Ντίκος Βυζάντιος: Ανεικονισμός και Παραστατικότητα

Φόρος μνήμης στον διακεκριμένο ζωγράφο της διασποράς, ο οποίος επί μισό και πλέον αιώνα διέπρεψε στο εικαστικό καλλιτεχνικό προσκήνιο του Παρισιού.

Αργυρώ Μποζώνη
ΓΡΑΦΕΙ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Ντίκος Βυζάντιος: Ανεικονισμός και Παραστατικότητα

Το αναδρομικό αφιέρωμα στον Ντίκο Βυζάντιο αποτελεί έναν οφειλόμενο φόρο μνήμης στον διακεκριμένο ζωγράφο της διασποράς, ο οποίος επί μισό και πλέον αιώνα διέπρεψε στο εικαστικό καλλιτεχνικό προσκήνιο του Παρισιού. Γιος του ζωγράφου Περικλή Βυζάντιου ανατράφηκε σ’ ένα οικογενειακό περιβάλλον το οποίο επηρέασε ποικιλοτρόπως (στις μετέπειτα επιλογές του) τους πνευματικούς και καλλιτεχνικούς του προσανατολισμούς. Σε ηλικία 16 ετών έγινε δεκτός στην ΑΣΚΤ.

Τον Δεκέμβριο του 1945, αναγκάστηκε στον εκπατρισμό προκειμένου να αποφύγει τη δίνη του αδελφοκτόνου εμφυλιακού διχασμού. Ήταν ο νεότερος μεταξύ των διακοσίων Ελλήνων επιβατών του θρυλικού μεταγωγικού Ματαρόα που οι δυο φιλέλληνες του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών OctaveMerlierκαι Roger Milliex με υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης του άνοιξαν τον δρόμο προς την ελευθερία της σκέψης.

Ντίκος Βυζάντιος: Ανεικονισμός και Παραστατικότητα

Στο Παρίσι, που έμελλε να γίνει η άλλη του πατρίδα, από την πρώτη στιγμή γνώρισε τη θαλπωρή και την καθοδήγηση στο φιλόξενο περιβάλλον του Δημήτρη Γαλάνη. Σύντομα συνδέθηκε με φιλία με τον Alberto Giacometti και προϊόντος του χρόνου με καλλιτέχνες όπως τους P. Soulage, S. Poliakoff, Vieira da Silva και άλλους.

Κατά την καλλιτεχνική του διαδρομή τρεις υπήρξαν οι σημαντικοί κύκλοι του έργου του:

1) Η αφαιρετική περίοδος η οποία διήρκησε μέχρι το 1972 και ολοκληρώθηκε με μια αναδρομική έκθεση στο Μουσείο Galliera. (1945 – 1972)

2) Η περίοδος των μαυρόασπρων σχεδίων σε χαρτί τα οποία εγκωμίασε με ένα εμβριθές και διορατικό κείμενο ο φιλόσοφος Michel Foucault. (1972 – 1981)

3) Η περίοδος των ανθρωποκεντρικών συνθέσεων που άρχισε από το 1981 και διήρκεσε μέχρι το τέλος της ζωής του και παρουσιάστηκαν σε μια πλειάδα εκθέσεων διεθνώς. (1981 – 2007)

Έργα του περιλαμβάνονται στις συλλογές μεγάλων μουσείων της Ευρώπης. Η Γαλλική κυβέρνηση θέλοντας να εξάρει την συμβολή του στην τέχνη και θεωρώντας τον ως ένα σημαντικό εκπρόσωπο της École de Paris τον τίμησε απονέμοντάς του υψηλές διακρίσεις όπως του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής (Chevalier de la Légion d’Honneur) και αργότερα του Ιππότη Τεχνών και Γραμμάτων (Officier des Arts et des Lettres).

Ντίκος Βυζάντιος: Ανεικονισμός και Παραστατικότητα - εικόνα 2

"Ο πατέρας του, ο ζωγράφος Περικλής Βυζάντιος, γόνος παλιάς φαναριώτικης οικογένειας, με δυναμική παρουσία στην καλλιτεχνική ζωή της Αθήνας του Μεσοπολέμου, κατάφερε από πολύ νωρίς να μεταγγίσει στον Ντίκο το καλλιτεχνικό ταλέντο και την έφεση προς τις αξίες του ουμανισμού. Αυτά για να πούμε ότι ο Ντίκος έζησε σε ένα οικογενειακό περιβάλλον με έντονη κοινωνική και πνευματική ζωή, το οποίο, όπως ήταν επόμενο, επηρέασε καταλυτικά τις κατοπινές επιλογές του.

Αυτές τις αδιαπραγμάτευτες αρχές και αξίες πήρε στις αποσκευές του φεύγοντας για το Παρίσι ο Βυζάντιος. Η άφιξή του εκεί είναι βέβαιο ότι του προσέφερε την ισχύ της απελευθέρωσης. Παρά τον ενθουσιασμό, την οξυδέρκεια, την έμφυτη επικοινωνιακή άνεση με την οποία δέχθηκε τα πρωτοποριακά σκιρτήματα και τις κρατούσες συνθήκες σύγχυσης εννοιών και αντιφατικών αναφορών, σημειολογικών και εικονογραφικών, χρειάστηκε, όπως ήταν επόμενο, μια περίοδο προσαρμογής και εξοικείωσης με τα αφαιρετικά σημαινόμενα στο χώρο της τέχνης.

Η αφαίρεση, κυρίαρχη τότε συνιστώσα της τέχνης, η οποία δεν αποτελούσε παρά απόκριση της τέχνης στη γενικότερη δυναμική των καιρών και απάντηση στην πρόκληση των νέων ιδεών, επόμενο ήταν να επενεργήσει αποπροσανατολιστικά στον Βυζάντιο, ο οποίος προερχόταν από ένα συντηρητικό καλλιτεχνικό περιβάλλον, που ήταν η ΑΣΚΤ, όπου από τα δεκαέξι του άρχισε να εντρυφεί στα στερεοτυπικά δεδομένα των καλλιτεχνικών διδαχών της. Το βασικό αξίωμα του ανεικονισμού, που ήθελε την αφηρημένη τέχνη πνευματική, διανοουμενίστικη έκφραση μια άυλης πτυχής και όχι της απτής ένυλης πραγματικότητας, ιδιοσυγκρασιακά αισθανόταν ότι δεν ανταποκρινόταν στις δικές του ευαισθησίες. Και αν περιστασιακά προσχώρησε στον ανεικονισμό, ήταν γιατί σύντομα αντιλήφθηκε ότι η φόρμα και το χρώμα είχαν αναγορευθεί σε αυτόνομες αξίες και ότι το ζητούμενο δεν ήταν πλέον ο τρόπος απεικόνισης της μορφής, αλλά ο τρόπος δράσης τους.

Ντίκος Βυζάντιος: Ανεικονισμός και Παραστατικότητα - εικόνα 3

Κατά την άφιξή του, το Παρίσι έχαιρε μιας εξαιρετικής συγκυρίας. Ήταν το κατεξοχήν κέντρο συνάντησης ανθρώπων της τέχνης οι οποίοι αναζητούσαν νέα δεδομένα και τρόπο ένταξής τους στις πρωτοποριακές ζυμώσεις. Οι Αμερικανοί, γοητευμένοι από τη ζωγραφική της δράσης (actionpainting), τοdrippingκαι τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό, ταξίδευαν στην Ευρώπη αναζητώντας ιδέες και ερείσματα στα ευρωπαϊκά πρωτοποριακά πρότυπα. Καλλιτέχνες όπως ο SergePoliakoff, ο PierreSoulages, η VieradaSilva,oNicolasdeStaël, ο JeanFautrierκαι ιδιαίτερα ο AlbertoGiacometti, με τους οποίους ο Βυζάντιος συνδέθηκε, είναι βέβαιο ότι επηρέασαν τους αρχικούς αφαιρετικούς προσανατολισμούς του. Παρά τις επιρροές αυτές, το ανεικονικό διάβημά του παρέμεινε ιδιόμορφο και προσωπικό και τούτο διότι το γλωσσικό του ιδίωμα, αισθητά ή ανεπαίσθητα, παραπέμπει σε εικονογραφικές προσλήψεις του δικού του κόσμου.

Δέκα χρόνια μετά τον εκπατρισμό του, το 1956, όταν κατάφερε να αποκτήσει διαβατήριο, έκανε το πρώτο ταξίδι του στην Ύδρα. Κατά ομολογία του, ήταν μια επιστροφή στις πηγές του εκθαμβωτικού φωτός της Ελλάδας. Το φως αυτό ένιωθε να εισβάλλει στη ζωγραφική του διαλύοντας και αλλοιώνοντας τα περιγράμματα, ακυρώνοντας τα όρια και μετασχηματίζοντας το ζωγραφικό αντικείμενο. Το φθινόπωρο του ίδιου χρόνου, σε έκθεση που έγινε σ’ ένα νέο χώρο τέχνης στην Αθήνα, στην γκαλερί «Ζυγός», παρουσιάστηκαν επτά τοπία της Ύδρας για τα οποία η κριτική υπήρξε θετική" γράφει για τον Ντίκο Βυζάντιο ο Κυριάκος Κουτσομάλλης.

Ντίκος Βυζάντιος: Ανεικονισμός και Παραστατικότητα - εικόνα 4

Ντίκος Βυζάντιος: Ανεικονισμός και Παραστατικότητα - εικόνα 5

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

ΕΙΧΕ ΤΙΜΗΘΕ ΜΕ ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΒΡΑΒΕΙΟ ΚΑΒΑΦΗ 17 Οκτ 2021 | 16:35

Πέθανε ο ποιητής Γιώργος Κακουλίδης

Εφυγε από τη ζωή ο ποιητής Γιώργος Κακουλίδης.

ΕΡΧΕΤΑΙ Ο 5ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ 15 Οκτ 2021 | 19:15

La casa de papel: Βγήκε το τρέιλερ για το πολυαναμενόμενο φινάλε - Ο Professor αντεπιτίθεται [βίντεο]

Στις 3 Δεκεμβρίου, στις οθόνες του Netflix τα νέα επεισόδια της πετυχημένης σειράς "La casa de papel".

ΔΕΝ ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ ΜΕ ΤΑ SOCIAL MEDIA 15 Οκτ 2021 | 16:31

Η γλύπτρια του αγάλματος της Κάλλας απαντάει στην κριτική: "Τίποτα από τα σχόλια δεν με αγγίζει"

Η γλύπτρια Αφροδίτη Λίτη μίλησε στην Καθημερινή και απάντησε στην κριτική για το άγαλμα της Κάλλας

ΘΕΑΤΡΟ ΑΛΚΜΗΝΗ 15 Οκτ 2021 | 14:14

"Για γυναίκα καλή είναι" με την Ηρα Κατσούδα - Το stand up comedy που δεν πρέπει να χάσετε

To "Για Γυναίκα, καλή είναι", η δεύτερη σόλο παράσταση της Ήρας Κατσούδα επιστρέφει!

ΗΤΑΝ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΗΣ ΒΙΕΝΝΗΣ 15 Οκτ 2021 | 10:57

Η Google αποκατέστησε ψηφιακά πίνακες του Γκούσταβ Κλιμτ που καταστράφηκαν στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο

Αποκατέστησαν με τεχνητή νοημοσύνη πίνακες του Γκούσταβ Κλιμτ που είχε καταστρέψει η φωτιά κατά τη διάρκεια του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου.

ΑΠΟ 22 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 14 Οκτ 2021 | 13:24

"Παλέρμο": Μια αστυνομική μαύρη κωμωδία στο Θέατρο Δρόμος

"ΠΑΛΕΡΜΟ": Ποιος Σκότωσε τον Αντρέα Τερζίδη; Μια αστυνομική μαύρη κωμωδία της Παναγιώτας Αβραμοπούλου, σε σκηνοθεσία Εμμανουήλ Μαύρου, στο Θέατρο Δρόμος.

6 & 7 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 14 Οκτ 2021 | 06:49

Το "The Tank Theatre" της Νέας Υόρκης για πρώτη φορά στην Ελλάδα - Στο Θέατρο Ροές

Το νεοϋρκέζικο "The Tanκ", ένα από τα επιδραστικότερα off-off θέατρα του Μανχάταν, έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, για να παρουσιάσει το έργο "When we went electronic".

ΑΠΟ 1 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 14 Οκτ 2021 | 06:13

"Ιστορία ενός σκύλου που τον έλεγαν πιστό", σε σκηνοθεσία Kώστα Γάκη στο Θέατρο Αλφα

Ένα έργο - φόρος τιμής στον αδικοχαμένο στη μάχη με τον κορονοϊό αγωνιστή συγγραφέα Λούις Σεπούλβεδα και σε κάθε αγωνιζόμενο άνθρωπο.

"ΕΦΥΓΕ" ΧΘΕΣ 13 Οκτ 2021 | 18:40

Πέθανε η ηθοποιός Δήμητρα Αγγελοπούλου - Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο

Η ηθοποιός, Δήμητρα Αγγελοπούλου έδωσε σκληρή μάχη με τον καρκίνο.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΛΟΓΟΥ ΧΑΡΙΝ 13 Οκτ 2021 | 13:26

"Ηλεκτρόνια": 47 ανθρώπινα διηγήματα της Αριστέας Σερεμέτη - Συναισθήματα, στιγμές και εσωτερικές εικόνες

Το βιβλίο "Ηλεκτρόνια" της Αριστέας Σερεμέτη από τις εκδόσεις Λόγου Χάριν είναι μία συλλογή μικροδιηγημάτων με ανθρώπινες ιστορίες.

ΑΠΟ 10 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 13 Οκτ 2021 | 13:19

"Πάρτυ Γενεθλίων" του Χάρολντ Πίντερ, με εξαιρετικό καστ στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης

Το αριστούργημα του Χάρολντ Πίντερ, Πάρτυ Γενεθλίων, έρχεται στην Αίθουσα Θεάτρου του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης, σε σκηνοθεσία Γιώργου Παλούμπη.

ΣΤΙΣ 15 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 13 Οκτ 2021 | 13:14

Cyprien Katsaris: Τι πρέπει να γνωρίζουμε για τον μεγάλο πιανίστα που θα εμφανιστεί στο Μέγαρο Μουσικής

Την Παρασκευή 15 Οκτωβρίου επιστρέφει στη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, ως σολίστ με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, με ένα μοναδικό πρόγραμμα για τους λάτρεις του πιάνου.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ 13 Οκτ 2021 | 10:11

Εθνική Λυρική Σκηνή: Εκπαιδευτικά προγράμματα και κοινωνικές δράσεις για τη σεζόν 2021-2022

Οι Εκπαιδευτικές και Κοινωνικές Δράσεις της ΕΛΣ επιστρέφουν και παρουσιάζουν για τη νέα καλλιτεχνική περίοδο 2021/22 ένα ανανεωμένο και εμπλουτισμένο πρόγραμμα δράσεων.