Όταν οι εκλογές μπαίνουν στο "μικροσκόπιο" της λογοτεχνίας

Μια μέρα που όλοι φαντάζονται πως μπορεί να αλλάξει την ιστορία και οι διαψεύσεις της.

otan-oi-ekloges-mpainoun-sto-mikroskopio-tis-logotexnias
SHARE THIS
0
SHARES

Υπάρχουν βιβλία που ασχολούνται με τις εκλογές; Με την διάθεση των ψηφοφόρων, τον τρόμο του αποτελέσματος, την αγωνία των υποψηφίων; Πέντε βιβλία λογοτεχνίας περιγράφουν τις εκλογές αλλά και τους πανηγυρισμούς των νικητών ή μια ημέρα σε ένα εκλογικό τμήμα, ένα ψηφιδωτό κοινωνίας και αντιλήψεων. 

Περί φωτίσεως του Ζ. Σαραμάγκου

Την Κυριακή έχουμε εκλογές. Αν ο εφιάλτης των εκλογών είναι η αποχή και το λευκό στο «Περί Φωτίσεως» ο Ζ. Σαραμάγκου επινοεί μια χώρα στην οποία γίνονται εκλογές και η καταμέτρηση των ψήφων αναδεικνύει πρώτη δύναμη το λευκό με ποσοστό περίπου 70%. Oι εκλογές επαναλαμβάνονται την επόμενη Κυριακή και το λευκό ξεπερνά το 80%. Μπροστά στο διαφαινόμενο κενό εξουσίας, τα δύο μεγάλα κόμματα, ο κρατικός μηχανισμός και οι δημόσιες υπηρεσίες εγκαταλείπουν την πόλη, καταστρώνοντας αστυνομικά σχέδια για να ανακαλύψουν τον υποκινητή. Μια έκπληξη όμως περιμένει τους κρατούντες: ο πληθυσμός της πόλης αφυπνίζεται, «φωτίζεται», και ανακαλύπτει από την αρχή τις αξίες της αλληλεγγύης, της προσωπικής ευθύνης, της αλληλοβοήθειας. Το Κράτος όμως δεν έχει πει ακόμα την τελευταία λέξη.

 

Ένα απαισιόδοξο βιβλίο; «Δεν είμαι εγώ απαισιόδοξος. Eίναι ο κόσμος απαίσιος», ισχυρίζεται ο Ζοζέ Σαραμάγκου, που με το μυθιστόρημά του, που κινείται στον αντίποδα του μυθιστορήματός του Περί τυφλότητος, γνώρισε και πάλι μεγάλη επιτυχία σε όλο τον κόσμο.

«Και τώρα πείτε μου τι ψηφίσατε (…) Θα έπρεπε να πουν, σύμφωνα με τη σχετική λογική των δημοσκοπήσεων, “ψήφισα λευκό”. Τέτοια ευθεία απάντηση θα μπορούσε να δώσει ένας υπολογιστής ή μια αριθμομηχανή και θα ήταν η μόνη που θα επέτρεπε η άκαμπτη και ειλικρινής τους φύση, αλλά εδώ έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους, και οι άνθρωποι είναι γνωστοί ως τα μόνα ζώα ικανά να ψεύδονται, αν και, είναι αλήθεια, μερικές φορές το κάνουν επειδή φοβούνται, μερικές φορές από συμφέρον, κι επίσης μερικές φορές επειδή αντιλαμβάνονται πως αυτός είναι ο μόνος τρόπος που έχουν στη διάθεσή τους για να υπερασπιστούν την αλήθεια. (…)
-Να απομονώσουμε τον πληθυσμό, να τους αφήσουμε να βράσουν στο ζουμί τους, αργά ή γρήγορα, είναι αναπόφευκτο, θ’ αρχίσουν οι διενέξεις … 
-Πιστεύετε δηλαδή πως η πόλη δεν θα μπορέσει ν’ αντισταθεί για πολύ; 
-Σαφώς, εξάλλου υπάρχει άλλος ένας σημαντικός παράγοντας, ίσως ο πιο σημαντικός απ’ όλους.
-Ποιος;
 -Όσο κι αν προσπάθησαν κι όσο κι αν επιμείνουν να προσπαθούν, ποτέ δεν θα καταφέρουν να σκέφτονται οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο.
-Αυτή τη φορά θα έλεγε κανείς πως τα κατάφεραν.
-Παραείναι τέλειο για να είναι αληθινό, κύριε πρόεδρε.»

Το σπίτι των πνευμάτων της Ιζαμπέλ Αλλιέντε

Ενα από τα σπουδαιότερα έργα της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας, το μυθιστόρημα που καθιέρωσε ως συγγραφέα την Ιζαμπέλ Αλιέντε κι έγινε παγκόσμια εκδοτική επιτυχία.

Μια χώρα που θα μπορούσε να είναι η Χιλή, και μια πολυπρόσωπη δυναστεία που σε κάθε μέλος της αναφέρεται διαδοχικά αυτό το χρονικό. Ο Εστέμπαν Τρουέμπα, ζάπλουτος γαιοκτήμονας, οικογενειακός δυνάστης, που οι τρομεροί θυμοί του συντάραζαν όλους γύρω του. Η Κλάρα, η νόμιμη σύζυγός του, υπερευαίσθητη, με απόλυτη πίστη στα πνεύματα που πλανιούνται στο μεγάλο αρχοντικό τους. Τα νόμιμα και εξώγαμα παιδιά του Εστέμπαν και οι απόγονοί τους, που οι μοίρες τους διασταυρώνονται στα παιχνίδια της αγάπης και της τύχης. Ανάμεσα στις διαφορετικές γενιές, ανάμεσα στους αφεντάδες και στ' αποπαίδια, δημιουργούνται και διαλύονται σχέσεις σημαδεμένες από τον απόλυτο έρωτα, την εξοικείωση με το θάνατο, τη γλυκιά ή άγρια τρέλα του ενός ή του άλλου. Εκεί ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει μια ωραία σκηνή μετεκλογικού πανηγυρισμού για την επιτυχία του κόμματος της Αριστεράς στη Χιλή πριν από μερικές δεκαετίες.

Το Δεξί χέρι και το θρίλερ των εκλογών

Το Δεξί χέρι είναι ένα πολιτικό θρίλερ που έγραψε ο Μανώλης Ανδριωτάκης βάζοντας το κοινό ως κοινωνό μιας προεκλογικής καμπάνιας. Ο Πέτρος Χρήστου είναι ένα κατ’ ομολογία μέτριο άτομο που ονειρεύεται να αλλάξει τον κόσμο. Η επιπόλαιη συνήθειά του να αναζητά ερωτικές εμπειρίες στο διαδίκτυο τον φέρνει αντιμέτωπο μ’ έναν μυστηριώδη τύπο, τον Τζον Μάνος. Πώς θα διαχειριστεί τον διώκτη, τα προσωπικά αδιέξοδα και την ανεπάρκειά του ο Χρήστου, όταν καλείται ξαφνικά να γίνει το δεξί χέρι της Σωτηρίας, της πρώτης ελληνίδας πρωθυπουργού;

 

Παράγοντες της εξουσίας, πολιτικό παρασκήνιο, εσωκομματικοί ανταγωνισμοί, ανελέητοι εκβιασμοί και συνωμοσίες, χτυπήματα κάτω απ’ τη μέση, το διαδικτυακό χάος, ο σκοτεινός ρόλος των μίντια, η ύπουλη εμπλοκή των επιχειρηματιών στη δημοκρατία και ο κίνδυνος των φονικών αυτόνομων όπλων συνθέτουν ένα συναρπαστικό σύγχρονο πολιτικό θρίλερ.

«Ήταν σαν να είχα πέσει σε μια τρύπα με κυνικούς. Όλοι τους είχαν στο μυαλό το βόλεμα. Όλοι τους διέπρεπαν στον τακτικισμό. Όλοι τους έψαχναν βολικά θύματα να φορτώσουν τις δικές τους ευθύνες. Όλοι έφτυναν, και έγλειφαν εκεί που έφτυναν. 

Το κόμμα, και κυρίως το γραφείο της Σωτηρίας, έγινε το δεύτερο σπίτι μου. Έγινα κι εγώ αυτό που στο παρελθόν κορόιδευα, είναι κανονικότατο και υπερήφανο«κομματόσκυλο». Bρήκα επιτέλους μια ομάδα να ανήκω, έναν χώρο να στεγαστώ, έναν σκοπό να υπηρετήσω. Δεν ένιωθα πια να πνίγομαι, δεν ένιωθα να αδικούμαι από τους άλλους ούτε να με χειραγωγούν. Ξεδίπλωνα το μέτριο ταλέντο μου, τη λειψή μου δημιουργικότητα, τις θολές μου γνώσεις ενώπιον όλων, χωρίς να φοβάμαι την κριτική, χωρίς να αυτολογοκρίνομαι ή να καταρρακώνομαι από τον όποιο ψόγο, κι αντί να με περιφρονούν, όπως θα περίμενα, οι άλλοι με αποδέχονταν και ενίοτε έφταναν ακόμα και να με επαινούν. Έμοιαζε σαν επιτέλους να είχα βρει κι εγώ τη θέση μου στον κόσμο, αν υπάρχει κάτι τέτοιο τέλος πάντων».

Κυριακή του Αλέξη Σταμάτη

Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2009: η μέρα των βουλευτικών εκλογών. Ενώ η Ελλάδα ετοιμάζεται να μπει σε μια νέα φάση της ιστορίας της, δυο άνθρωποι συναντώνται σε αναπάντεχες συνθήκες: ο Βασίλης, ένας σιωπηλός δεκαεννιάχρονος που προσπαθεί να καταλάβει γιατί αυτοκτόνησε ο πατέρας του, και ο Πέτρος, ένας μεσήλικας δημοσιογράφος ο οποίος χρόνια πενθεί για την απώλεια της γυναίκας του. Καθώς η Αθήνα πάλλεται στο σφυγμό των πολιτικών εξελίξεων, το παράξενο αυτό δίδυμο εμπλέκεται σε μια άγρια περιπέτεια: μια περιπλάνηση στα σκοτεινά ερωτήματα του παρελθόντος, μια αναμέτρηση με τα αιώνια θέματα της εξουσίας, του έρωτα και του θανάτου, μια βουτιά στα βαθιά, που αντανακλά και την επερχόμενη κρίση. Μέσα σε λίγες ώρες, μέχρι ν' ανακοινωθούν τα τελικά αποτελέσματα, όσα έχουν προλάβει να βιώσουν θα έχουν αλλάξει για πάντα τη ζωή τους - όπως άλλωστε, λίγο αργότερα, θα αλλάξει και η ζωή όλων μας. Έτσι εκτυλίσσεται η ιστορία στο μυθιστόρημα του Αλέξη Σταμάτης «Κυριακή». 

 

Στην «Κυριακή» έχουμε ένα δίπολο – δυο χαρακτήρες φαινομενικά εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους. Τι σχέση μπορεί να έχει ένα παράξενο παιδί που μιλάει με δέκα φράσεις και σκέφτεται με χιλιάδες, με έναν παραιτημένο άνθρωπο που γραφεί καθημερινά σελίδες επί σελίδων;  Απ’ ότι αποδεικνύεται όμως, πολλά μπορούν να τους συνδέουν. Ενώ γύρω τους οι πολιτικές εξελίξεις τρέχουν, οι δυο τους εμπλέκονται σε μια σκοτεινή ιστορία η οποία αντανακλά και την επερχόμενη κρίση. Μπορεί στο φόντο της ιστορίας να συμβαίνουν γεγονότα που τάραξαν τις ζωές όλων μας, ωστόσο το βιβλίο εστιάζει στο προσωπικό δράμα, στη τραγωδία του κάθε προσώπου που είναι και ο καθρέφτης της ανθρώπινης φύσης».

H μέρα ενός εκλογικού αντιπροσώπου του Ίταλο Καλβίνο

Συγγραφέας και αναγνώστης έρχονται απέναντι σε οδυνηρά ερωτήματα που πολλές φορές δεν έχουν απάντηση. Στο βιβλίο-σταθμό στην λογοτεχνική πορεία του Ίταλο Καλβίνο «H μέρα ενός εκλογικού αντιπροσώπου», ο Αμερίγκο Ορμέα, μέλος κάποιου αριστερού κόμματος, ορίζεται αντιπρόσωπος σ’ ένα εκλογικό κέντρο, προπύργιο των χριστιανοδημοκρατών: ένα εκκλησιαστικό ίδρυμα για ανίατους ασθενείς και άτομα με ειδικές ανάγκες. Η πλήρης εξάρτησή τους από το προσωπικό και τη διεύθυνση του ιδρύματος μετατρέπει αυτούς τους ανθρώπους σε εύκολα θύματα της πιο αναίσχυντης πολιτικής εκμετάλλευσης, εμπλέκοντάς τους σε μια αντιπαράθεση που ούτε τους ενδιαφέρει ούτε τους αφορά πραγματικά.Τα όσα βλέπει και ακούει τη μέρα εκείνη ο Ορμέα τον χαράζουν βαθιά και τον οδηγούν σε δρόμους και λύσεις που δεν μπορούσε ποτέ να φανταστεί.

 

Το βιβλίο Η μέρα ενός εκλογικού αντιπροσώπου, με αφορμή τις εκλογές αλλά και την τύχη του διαβόητου «νόμου απάτη», άρχισε να γράφεται το 1953 και ολοκληρώθηκε το 1963. Τότε, το 1953, η Χριστιανική Δημοκρατία και οι σύμμαχοί της κατέθεσαν ένα νομοσχέδιο για την αλλαγή του εκλογικού συστήματος. Αντί της απλής αναλογικής, που ίσχυε από την ανακήρυξη της αβασίλευτης Δημοκρατίας, την επομένη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το νομοσχέδιο πρότεινε ένα σύστημα ενισχυμένης αναλογικής. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο αυτό, ο συνδυασμός ή ο συνασπισμός που θα έπαιρνε το 50% συν 1 (το οποίο αναλογούσε στα δύο τρίτα των εδρών του Κοινοβουλίου), θα μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση.

Κάτω από τον νόμο αυτό, στις εκλογές του 1953 ο Ίταλο Καλβίνο είναι υποψήφιος του Κομμουνιστικού Κόμματος και την ημέρα των εκλογών, ως εκπρόσωπος του κόμματος με το οποίο έχει θέσει υποψηφιότητα, επισκέπτεται το Κοτολένγκο, το άσυλο ανιάτων. Μένει μόνο λίγα λεπτά και το 1961 ζητά και τοποθετείται εκεί ως εκλογικός αντιπρόσωπος. Οι παρατηρήσεις και τα περιστατικά τα οποία θα περιγράψει στο έργο του Η μέρα ενός εκλογικού αντιπροσώπου είναι όλα αληθινά. Εκτός του δεκάτου κεφαλαίου.

Ο Ίταλο Καλβίνο με βαθιά πολιτικοποιημένη άποψη, χωρίς εξάρσεις και φανατισμούς, εστιασμένος στις αξίες και στο νόημα της αγάπης και της ζωής, απλώνει το βιβλίο αυτό με την τόσο γνώριμη και γοητευτική του γραφή καυτηριάζοντας την πλεκτάνη της ψηφοθηρίας η οποία στήνεται, χωρίς να την κατονομάζει. Περιγράφει εικόνες που έχουν πολιτικό περιεχόμενο σαν δεύτερη σκέψη και οι οποίες έρχονται σε αντίθεση με το νόημα, όχι μόνο της λειτουργίας αυτών των ιδρυμάτων, έρχονται σε αντίθεση και με τον σεβασμό του ατόμου και το πραγματικό νόημα της φροντίδας, της περίθαλψης, της ελευθερίας και της αγάπης.

 

Photoshop: Στέλιος Δημητροκάλλης

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ακολούθησε το theTOC.gr στο Facebook