδίατρος, παιδαγωγός, συγγραφέας, δημοσιογράφος, κοινωνικός ακτιβιστής και αξιωματικός του πολωνικού στρατού. Το πραγματικό του όνομα ήταν Χένρυκ Γκόλντσμιτ (Henryk Goldszmit), επίσης γνωστός και ως ο Γερο-δόκτωρ ή ο Κύριος δόκτωρ. Γεννήθηκε στις 22 Ιουλίου 1878 ή 1879 στη Βαρσοβία και πέθανε στις 5 Αυγούστου 1942 στο στρατόπεδο εξόντωσης Τρεμπλίνκα.

Η ζωή ενός μεγάλου παιδαγωγού και ένα αντιπολεμικό παραμύθι - εικόνα 2

Μαζί με τη Stefania Wilczyńska ίδρυσε στην Βαρσοβία και διηύθυνε ένα ορφανοτροφείο για εβραιόπουλα - «Dom Sierot» (Σπίτι των Ορφανών) - το οποίο χρηματοδοτούνταν από τον εβραϊκό Σύλλογο «Βοήθεια στα Ορφανά». Το ορφανοτροφείο βρίσκονταν στην οδό Krochmalna 92 (σήμερα οδ. Jaktorowska 6). Στις 7 Οκτωβρίου 1912 το Dom Sierot ξεκίνησε τη λειτουργία του και ο Κόρτσακ έγινε διευθυντής του. Η Stefania Wilczyńska (1886-1942) - δεσποινίς/κυρία Stefa - έγινε ανώτατη παιδαγωγός. Ο Κόρτσακ διηύθυνε το ορφανοτροφείο για 30 χρόνια. Στα τέλη Οκτωβρίου αρχές Νοεμβρίου του 1940 το Dom Sierot μεταφέρθηκε στο γκέτο, στην οδό Chłodna. Κατά τη διάρκεια μιας παρέμβασης που είχε σχέση με τη μετακόμιση του ορφανοτροφείου, ο Κόρτασκ συνελήφθη. Οι Ναζί τον έστειλαν στις φυλακές Pawiak, αλλά μετά από μερικές εβδομάδες αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση.

Η ζωή ενός μεγάλου παιδαγωγού και ένα αντιπολεμικό παραμύθι - εικόνα 3

Ο Κόρτσακ θεωρείται ως ένας από τους πρωτεργάτες της παιδαγωγικής τάσης ονομαζόμενης σήμερα «ηθική αγωγή», αν και δεν δημιούργησε καμία συστηματική θεωρία για το θέμα αυτό . Οι σύγχρονες παιδαγωγικές ιδέες του είχαν τη βάση στην πρακτική. Ήταν εναντίον της χρήσης δογμάτων στη διδακτική, μολονότι ήταν καλά κατατοπισμένος σε παιδαγωγικά και ψυχολογικά ρεύματα της εποχής του. Σύμφωνα με τον Igor Newerly ο Κόρτσακ δεν ταυτιζόταν με κάποια συγκεκριμένη πολιτική ιδεολογία ή εκπαιδευτικό δόγμα. Παρ’ όλα αυτά ο Γιάνους Κόρτσακ θεωρείται προάγγελος πολλών τάσεων. Ο Kohlberg κρίνει ότι η δική του «Δίκαια κοινότητα των παιδιών» (Children Just Community) βασίζεται στην πρακτική του Κόρτσακ. Υποστηρίζεται πως ο Κόρτσακ και ο Paulo Freire έχουν παρόμοιες απόψεις για τη δημοκρατία στο σχολείο και τη θεωρία του διαλόγου. Υποστηρικτές της παιδαγωγικής αγάπης (pedagogical love) στηρίζουν τη θεωρία τους σε ένα μοντέλο σχέσης δασκάλου-μαθητή, που αναπτύχθηκε από τον Κόρτσακ. Άλλοι συγγραφείς προσπαθούν να ανακαλύψουν στον Κόρτσακ και στον Martin Buber την πηγή του ρεύματος της «θρησκευτικής παιδείας».

Η ζωή ενός μεγάλου παιδαγωγού και ένα αντιπολεμικό παραμύθι - εικόνα 4

Οι ιδέες του Κόρτσακ εφαρμόζονται στην «ιδεολογία της ομαλοποίησης» της εκπαίδευσης των παιδιών με νοητική υστέρηση. Η προσέγγισή του στην διαπαιδαγώγηση των παιδιών έχει επηρεάσει τις μεταπολεμικές νομοθετικές πρωτοβουλίες, που ελήφθησαν προς όφελος των παιδιών. Στις πρωτοβουλίες αυτές σε μεγάλο βαθμό συνεισέφερε η Πολωνία, η οποία έλαβε ενεργή συμμετοχή στην προετοιμασία της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Παιδιού το 1959, καθώς και πρωτοστάτησε στη συγγραφή και προώθηση της «Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού», η οποία εγκρίθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 1989.

Η ζωή ενός μεγάλου παιδαγωγού και ένα αντιπολεμικό παραμύθι - εικόνα 5

Το πρωί της 5ης ή της 6ης Αύγουστου 1942 την περιοχή του Μικρού Γκέτο είχαν περικυκλώσει τμήματα των SS και των ουκρανικών και λετονικών αστυνομικών δυνάμεων. Κατά τη διάρκεια της λεγόμενης «μεγάλης δράσης», δηλαδή του κύριου σταδίου της εξόντωσης από τους Γερμανούς του πληθυσμού στο γκέτο της Βαρσοβίας, ο Κόρτσακ εκ νέου απέρριψε τις προτάσεις διαφυγής του, μη θέλοντας να εγκαταλείψει τα παιδιά και το ορφανοτροφείο του. Την ημέρα της απέλασης από το γκέτο οδήγησε την πομπή των προστατευόμενων του στο Umschlagplatz, από όπου αναχωρούσαν οι μεταφορές για τα στρατόπεδα θανάτου.

Η ζωή ενός μεγάλου παιδαγωγού και ένα αντιπολεμικό παραμύθι - εικόνα 6

Στην πορεία συμμετείχαν περίπου 200 παιδιά και μερικές δεκάδες επιμελητές τους, μεταξύ τους και η Stefania Wilczyńska. Η τελευταία τους πορεία έγινε θρυλική. Αποτέλεσε έναν από τους μύθους του πολέμου και συχνό θέμα αναμνήσεων, ωστόσο όχι πάντα συνεπών και αξιόπιστων στις λεπτομέρειες τους. «Δεν θέλω να γίνω εικονοκλάστης και να απομυθοποιήσω μερικά πράγματα, αλλά πρέπει να πω, πώς το είδα τότε. Η ατμόσφαιρα ήταν διαποτισμένη με μια τεράστια αδράνεια, αυτοματισμό και απάθεια. Δεν υπήρξε ορατή συγκίνηση για το πρόσωπο του Κόρτσακ, δεν υπήρχαν στρατιωτικοί χαιρετισμοί (όπως περιγράφουν κάποιοι), σίγουρα δεν υπήρχε παρέμβαση του Judenrat - κανείς δεν πλησίασε τον Κόρτσακ. Δεν υπήρχαν χειρονομίες, δεν υπήρχαν τραγούδια, ούτε υπερήφανα σηκωμένα κεφάλια, δεν θυμάμαι αν κάποιος κρατούσε το λάβαρο του ορφανοτροφείου, όπως λέγεται. Υπήρξε μόνο μια τρομερή, εξαντλητική σιωπή. (...) Κάποιο από τα παιδιά κρατούσε τον Κόρτσακ από τα ρούχα του, ίσως από το χέρι, περπατούσαν σαν σε έκσταση. Τους συνόδευσα μέχρι και την πύλη του Umschlag…» Σύμφωνα με άλλες εκδοχές τα παιδιά βάδιζαν σε τετράδες και βαστούσαν την σημαία του Βασιλιά Ματία Α´, του ήρωα ενός από τα μυθιστορήματα του δάσκαλού τους. Κάθε παιδί κρατούσε από ένα αγαπημένο του παιχνίδι ή βιβλίο. Ένα από τα αγόρια, που ήταν στην κεφαλή της πορείας, έπαιζε βιολί. Οι Ουκρανοί και οι άντρες των SS τίναζαν τα μαστίγια τους και πυροβολούσαν πάνω από το πλήθος των παιδιών, αν και την πορεία την οδηγούσε ένας από αυτούς, ο οποίος προφανώς έτρεφε για τα παιδιά κάποιο είδος συμπάθειας. Ο Γιάνους Κόρτσακ θανατώθηκε μαζί με τους μαθητές του στο ναζιστικό στρατόπεδο θανάτου στην Τρεμπλίνκα. Το 1948 του απονεμήθηκε μετά θάνατον Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (το παράσημο ο Σταυρός του Ιππότη της Αναγεννημένης Πολωνίας).

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

`
ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΑΜΟΙΒΗ 04 Δεκ 2020 | 13:06

Κραυγή αγωνίας από 400 Ελληνες τραγουδιστές: Το δωρεάν μας τελείωσε - Ζητούν αμοιβή για τις εμφανίσεις τους σε TV και ραδιόφωνο

Με ανακοίνωση την οποία υπογράφουν 400 τραγουδιστές, το Πανελλήνιο Σωματείο Ελλήνων Τραγουδιστών ζητάει μέτρα ενίσχυσης των εργαζομένων στο χώρο του ακροάματος.

ΧΙΟΥ ΚΙΖ-ΜΠΙΡΝ 03 Δεκ 2020 | 12:38

Mad Max: Πέθανε ο "κακός" της σειράς ταινιών

Πέθανε ο ηθοποιός που εσάρκωνε το ρόλο του "κακού" στις ταινίες Mad Max

ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ 03 Δεκ 2020 | 09:20

Ανακαλύφθηκε η "Καπέλα Σιστίνα" της αρχαιότητας στον Αμαζόνιο - Χιλιάδες εντυπωσιακά σχέδια σε γκρεμό οκτώ μιλίων

Η ανακάλυψη που θεωρείται η Καπέλα Σιστίνα της αρχαιότητας κρατήθηκε ως επτασφράγιστο μυστικό για έναν ολόκληρο χρόνο.

ΠΛΗΡΗΣ ΗΜΕΡΩΝ 02 Δεκ 2020 | 20:11

Έφυγε από τη ζωή η ηθοποιός Δάφνη Σκούρα - Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο

Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας η Δάφνη Σκούρα ανέπτυξε αντιστασιακή δράση, ενώ ήταν μέλος της "Νεολαίας Λαμπράκη".

ΣΤΟΝ ΔΗΜΟ ΗΛΙΔΟΣ 30 Νοε 2020 | 15:17

Αποκάλυψη στην Ηλεία - Βρέθηκαν οκτώ αρχαίοι τάφοι σε οικόπεδο

Οι τάφοι αυτοί αποτελούν τμήμα της δυτικής νεκρόπολης της αρχαίας πόλης της Ήλιδος, στην Ηλεία.

ΔΗΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΣΤΙΑ 30 Νοε 2020 | 13:28

Ιερώνυμος : Απαίτησα να έχω την ίδια μεταχείριση με όλους τους Ελληνες- Δεν θα δεχόμουν κάτι άλλο

Η δήλωση του Αρχιεπισκόπου Ιερώνυμου για την νοσηλεία του για τον κορονοϊό

ΤΙ ΕΔΕΙΞΕ Η ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΚΑΠΑΝΗ 28 Νοε 2020 | 09:05

Μυτιλήνη: Τι ανακάλυψαν οι αρχαιολόγοι στην ανασκαφή στο Οβριόκαστρο

Τα ίχνη ενός αρχαίου πολιτισμού και ένα κάστρο που χάθηκε από την πολιορκία των Οθωμανών.

ΘΑ ΑΝΟΙΧΤΟΥΝ ΠΟΛΛΑ ΚΙΒΩΤΙΑ ΚΑΙ ΚΟΝΤΕΙΝΕΡ 27 Νοε 2020 | 19:43

Τατόι: Ανοίγουν για πρώτη φορά κιβώτια, κοντέινερ και βαλίτσες της Φρειδερίκης [Εικόνες]

Οι βαλίτσες της Φρειδερίκης παρέμεναν εξαφανισμένες σε ντουλάπες και ερμάρια στο βασιλικό κτήμα στο Τατόι.

ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΕΙ ΟΜΩΣ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ 27 Νοε 2020 | 12:47

Νέα διάσταση στον σάλο με τη Γαλάνη και το συσσίτιο των απόρων: Τι λέει τώρα ο άνθρωπος που την κατήγγειλε

Η νέα ανάρτηση Πολυχρονόπουλου για τη Γαλάνη και την καταγγελία ότι επιχείρησε να σταματήσει σισσύτιο απόρων. Να σταματήσει η ανθρωποφαγία.

«ΠΟΙΟΣ ΞΕΡΕΙ ΤΙ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙ ΛΙΓΟ ΠΙΟ AWAY» 26 Νοε 2020 | 15:45

Ξεσπάθωσε ξανά ο Μπαμπινιώτης: "Click away" θέλατε; Καλά να πάθετε…

Mε χιούμορ μέσα από νέα ανάρτησή του ο Γιώργος Μπαμπινιώτης κάνει μια ακόμη προσπάθεια να μας επαναφέρει στα... ελληνικά

ΘΛΙΨΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΗΣ 25 Νοε 2020 | 10:12

Μαρία Μοσχολιού: "Εφυγε" η επί χρόνια Πρωθιέρεια στην Αφή της Ολυμπιακής Φλόγας

Έφυγε από τη ζωή η Μαρία Μοσχολιού, επί χρόνια Πρωθιέρεια στην Αφή της Ολυμπιακής Φλόγας, σκορπίζοντας θλίψη στους ανθρώπους του αθλητισμού και του πολιτισμού.

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΜΕ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΕΣ 24 Νοε 2020 | 18:36

Απίστευτο: Κλοπή σημειωματαρίων του Δαρβίνου από το Κέμπριτζ δηλώθηκε 20 χρόνια αργότερα - Τι συνέβη

Ένα από τα σημειωματάρια του Δαρβίνου που εκλάπησαν περιέχει το διάσημο σκίτσο του Tree of Life που εξερευνά την εξελικτική σχέση μεταξύ των ειδών.

ΟΔΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ 23 Νοε 2020 | 15:48

Η Αιόλου κρύβει έναν αρχαιολογικό θησαυρό κάτω από την άσφαλτο- Η κεφαλή του Ερμή και οι προηγούμενες ανακαλύψεις [Εικόνες]

Με αφορμή την ανακάλυψη της κεφαλής του Ερμή το ΥΠΠΟΑ συνθέτει ένα σύντομο ιστορικό των σημαντικών ευρημάτων που βρέθηκαν στην Αιόλου και στην ευρύτερη περιοχή.