Follow us

Μάρθα Γκράχαμ: Η μεγαλύτερη χορεύτρια του 20ου αιώνα

Σαν σήμερα γεννήθηκε η μεγαλύτερη χορεύτρια του 20ου αιώνα που πίστευε ότι οι μεγάλοι χορευτές είναι μεγάλοι εξαιτίας του πάθους τους. Όλη η συναρπαστική ζωή της

Αργυρώ Μποζώνη
ΓΡΑΦΕΙ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Μάρθα Γκράχαμ: Η μεγαλύτερη χορεύτρια του 20ου αιώνα

«Το σώμα λέει αυτό που δεν μπορούν να πουν οι λέξεις».

Μάρθα Γκράχαμ: Η μεγαλύτερη χορεύτρια του 20ου αιώνα

Το 1998, το περιοδικό ΤΙΜΕ ανακηρύσσει τη Μάρθα Γκράχαμ «χορεύτρια του αιώνα», επτά χρόνια μετά το θάνατό της. Το αμερικανικό κράτος την είχε ήδη ανακηρύξει «Εθνικό θησαυρό», τίτλο που για πρώτη φορά δόθηκε σε χορεύτρια και χορογράφο. Πως θέλετε να σας θυμούνται; Την είχαν ρωτήσει. Ως χορεύτρια ή ως χορογράφο; «Ως χορεύτρια»! απαντούσε.

Μάρθα Γκράχαμ: Η μεγαλύτερη χορεύτρια του 20ου αιώνα - εικόνα 2

Η Γκράχαμ αποφάσισε να γίνει χορεύτρια στα 17 της, όταν παρακολούθησε ένα ρεσιτάλ χορού στο Λος Άντζελες. Πρωταγωνιστούσε μια πρωτοποριακή χορεύτρια της εποχής, η Ρουθ Σεντ Ντένις, η οποία στάθηκε το δεύτερο πρόσωπο που την ενέπνευσε στη ζωή.

Το πρώτο πρόσωπο που την ενέπνευσε ήταν ο πατέρας της, Τζωρτζ Γκράχαμ, ένας ψυχολόγος με έδρα μια μικρή πόλη έξω από το Πίτσμπουργκ της Πενσυλβανίας, το Allegheny City. Ο πατέρας της Γκράχαμ μελετούσε τη γλώσσα του ανθρώπινου σώματος στις ψυχικές παθήσεις τις οποίες ερευνούσε και υποστήριζε ότι «Η κίνηση δεν λέει ποτέ ψέματα», μία φράση που θα γινόταν μότο της Αμερικανίδας χορεύτριας και χορογράφου.

Η γεννημένη το 1896 Μάρθα έζησε όπως έλεγε η ίδια σε ένα μέρος όπου όλα σκεπάζονταν από την κάπνα των ανθρακοβιομηχανιών. « Ό, τι φορούσαμε σκεπαζόταν από την κάπνα. Το να βγεις έξω ντυμένη με ένα φρεσκοπλυμένο λευκό φόρεμα σήμαινε πως θα επέστρεφες ντυμένη στα μαύρα...» έλεγε αφηγούμενη τα παιδικά της χρόνια.

Μάρθα Γκράχαμ: Η μεγαλύτερη χορεύτρια του 20ου αιώνα - εικόνα 3

Ήταν μια έξοδος προς το φως, όταν αποφάσισε να πάρει τα πρώτα της μαθήματα χορού στη Σχολή "Ντένισον" της Ρουθ Σεντ Ντένις. Πολύ γρήγορα, το ταλέντο της Μάρθα Γκράχαμ δεν άργησε να ξεχωρίσει. Το 1923 φεύγει για τη Νέα Υόρκη και μόλις τρία χρόνια μετά ιδρύει τη δική της Εταιρία και Σχολή Χορού όπου δίνει το όνομά της. Το 1926 ιδρύει τη δική της ομάδα. Και προκειμένου να εξοικονομήσει χρήματα διδάσκει μαθήματα κίνησης σε ηθοποιούς.

Lamentation
Lamentation

Αυτή είναι ίσως η πιο σημαντική στιγμή της καριέρας της. Η αρχή της έρευνας και της καθιέρωσης μιας νέας γλώσσας στο χορό. Η τεχνική που διαμόρφωσε δεν ήταν η «ανακάλυψη του σύγχρονου χορού» αλλά μια αναγνωρίσιμη γλώσσα ακόμα και σήμερα ακόμα και σε όσους δεν έχουν δει ούτε ένα έργο της. Αυτό ήταν ­ που απετέλεσε και το πρώτο υπολογίσιμο «αντίπαλο δέος» στο κλασικό μπαλέτο. Το βεβαιώνει αυτό η τεράστια επίδρασή της στους επόμενους χορογράφους, τον Μερς Κάνινγχαμ, τον Πολ Τέιλορ, την Τουάιλα Θαρπ, τον Μαρκ Μόρις.

Μάρθα Γκράχαμ: Η μεγαλύτερη χορεύτρια του 20ου αιώνα - εικόνα 5

Για την Γκράχαμ, ο χορός έμοιαζε με ιερή αποστολή: Ήθελε να αποτυπώσει μέσα από την κίνηση, το γράφημα της ανθρώπινης καρδιάς. Έτσι άρχισε να διαμορφώνει ένα σύστημα κίνησης, εντελώς στην αντίθετη κατεύθυνση από αυτή στην οποία βάδιζαν οι δάσκαλοί της. Όταν όλοι εξερευνούσαν αυτό που συνέβαινε στις ξένες χώρες, Η Γκράχαμ στράφηκε προς την ανθρώπινη ψυχή. Αυτό που την ενδιέφερε πρωτίστως, ήταν να φωτίσει τα κίνητρα, τις εσωτερικές συγκρούσεις, τα ψυχικά πάθη, τις σκοτεινές προθέσεις που καθορίζουν τις πράξεις των ανθρώπων.

Με τα «Πρωτόγονα Μυστήρια» (1931) ­ το πρώτο της αριστούργημα που κέρδισε την προσοχή κοινού και κριτικών σε όλον τον κόσμο ­ η Μάρθα Γκράχαμ εστίασε στην ψυχολογική αξία των αρχέγονων ιεροτελεστιών, θέμα που την απασχόλησε και στο «Σκοτεινό Λιβάδι» (1946).

Μάρθα Γκράχαμ: Η μεγαλύτερη χορεύτρια του 20ου αιώνα - εικόνα 6

Η ψυχολογική αξία των ηρώων ήταν αυτή που την οδήγησε να ασχοληθεί με τις μεγάλες ηρωίδες του αρχαίου δράματος. Υπέγραψε έργα με πρωταγωνίστριες τη Μήδεια, την Ιοκάστη, την Άλκηστη, τη Φαίδρα και την Αριάδνη. Ο πλούτος των ψυχολογικών μεταπτώσεων αυτών των γυναικών, αισθήματα και πράξεις κορυφώθηκαν και μετουσιώθηκαν σε κίνηση μέσα στο έργο της.

Το 1958, υπέγραψε ένα αριστούργημα, ένα έργο αξεπέραστο για τον τρόπο με τον οποίο ερευνά τη σχέση του σώματος και του ανθρώπινου πάθους, την «Κλυταιμνήστρα». Ήταν το πρώτο χορόδραμα σύγχρονης κινησιολογίας σε δύο πράξεις με πρόλογο και επίλογο: ένα ενδοσκοπικό «ταξίδι ψυχής» στα βάθη της αυτοανακάλυψης.

Μάρθα Γκράχαμ: Η μεγαλύτερη χορεύτρια του 20ου αιώνα - εικόνα 7

Για να μεταδώσει τον ψυχολογικό χαρακτήρα των θεμάτων που την απασχολούσαν, η Γκράχαμ εισήγαγε κινήσεις ικανές να κάνουν ορατό το «εσωτερικό τοπίο», ήταν η αρχή της περίφημης μεθόδου της. Οι κινήσεις ήταν νέες, πρωτότυπες, δε θύμιζαν καθόλου τις μαλακές κινήσεις της διάσημης Ισιδώρας Ντάνκαν και του Ρουθ Σεντ Ντένις. Πολλοί έβρισκαν αυτό τον χορό βίαιο, έως και άσχημο. Οι κινήσεις ήταν κοφτές και βίαιες, έσκιζαν τον αέρα με δύναμη.

Μάρθα Γκράχαμ: Η μεγαλύτερη χορεύτρια του 20ου αιώνα - εικόνα 8

Αυτή η δύναμη προερχόταν από έναν κόσμο εσωτερικό, πνευματικό, βαθύ, ερευνητικό, ικανό να γοητεύσει τελικά το κοινό. Πολύ γρήγορα οι κριτικοί αναγνώρισαν στο ύφος της, τη νεωτερικότητα που χρειαζόταν ο χορός για να ανανεωθεί, αλλά και την ισορροπία ανάμεσα στη συγκίνηση που προκαλεί ένας χορευτής και την τεχνική του.

Η εξερεύνηση του πνεύματος είναι αναγνωρίσιμη σε όλα τα έργα της Γκράχαμ: στην εύθυμη «Ανοιξη στα Απαλάχια» (1944), τα λυρικά «Παιχνίδια των αγγέλων» (1948) αλλά και στους πνευματώδεις «Ακροβάτες των θεών» (1960).

Η Μάρθα Γκράχαμ ήταν γνωστή για την αδάμαστη θέληση και την ανεξάντλητη αντοχή της. “Ποτέ δεν είναι αργά για να κάνεις το όνειρό σου πραγματικότητα” έλεγε, κάτι που εφάρμοσε απολύτως. Άρχισε το χορό σε μεγάλη ηλικία, είχε ένα σώμα που δε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ιδανικό, αλλά όσο καμία άλλη χορεύτρια και χορογράφος, με τρομερή αφοσίωση, ανέπτυξε την φοβερή της ικανότητα να αντιλαμβάνεται την δύσκολη τέχνη της και να πειραματίζεται άφοβα με πηγές και έννοιες όπως η θρησκεία, η ζωγραφική, ην καθημερινή ζωή ενώ πάντα στο επίκεντρο βρισκόταν ο βαθύτερος εσωτερικός πλούτος που έψαχνε τρόπο να εξωτερικευτεί.

Μάρθα Γκράχαμ: Η μεγαλύτερη χορεύτρια του 20ου αιώνα - εικόνα 9

Όταν αποσύρθηκε από το χορό, το 1969, έχασε κάθε θέληση για ζωή. Κλείνεται στο σπίτι της, καπνίζει και πίνει, ενώ αποπειράται να αυτοκτονήσει. Η κατάθλιψη και οι καταχρήσεις την οδηγούν στο νοσοκομείο σε κωματώδη κατάσταση, ωστόσο, καταφέρνει να σταθεί ξανά στα πόδια της και να συνεχίσει και το 1972, σε ηλικία 76 ετών οργανώνει ξανά την ομάδα της χορογραφεί δέκα νέα μπαλέτα και αμέτρητες αναβιώσεις έργων της, γράφει την αυτοβιογραφία της. Η τελευταία της δημιουργία ολοκληρώθηκε και παρουσιάστηκε το 1990 με μουσική του Σκοτ Τζόπλιν και κοστούμια του Κάλβιν Κλάιν.

Μάρθα Γκράχαμ: Η μεγαλύτερη χορεύτρια του 20ου αιώνα - εικόνα 10

Λίγο αργότερα, η Γκράχαμ στα 96 της χρόνια, δημιουργική μέχρι το τέλος και ενώ ετοιμάζει ένα νέο έργο το The Eyes of the Goddess, πεθαίνει από πνευμονία στη Νέα Υόρκη. Η ομάδα της, η παλαιότερη ομάδα χορού στην Αμερική, η Martha Graham Dance Company, που ιδρύθηκε το 1926, και συμπληρώνει φέτος 90 χρόνια, συνεχίζει την θριαμβευτική της πορεία με παραστάσεις σε όλο τον κόσμο και συνεργασίες με τους επιφανέστερους χορευτές και χορογράφους.

Θα μπορούσε να γραφτούν πολλά για την Μάρθα Γκράχαμ. Αλλά δύσκολα θα μπορούσε να απαντηθεί η ερώτηση:

Πώς θα ήταν ο χορός σήμερα χωρίς τη δική της πολύτιμη συμβολή;

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ 12 Αυγ 2022 | 07:45

Ελεύθερη είσοδος και εκδηλώσεις σε αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και μουσεία για την αποψινή αυγουστιάτικη Πανσέληνο

Οι εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν σε 50 αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, ενώ 55 θα παραμείνουν ανοιχτοί για το κοινό με ελεύθερη είσοδο.

ΣΕ ΗΛΙΚΙΑ 89 ΕΤΩΝ 12 Αυγ 2022 | 00:11

Γαλλία: Πέθανε ο Ζαν Ζακ Σεμπέ - Ο διάσημος σκιτσογράφος του "μικρού Νικόλα"

Ο Ζαν Ζακ Σεμπέ άφησε την τελευταία του πνοή στο εξοχικό του, περιτριγυρισμένος από τη σύζυγο και στενούς φίλους του, δήλωσε ο βιογράφος του.

ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ 09 Αυγ 2022 | 18:32

Έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας Αγγελική Βαρελλά - Οι διακρίσεις της

Έζησε τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, τον οποίο περιγράφει η ίδια στο βιβλίο της "Με το χαμόγελο στα χείλη".

"ΝΟΜΙΖΑ ΟΤΙ ΘΑ ΧΕΣ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙ ΩΣ ΤΩΡΑ" 09 Αυγ 2022 | 13:47

Η μεγάλη κόντρα Λένον - Μακάρτνεϊ: Τι δείχνει η επιστολή που δημοπραττείται - "Δηλαδή νόμιζες ότι τo Imagine..."

Τι έγραφε ο Τζον Λένον στον Πολ Μακάρτνεϊ για το Imagine. Μεγάλη κόντρα μεταξύ των δύο "σκαθαριών" μέσω επιστολής που δημοπραττείται.

ΣΤΑ 73 ΤΗΣ 08 Αυγ 2022 | 23:02

Πέθανε η ηθοποιός και τραγουδίστρια Ολίβια Νιούτον Τζον - Πρωταγωνίστρια του "Grease"

Η Ολίβια Νιούτον Τζον έδινε για δεκαετίες μάχη με τον καρκίνο.

ΤΗ ΔΙΑΔΕΧΘΗΚΕ Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΡΟΙΛΟΣ 08 Αυγ 2022 | 21:22

Η Ελένη Αρβελέρ αποχώρησε από την προεδρία του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών

Την Ελένη Γλύκαντζη-Αρβελέρ διαδέχθηκε ο Παναγιώτης Ροϊλός

ΝΕΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ 07 Αυγ 2022 | 10:26

Λέσβος: Και ένα και δύο και τρία και... τέσσερα τα απολιθωμένα δάση [εικόνες]

Στη δυτική Λέσβο δεν υπάρχει μόνο ένα απολιθωμένο δάσος αλλά τέσσερα.

ΣΤΟ INSTAGRAM 03 Αυγ 2022 | 23:37

Ρετρό: Ρένα Βλαχοπούλου και Δημήτρης Μητροπάνος μαζί - Αδημοσίευτη φωτογραφία από το 1991

Ένα παλιό στιγμιότυπο της αξεπέραστης κωμικής ηθοποιού και του σπουδαίου λαϊκού ερμηνευτή επί σκηνής, από τον Δεκέμβριο του 1991.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟ THETOC 03 Αυγ 2022 | 18:10

Ζωή Σαμσαρέλου - Φένια Παπαδόδημα: Δύο Ελληνίδες σε ένα μεγάλο φεστιβάλ του Παρισιού - Μιλούν στο TheTOC για την εμπειρία τους

Την εμπειρία τους από τη συμμετοχή τους στο Festival des Forêts του Παρισιού με το έργο "Απόλλων και Διόνυσος-Αόρατοι κόσμοι", περιγράφουν, μιλώντας στο TheTOC, η Ζωή Σαμσαρέλου και η Φένια Παπαδόδημα.

ΑΝΑΡΤΗΘΗΚΑΝ ΣΤΟ INSTAGRAM 02 Αυγ 2022 | 14:46

"Τότε και τώρα": Άνδρες μοντέλα φωτογραφίζονται στην ίδια πόζα...με πριν από 20 χρόνια

Φωτογραφικά πορτρέτα ανδρών μοντέλων με διαφορά σχεδόν 20 ετών - Μια σύγκριση με τον νεότερο ευαυτό τους, τις προσδοκίες και την εικόνα τους.

ΑΠΟ ΦΥΣΙΚΑ ΑΙΤΙΑ 01 Αυγ 2022 | 08:40

Νισέλ Νίκολς: Πέθανε σε ηλικία 89 ετών η "υπολοχαγός Ουχούρα" της σειράς "Star Trek"

Πέθανε σε 89 ετών η ηθοποιός Νισέλ Νίκολς - Έγινε γνωστή από τον ρόλο της υπολοχαγού Ουχούρα στην τηλεοπτική σειρά "Star Trek".

«ΣΥΜΠΡΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ» 31 Ιουλ 2022 | 20:48

Times: Το Βρετανικό μουσείο ανοίγει πόρτα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα

H εφημερίδα φιλοξενεί ένα υψηλόβαθμο στέλεχος του Βρετανικού Μουσείου, ο οποίος για πρώτη φορά καλεί "τους Έλληνες συνεργάτες και φίλους για μια 'σύμπραξη του Παρθενώνα'".

ΤΙ ΣΥΝΕΒΗ 30 Ιουλ 2022 | 18:56

ΕΛΣ: Ακυρώνεται η αποψινή παράσταση της Τόσκα στο Ηρώδειο

Η αποψινή παράσταση της Τόσκα στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού ακυρώνεται λόγω έκτακτου προβλήματος υγείας της σοπράνο Κριστίνε Οπολάις.