Ομηρος Πουλάκης στο TheTOC: Δεν γνωρίζω πώς ορίζεται η αγάπη διότι δεν είμαι πλέον τόσο νέος

"Πρόκειται για πρόσωπο το οποίο φαίνεται να παραβιάζει και να προκαλεί τα ηθικά όρια της εποχής του τόσο με το να αρνείται κάθετα και να εκμεταλλεύεται το δεσμευτικό πλαίσιο του γάμου όσο και με το να συμπεριφέρεται ως άθεος εντός ενός πλαισίου θεοκρατικού στο οποίο άρχει η βασιλική και η εκκλησιαστική εξουσία", λέει στο TheTOC ο ηθοποιός Όμηρος Πουλάκης, ο οποίος ερμηνεύει τον Ντον Ζουάν, το κορυφαίο έργο του Μολιέρου, σε σκηνοθεσία Αλέξανδρου Διαμαντή, στο Θέατρο Σημείο.

Ο ηθοποιός μιλά για τη θεατρική επιστροφή του με το πασίγνωστο έργο του Μολιέρου, σημειώνοντας μεταξύ άλλων πως το ίδιο το θέατρο είναι αυτό που επιστρέφει, μετά τα συνεχή lockdown και τους περιορισμούς, αλλά και μετά τις ζοφερές αποκαλύψεις και τις καταγγελίες κατά σημαινόντων ανθρώπων του χώρου.

Επιπλέον, με αφορμή το πρόσφατο περιστατικό με την αποχώρηση του Αρη Σερβετάλη από την παράσταση στην οποία πρωταγωνιστούσε, διότι δεν δέχθηκε τον διαχωρισμό των θεατών σε εμβολιασμένους και μη, ο Ομηρος Πουλάκης τονίζει στο TheTOC ότι "η προσβασιμότητα στην τέχνη βιώνει περιορισμούς και συντελείται μέσα σε διαχωρισμούς εδώ και δεκαετίες, διαχωρισμούς οικονομικούς, ταξικούς".

"Αυτοί οι διαχωρισμοί δεν θα αναιρεθούν αυτοστιγμεί με τη λήξη του υγειονομικού συναγερμού ενώ αντίθετα ο διαχωρισμός στη βάση του εμβολίου θα καταργηθεί ακαριαία", σημειώνει.

Ολόκληρη η συνέντευξη του Ομηρου Πουλάκη στο TheTOC:

Φέτος κάνατε ένα δυνατό comeback στο θέατρο με την παράσταση "Ντον Ζουάν". Ο Ντον Ζουάν στην κοινή συνείδηση είναι συνυφασμένος με την άμετρη λαγνεία και την ανηθικότητα. Είναι αυτό αληθές; Ποια είναι η δική σας ερμηνεία;

Φέτος είναι το ίδιο το θέατρο που κάνει ένα δυνατό comeback στις ζωές μας, ύστερα από δεκαοχτώ μήνες όπου δοκιμάστηκε από τους περιορισμούς των γενικευμένων lockdown, από την κυβερνητική αδιαφορία, καθώς και από τις αποκαλύψεις κακοποιητικών και εγκληματικών περιστατικών που το κίνημα metoo έφερε στο προσκήνιο.

Αυτό το comeback του θεάτρου βρίσκει την Μάνια Παπαδημητρίου, την Δανάη Παπουτσή και εμένα στο Θέατρο Σημείο, να επιτελούμε σε σκηνοθεσία του Αλέξανδρου Διαμαντή το αριστουργηματικό έργο Ντον Ζουάν που έγραψε ο Μολιέρος το 1665. Ο Ντον Ζουάν είναι όντως συνυφασμένος στην κοινή συνείδηση με την άμετρη λαγνεία και την ανηθικότητα και συγχέεται συχνά με την εντελώς διακριτή περίπτωση του Καζανόβα. Αν και το μυθικό ευρωπαϊκό αρχέτυπο του Ντον Ζουάν εκφράζει την απελευθέρωση του Αναγεννησιακού Ανθρώπου ως προς τον Έρωτα, στην εκδοχή του Μολιέρου δεν θεωρώ πως είναι κυρίαρχη η πτυχή ενός άκρατου φιλήδονου.

Ωστόσο σε κάθε περίπτωση πρόκειται για πρόσωπο το οποίο φαίνεται να παραβιάζει και να προκαλεί τα ηθικά όρια της εποχής του τόσο με το να αρνείται κάθετα και να εκμεταλλεύεται το δεσμευτικό πλαίσιο του γάμου όσο και με το να συμπεριφέρεται ως άθεος εντός ενός πλαισίου θεοκρατικού στο οποίο άρχει η βασιλική και η εκκλησιαστική εξουσία. Η δική μου ερμηνεία θα ολοκληρωθεί εκ των πραγμάτων μετά το πέρας των παραστάσεων μιας και η φύση της τέχνης που ασκώ είναι πρωτίστως πρακτική/επιτελεστική. Μέχρι στιγμής μπορώ να πω πως αναφαίνεται ως ένα αίνιγμα που ακροβατεί πάνω στα τεντωμένα νήματα της διαλεκτικής σχέσης προσώπου-κοινωνίας.

Επίσης έχω διακρίνει ορισμένες πρωθύστερες συγγένειες με τον μεταγενέστερο ιστορικά Νιτσεϊκό λογισμό. Και αν έπρεπε οπωσδήποτε να του προσάψω είτε τον χαρακτηρισμό του φιλήδονου είτε του ανηδονικού, θα επέλεγα τον δεύτερο.

Ο Αλμπέρ Καμύ στον μύθο του Σισύφου μιλάει για αυτή τη λυτρωτική αγάπη που συγκλονίζει τον Ντον Ζουάν, για αυτή την αγάπη που "κουβαλά μαζί της όλα τα πρόσωπα του κόσμου και κάνει την καρδιά να σκιρτά επειδή αναγνωρίζει ότι είναι φθαρτή. Ο Ντον Ζουάν επέλεξε να είναι ένα τίποτα". Κατά τον Καμύ είναι ένας παράλογος ήρωας. Εσείς πού εντοπίζετε το παράλογο σ΄αυτόν;

Το συγκεκριμένο έργο του Αλμπέρ Καμύ είναι αλήθεια πως αποτελεί κεντρική αναφορά στην βιβλιογραφία που περισυνέλλεξα, επεξεργάζομαι, συμβουλεύομαι και μετέρχομαι για την προσέγγιση και την επιτέλεση του ρόλου του Ντον Ζουάν. Δυσκολεύομαι εν τούτοις να απαντήσω περιεκτικά διότι ο ορισμός του παράλογου Ανθρώπου και του παραλόγου ευρύτερα όπως τους θέτει ο Καμύ δεν μπορούν να συμπυκνωθούν με ευκολία σε λίγες γραμμές. Και αν η σύγχυση ανάμεσα στον Ντον Ζουάν και τον Καζανόβα είναι έντονη, τότε η σύγχυση ανάμεσα στο παράλογο, στο μη-έλλογο και στο άλογο είναι απείρως εντονότερη.

Όταν συνειδητοποιεί κανείς πως ακόμα κι αν υπάρχει νόημα στην ζωή εκείνο πολύ συχνά απέχει έτη φωτός από όσα μας κληροδοτεί και μας επιτάσσει να ασπαστούμε η θεσμικά οργανωμένη κοινότητα, τότε έρχεται αντιμέτωπος με ένα ιδιαίτερα τρομακτικό και επώδυνο στην έντασή του φως. Και πολλά ίχνη από αυτό το φως λαμπυρίζουν περήφανα μέσα στις σελίδες του Μύθου του Σισύφου, Ένα Δοκίμιο για το Παράλογο.

Στο "μα επιτέλους σου έδωσα την αγάπη" η απάντηση του Ντον Ζουάν είναι "Επιτέλους; Όχι, αλλά ακόμη μια φορά". Εσείς πιστεύετε ότι κάποιος θα έπρεπε να αγαπά σπάνια για να αγαπά πολύ;

Δεν γνωρίζω πως ορίζεται η αγάπη διότι δεν είμαι πλέον τόσο νέος, για να παραφράσω το γνωστό ρητό του Oscar Wilde. Επομένως δεν μπορώ να ισχυριστώ πως υπάρχουν οπωσδήποτε "αλγεβρικές” αναλογίες που καταδεικνύουν ή εξυπηρετούν την όποια πιθανή πραγματική της υπόσταση, ούτε γνωρίζω ποιες θα μπορούσαν να είναι. Προσωπικά προσλαμβάνω/αντιλαμβάνομαι/συναισθάνομαι την αγάπη ως ένα θαυμαστικό και ερωτηματικό ταυτοχρόνως. Το ίδιο θα έλεγα και για τον έρωτα, χωρίς όμως εξ’ αυτού του λόγου να ταυτίζω κατ’ ανάγκη τις δύο αυτές έννοιες/περιεχόμενα/συναισθήματα/καταστάσεις.

Τι επιδιώκετε να αποκομίσει ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;

Έχω την γνώμη πως τα έργα της τέχνης είναι πρωτίστως "παλμοί” που εξακτινώνουν τον εαυτό τους και είναι πάγια στάση μου να προσπαθώ να μην προδικάσω τον δέκτη ενός καλλιτεχνικού δημιουργήματος ως προς το τι θα αποκομίσει, θα ερμηνεύσει, θα αισθανθεί, θα σκεφτεί, θα αποφασίσει, θα νοηματοδοτήσει από τον συσχετισμό του με έναν τέτοιο "παλμό”. Αν οι θεατές που θα επιλέξουν να δούν την δουλειά μας θεωρήσουν πως βρίσκονται ενώπιον ενός τέτοιου "παλμού” τότε εγώ θα είμαι ικανοποιημένος.

"Δε θέλω να γίνω δυσάρεστος αλλά πρέπει να μιλήσουμε για κάτι πολύ σοβαρό" η ταινία του Γιώργου Γεωργόπουλου που βγήκε το καλοκαίρι στις κινηματογραφικές αίθουσες και στην οποία πρωταγωνιστείτε. Η ταινία έχει ως θεματολογία μια δυστοπική "πανδημία" γυρισμένη έναν χρόνο πριν την πραγματική δυστοπία που βιώνουμε έως και σήμερα. Ποιο είναι ακριβώς το θέμα της;

Η ταινία γυρίστηκε το 2017 και έχει για θέμα την προσπάθεια ενός επιτυχημένου salesman μιας εταιρίας (ο οποίος αντιλαμβάνεται σχεδόν τα πάντα - ακόμα και τις ανθρώπινες σχέσεις - μέσα από μία αντίληψη εμπορευματοποίησης και αγοραπωλησίας) να εντοπίσει ποια από τις προγενέστερες ερωτικές τους παρτενέρ του μετέδωσε τον φονικό αυτόν ιό που σκοτώνει μόνο γυναίκες, και αυτό διότι μόνο έτσι θα καταστεί δυνατό να δημιουργηθεί ένα αποτελεσματικό εμβόλιο μιας και το στέλεχος του ιού που εντοπίστηκε στο δικό του αίμα είναι το αρχικό. Η προσπάθεια αυτή θα τον φέρει αντιμέτωπο με το παρελθόν του, τα πεπραγμένα του, τον εαυτό του, μέσα σε ένα κινηματογραφικό σύμπαν ιδιότυπα κωμικό, δυστοπικό και υπαρξιακά σκοτεινό.

Τι συμβολίζει για εσάς αυτός ο φονικός ιός που εκδηλώνεται μόνο σε γυναίκες μετά την ερωτική συνύπαρξη και εν τέλει επιφέρει τον ξαφνικό θάνατό τους; Θα επιχειρούσατε μια παράλληλη ανάγνωση με τη ζοφερή επικαιρότητα και το δραματικό ζήτημα των γυναικοκτονιών;

Ο τελευταίος χρόνος μας άφησε με το τραύμα ενός ασύλληπτου αριθμού γυναικοκτονιών, φαινόμενο με τραγικές διαστάσεις που έχει αναντίρρητα ως υπόστρωμα πατριαρχικές αντιλήψεις και πρακτικές, οι οποίες αντιμετωπίζουν την σύζυγο ή την σύντροφο ως ιδιοκτησία και τρόπαιο ενώ παράλληλα ορίζουν και οριοθετούν τα όσα υποτίθεται επιτρέπεται ή θα όφειλε να πράττει ένας άνθρωπος με γυναικείο φύλο τόσο στο κοινωνικό όσο και στο οικογενειακό περιβάλλον.

Και παρά το προφανές γεγονός πως μια κοινωνική πραγματικότητα επιδρά στην πρόσληψη, ωστόσο η ταινία μπορεί να προσληφθεί με πολλαπλούς πιθανούς τρόπους από τον εκάστοτε δέκτη, με διαφορά εντάσεων σε πλήθος επιπέδων και νοημάτων.

Προσπαθώ να μην προδικάζω την πρόσληψη των έργων της τέχνης. Στην διαδικασία προετοιμασίας και επιτέλεσης της ταινίας εργάστηκα σε ισχυρό βαθμό πάνω στις έννοιες της τύψης και της ενοχής, σε ορισμένες τεθλασμένες αναλογίες με το ζήτημα των συναισθηματικών τραυμάτων εν γένει αλλά και προσωπικά, καθώς και στην ουδετεροποίηση των μέσων επικοινωνίας και έκφρασης που ενυπάρχουν στον άνθρωπο και τα οποία αποτελούν κυρίαρχες οδούς της συνύπαρξης. Θέλω να ελπίζω πως, αν δεν απάντησα πλήρως ή με σαφήνεια, τουλάχιστον κατάφερα να αρθρώσω ένα επαρκές ίχνος.

Υπήρξε παράδειγμα συναδέλφου σας που δεν μπόρεσε όπως δήλωσε να αποδεχτεί τον διαχωρισμό των πολιτών όσον αφορά στην πρόσβαση στην τέχνη. Εσείς πώς βιώνετε την αναγκαστική επιβολή των μέτρων στο πλαίσιο της προστασίας από την πανδημία;

Η απόλυτη προτεραιότητα σχετικά με το γεγονός αυτό ήταν και είναι η εργασιακή αποκατάσταση των συναδέλφων που συμμετείχαν στην παράσταση καθώς και κάθε εργαζόμενου που σχετίζεται με αυτή, και είμαι ευτυχής που η άμεση κοινωνική πίεση λειτούργησε ευεργετικά και διασφαλίστηκε η εργασία των ανθρώπων. Η δέσμη των συγκεκριμένων μέτρων αποτελεί μια ακόμα στρεβλότητα σε μια στρεβλή αλληλουχία αποφάσεων, επιλογών και λύσεων, η οποία αποκαλύπτει την πραγματικότητα μιας ιδιαίτερα προβληματικής διαχείρισης της όντως έκτακτης συνθήκης της πανδημίας.

Η προβληματική αυτή διαχείριση επιτείνει τις αρνητικές επιπτώσεις της πανδημίας τόσο σε υγειονομικό όσο και σε κοινωνικό/πολιτικό επίπεδο. Είναι καλό στο δημόσιο διάλογο να θέτουμε με σαφήνεια εκείνο που μας εγείρει αντιθέσεις και μας οδηγεί σε αποφάσεις ρήξης.

Δυστυχώς η προσβασιμότητα στην τέχνη βιώνει περιορισμούς και συντελείται μέσα σε διαχωρισμούς εδώ και δεκαετίες, διαχωρισμούς οικονομικούς, ταξικούς, καθώς επίσης και διαχωρισμούς που σχετίζονται με την απουσία οποιασδήποτε μέριμνας στην κτηριακή αρχιτεκτονική για ανθρώπους με αναπηρία. Αυτοί οι διαχωρισμοί δεν θα αναιρεθούν αυτοστιγμεί με την λήξη του υγειονομικού συναγερμού ενώ αντίθετα ο διαχωρισμός στην βάση του εμβολίου θα καταργηθεί ακαριαία. Και επειδή είναι όντως αγαθό η προσβασιμότητα στην τέχνη, ελπίζω κάθε συνάδελφος που αντιστάθηκε στο διαχωρισμό με βάση το εμβόλιο σε μια έκτακτη συνθήκη, επικαλούμενος την βαθιά αξία του μη-διαχωρισμού και του αγαθού της ίσης προσβασιμότητας, να εξακολουθήσει και μετά την πανδημία να αντιστέκεται και να διεκδικεί την αναίρεση των εδραιωμένων εδώ και δεκαετίες διαχωρισμών που αποτελούν μέρος της "κανονικότητας”, αναθεωρώντας τις τακτικές της απόσυρσης και των πάσης φύσεως "ασκητισμών”.

Πρόσφατα υπήρξε συμβάν παρέμβασης στην καλλιτεχνική έκφραση και ελευθερία. Πώς το αντιληφθήκατε σαν καλλιτέχνης; Είναι για εσάς μια μορφή καταστολής;

Κάθε συμβάν λογοκρισίας απέναντι σε έργα της τέχνης και της διάνοιας εμπεριέχει μέσα του στοιχεία καταστολής και η ένταση των στοιχείων αυτών εξαρτάται από το πρόσωπο, τον φορέα, τον θεσμό (την δύναμη ευρύτερα), που θα επιχειρήσει να ασκήσει μια τέτοια πρακτική. Ανεξάρτητα – θέλω να πιστεύω – από την καλλιτεχνική φύση του επαγγέλματος που ασκώ, αντιλαμβάνομαι κάθε παρέμβαση λογοκρισίας σε έργα της τέχνης και της διάνοιας ως φρικιαστικά γκροτέσκα και αποκρουστική, ως αναχρονιστική και καταδικαστέα, ως εξαμβλωματική εκδήλωση μικρόνοιας, ως σύμπτωμα αυταρχισμού και ως σπορά δεινών.

Θεωρείτε ότι κινούμαστε εν τέλει σε έναν αέναο κύκλο παραλόγου; Κι αν ναι, υπάρχει ελπίδα να βγούμε από αυτόν; Πώς μπορεί η τέχνη να συντελέσει σ’ αυτό;

Νομίζω πως το ερώτημα αυτό συγγενεύει επαρκώς με τη διαλεκτική αντιπαράθεση ανάμεσα στους πόλους αισιοδοξία/απαισιοδοξία ως προς τον τρόπο που εκτυλίσσεται το γίγνεσθαι, τόσο το κοινωνικό και το πολιτικό όσο και το υπαρξιακό. Δεν έχω πολλά να συνεισφέρω. Όμως επειδή το ελάχιστο δεν είναι πάντοτε λίγο θα ήθελα να σημειώσω πως η αισιοδοξία είναι κατάκτηση και η τέχνη ορίζοντας μαζί και διαδρομή.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr