Παραδοσιακά πανηγύρια: Μέσο έκφρασης του λαϊκού πολιτισμού

Μέσο έκφρασης του λαϊκού πολιτισμού και της κοινωνικής συνοχής αποτελούν τα παραδοσιακά πανηγύρια, που ιδίως την καλοκαιρινή περίοδο.

THETOC TEAM
ΓΡΑΦΕΙ: THETOC TEAM
Παραδοσιακά πανηγύρια: Μέσο έκφρασης του λαϊκού πολιτισμού

Μέσο έκφρασης του λαϊκού πολιτισμού και της κοινωνικής συνοχής αποτελούν τα παραδοσιακά πανηγύρια, που ιδίως την καλοκαιρινή περίοδο, απαντώνται σχεδόν σε όλη την Ελλάδα. Και μπορεί η εικόνα με τους αυτοσχέδιους πάγκους που έχουν κάθε λογής πραμάτεια, τα μαγαζιά ή τα γήπεδα που γεμίζουν με κόσμο που πάει να διασκεδάσει να είναι αρκετά οικεία σε πολλούς, τα πανηγύρια όμως δεν είναι κατά τη γνωστή φράση- για τα ...πανηγύρια.

Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής Λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και πρόεδρος του τμήματος, με ειδίκευση στη θρησκευτική λαογραφία, Μανόλης Βαρβούνης, «τα πανηγύρια έχουν μια ιστορία και σε όλη τη διαχρονική τους πορεία, συνδύαζαν πάντα πολλά πράγματα». Τα πανηγύρια, σύμφωνα με τον καθηγητή, συνδύαζαν το θρησκευτικό στοιχείο με τα στοιχεία της διασκέδασης, της κοινωνικής συνοχής και της οικονομίας, με την έννοια της εμποροπανήγυρης.

«Το πανηγύρι είχε διάφορες λειτουργικότητες και επειδή είναι ζωντανή μορφή, όσο εξελίσσεται ο παλιός παραδοσιακός πολιτισμός προς τον σύγχρονο λαϊκό πολιτισμό, τόσο εξελίσσεται και το πανηγύρι και το περιεχόμενό του, με αποτέλεσμα πολλές από αυτές τις λειτουργικότητες σήμερα να έχουν μετασχηματιστεί», ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Βαρβούνης.

Τα πανηγύρια της επανασύνδεσης με τον γενέθλιο τόπο

Ο καθηγητής υπογράμμισε πως τη σημερινή εποχή, ιδίως στα πανηγύρια του καλοκαιριού, «υπάρχει η έννοια της επανασύνδεσης της κοινότητας, αφού έρχονται, λόγω των θερινών διακοπών, οι απόδημοι από διάφορες περιοχές και συνυπάρχουν και επανατροφοδοτούν τη σχέση τους».

«Αυτό δεν υπήρχε παλαιότερα, δηλαδή το πανηγύρι ως σημείο κεντρικό σύνδεσης των αποδήμων και έκφρασης ταυτότητας δεν υπήρχε, είναι μια λειτουργικότητα που ξεκινά από τα μέσα του εικοστού αιώνα λόγω της μετανάστευσης», σημείωσε ο κ. Βαρβούνης.

Οι αλλαγές στη «φυσιογνωμία» των παραδοσιακών πανηγυριών

Στον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό και δη στα παραδοσιακά πανηγύρια οι αλλαγές εμφανίζονται τη δεκαετία του '40- '50 καθώς, όπως σημείωσε στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο κ. Βαρβούνης, «τότε αλλάζουν οι κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές συνθήκες οι οποίες αρχίζουν και παρουσιάζουν τα νέα "φαινόμενα" που συνεχίζουν μετά, μέχρι τις μέρες μας. Είναι μια διαδικασία που είναι σε εξέλιξη».

Αυτές οι αλλαγές περιλαμβάνουν και την εισαγωγή νέων στοιχείων στη «δομή» των παραδοσιακών πανηγυριών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το στοιχείο της διασκέδασης, που πρωταγωνιστικό ρόλο έχουν τα λεγόμενα νεο-παραδοσιακά τραγούδια, τόνισε ο κ. Βαρβούνης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα νεο-παραδοσιακά τραγούδια δεν διαμορφώνονται για να απαντήσουν στις ανάγκες της κοινωνίας να μην χαθεί η επαφή με την παράδοση, αλλά «με το ιδεολόγημα της παράδοσης που ο καθένας έχει σχηματίσει στο μυαλό του».

Κάθε άνθρωπος, συμπλήρωσε ο καθηγητής, «έχει σχηματίσει, κάτω από διάφορες προϋποθέσεις στο μυαλό του, ένα ιδεολόγημα για το τι είναι παράδοση. Αν ρωτήσετε έναν άνθρωπο τι είναι παράδοση, θα σας πει πέντε- δέκα πράγματα, τα οποία τα συνδέει με την ταυτότητα του τόπου του. Θα πει ότι εκτός όλων των άλλων, τρώω και τα φαγητά της περιοχής μου, ακούω και τη μουσική του τόπου μου, χορεύω και τους χορούς του. Υπάρχει λοιπόν στο μυαλό των ανθρώπων μια κατασκευασμένη ιδέα για το τι είναι παράδοση. Η μουσική αυτή (τα νεο-παραδοσιακά) ανταποκρίνεται στο ιδεολόγημα αυτό».

Όπως είπε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Βαρβούνης, «υπό το πρίσμα του μοντερνισμού, έχουμε και εξελίξεις μορφών, για παράδειγμα, έχουμε ανά την Ελλάδα πλέον μορφές πανηγυριών, οι οποίες είναι πανηγύρια που όμως δεν έχουν θρησκευτική αφετηρία. Τα ανταμώματα των Βλάχων, τα ανταμώματα των Σαρακατσάνων, οι γιορτές των τοπικών προϊόντων, γιορτή του ροδάκινου, γιορτή της σαρδέλας... όλα αυτά είναι πανηγύρια χωρίς θρησκευτική αφετηρία που εντοπίζονται όλα στο καλοκαίρι. Αυτό είναι μια μορφή νεωτερισμού, μοντερνισμού».

«Μεταφερόμενα» πανηγύρια

Το καλοκαίρι είναι η εποχή που «πλημμυρίζει» από τη διοργάνωση πανηγυριών. Όμως είναι η περίοδος που πραγματοποιούνται και πανηγύρια, των οποίων η διοργάνωση θα έπρεπε -βάσει της θρησκευτικής τους αφετηρίας- να γίνονται τον χειμώνα.

«Όσον αφορά τις εξελίξεις των πανηγυριών, θα δείτε ότι σε πολλές, κυρίως ορεινές, περιοχές της Ελλάδας, ενώ το παραδοσιακά γνωστό πανηγύρι του χωριού είναι χειμωνιάτικο, παράδειγμα του Αγίου Νικολάου, επειδή στο χωριό μένουν μόνο ηλικιωμένοι κάνουν μόνο μια λειτουργία και μεταφέρουν το πανηγύρι κυρίως τον Αύγουστο, σε γιορτές όπως είναι η Μεταμόρφωση του Σωτήρος ή η Κοίμηση της Θεοτόκου γιατί τότε έχει κόσμο», σημείωσε ο καθηγητής.

Ένα άλλο στοιχείο σε σχέση με τη διοργάνωσή τους είναι ότι σε πολλές περιοχές δεν διοργανώνονται πλέον από την Ενορία ή από την Κοινότητα, αλλά από τους τοπικούς πολιτιστικούς συλλόγους, ή συλλόγους εθελοντών. Άρα, πρόσθεσε, «ένα νεωτερικό στοιχείο είναι η δράση των συλλόγων».

Νέες τεχνολογίες vs παράδοσης

Τα παραδοσιακά πανηγύρια επηρεάζονται από την εισαγωγή πολιτισμικών προτύπων, η οποία γίνεται κυρίως μέσω της χρήσης της νέας τεχνολογίας και των τεχνολογιών αιχμής. Και αυτό διότι, όπως είπε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Βαρβούνης, «βασικό χαρακτηριστικό του μοντερνισμού, της νεωτερικότητας, είναι η χρήση των νέων τεχνολογιών».

Σε αυτό το σημείο, σύμφωνα με τον καθηγητή, μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πώς στα πανηγύρια εξελίσσεται το εμπορικό κομμάτι, δηλαδή η παλαιά εμποροπανήγυρις. «Πριν από τη δεκαετία του '40, του '50, οι εμποροπανηγύρεις των πανηγυριών πουλούσαν γεωργικά εργαλεία, σπόρους, ζώα, χρηστικά πράγματα για την επαγγελματική ζωή. Κάποια στιγμή περνάμε από τη χρηστικότητα στη συμβολική διακοσμητικότητα. Έτσι, αν πάτε σήμερα στους πάγκους που στήνονται στα πανηγύρια θα δείτε παιδικά παιχνίδια, μικροκοσμήματα (...) ακριβώς γιατί έχουμε περάσει από τη χρηστικότητα στη συμβολικότητα και στο διακοσμητικό μέρος».

Η παράδοση, πρόσθεσε ο κ. Βαρβούνης, είναι μια συνεχής δυναμική διαδικασία που εξελίσσεται. Σ' αυτό το πλαίσιο, εξελίσσονται, μετασχηματίζονται, ωστόσο δεν «σβήνουν» από τον «χάρτη» της κοινωνίας, τα παραδοσιακά πανηγύρια.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Φωτο: Eurokinissi

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

ΘΕΡΜΕΣ ΑΕΡΙΕΣ ΜΑΖΕΣ 02 Οκτ 2020 | 17:26

Έρχεται "μικρό καλοκαίρι" από την Αφρική: Από το Σάββατο μέχρι την επόμενη εβδομάδα

Θερμές αέριες μάζες από την Αφρική, θα φέρουν ένα σύντομο καλοκαίρι μέσα στον Οκτώβριο

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΞΑΝΑ 01 Οκτ 2020 | 10:50

Έρχεται ο "καύσωνας" του Οκτωβρίου - Από την Παρασκευή καιρός για ...παραλία [χάρτης - βίντεο]

Οι υψηλές για την εποχή θερμοκρασίες θα διατηρηθούν έως και την αρχή της επόμενης εβδομάδας.

ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ REX- ΣΚΗΝΗ ΜΑΡΙΚΑ ΚΟΤΟΠΟΥΛΗ 20 Οκτ 2020 | 22:45

Βραβείο "Μελίνα Μερκούρη": Φετινή νικήτρια η Δήμητρα Βλαγκοπούλου

Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας απένειμε το βραβείο "Μελίνα Μερκούρη" στη Δήμητρα Βλαγκοπούλου

ΕΠΑΣΧΕ ΑΠΟ ΚΑΡΚΙΝΟ 20 Οκτ 2020 | 14:10

Πέθανε ο Jose Padilla - Ο "νονός" της Chill out μουσικής

Ο Jose Padilla θεωρούνταν ο "νονός" της Chill Out μουσικής.

ΑΡΧΙΖΕΙ ΑΜΕΣΩΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 20 Οκτ 2020 | 09:52

Με λέμφωμα διαγνώστηκε ο ηθοποιός Τζεφ Μπρίτζες- Το μήνυμα του "Μπιγκ Λεμπόφσκι"

Ο 70χρονος Αμερικανός ηθοποιός Τζεφ Μπρίτζες ανακοίνωσε χθες το βράδυ σε μήνυμά του στο Twitter ότι έχει λέμφωμα.

19 Οκτ 2020 | 14:27

Η Μελίνα Μερκούρη μιλά για... τη Μελίνα στο ERTFLIX

Η Μελίνα Μερκούρη μιλάει για γνωστές και άγνωστες πτυχές τόσο της προσωπικής της ζωής όσο και της καριέρας της ως ηθοποιού και πολιτικού.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ 18 Οκτ 2020 | 20:56

Μελίνα Μερκούρη: Την τελευταία Ελληνίδα "θεά" τιμά η Αυστρία- Μεγάλη εκδήλωση αύριο στη Βιέννη

Την αυριανή εκδήλωση στο Μέγαρο της Αυστριακής Ραδιοτηλεόρασης, θα παρουσιάσει η Αραμπέλα Φενίβες, με την μονωδό και υψίφωνο Ελπινίκη Ζερβού να ερμηνεύει τραγούδια της Μελίνας.

Ο ΝΕΟΣ ΠΟΛΥΧΩΡΟΣ ΠΟΥ ΘΑΣ ΣΑΣ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΣΕΙ 16 Οκτ 2020 | 23:35

Art Evolution: Το νέο στέκι της Πάτρας

Παραστατικές τέχνες, εικαστικές τέχνες, ευεξία, σεμινάρια στο Art Evolution, στο κέντρο της Πάτρας

ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ 16 Οκτ 2020 | 22:04

Πέθανε στα 55 του ο εικαστικός Δημήτρης Ταντανόζης

Έφυγε από τη ζωή ο Δημήτρης Ταντανόζης

ΜΕ ΔΥΟ ΝΕΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ 15 Οκτ 2020 | 20:56

Καινούργια μουσική από Στίβι Γουόντερ, μετά από 15 χρόνια

Ο Στίβι Γουόντερ κρατούσε χαμηλό προφίλ και, μουσικά, σιωπούσε

ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 14 Οκτ 2020 | 07:43

Ίων Δραγούμης: 100 χρόνια από το θάνατό του - Μια έκθεση με το αρχείο του ανοίγει για πρώτη φορά

Ο Ίων Δραγούμης δολοφονήθηκε εν ψυχρώ από τους πολιτικούς του αντιπάλους, μια ημέρα μετά από τη δολοφονική απόπειρα εναντίον του Ελευθερίου Βενιζέλου στο Παρίσι.

ΔΥΟ ΘΛΙΒΕΡΕΣ ΑΠΟΧΩΡΗΣΕΙΣ 13 Οκτ 2020 | 20:04

Θλίψη: Έφυγαν από τη ζωή η θετή κόρη της Σοφίας Βέμπο και η ηθοποιός Γοργώ Χρέλια

Δυο θλιβερές αποχωρήσεις έγιναν σήμερα γνωστές - Πρόκειται για τις Χάιδω Βέμπο Τραϊφόρου και Γοργώ Χρέλια