«Υπάρχει αθώο θύμα;» - Εξι ηθοποιοί απαντούν στο theTOC

Το έργο του Ζαν-Πωλ Σαρτρ "Τα βρώμικα χέρια", παρουσιάζεται από τους Apparatus, 27 χρόνια μετά την τελευταία του παρουσίαση στην Αθήνα από το Εθνικό Θέατρο.

uparxei-athwo-psema---eksi-ithopoioi-apantoun-sto-thetoc
SHARE THIS
0
SHARES

Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ υπήρξε ένας κορυφαίος φιλόσοφος και στοχαστής του 20ουαιώνα. Βασικός εκπρόσωπος του φιλοσοφικού υπαρξισμού και θιασώτης του μαρξισμού, ο Σαρτρ υπηρέτησε με προσήλωση το μοντέλο του «στρατευμένου» στις ιδέες του δημιουργού,  εκφράζοντας ανοιχτά τις πολιτικές του απόψεις απέναντι σε οποιοδήποτε κατεστημένο. Είναι ενδεικτική η στάση που κράτησε όταν το 1964 τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Ο Σαρτρ αρνήθηκε να παραλάβει το βραβείο δηλώνοντας ότι «ένας συγγραφέας δεν πρέπει να επιτρέψει στον εαυτό του να μετατραπεί σε θεσμό».

Άφησε ανεξίτηλα τα ίχνη του στη σύγχρονη φιλοσοφία, μέσα από τα έργα του «Το είναι και το μηδέν», «Ο υπαρξισμός είναι ανθρωπισμός» και «Η κριτική της διαλεκτικής λογικής», ενώ παράλληλα ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα στους τομείς της λογοτεχνικής κριτικής, της πεζογραφίας, του δοκιμίου και της δραματουργίας.

Ένα από τα σημαντικότερα θεατρικά του κείμενα είναι «Τα βρώμικα χέρια», έργο γραμμένο το 1948, στο οποίο ο Σαρτρ επιχειρεί την απόδειξη των φιλοσοφικών του ιδεών. Η υπόθεση διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια μιας εμπόλεμης κατάστασης. Ένας νεαρός αριστοκράτης, ο Ουγκώ, εντάσσεται στο Κομμουνιστικό Κόμμα από μια αίσθηση ιδεαλισμού. Αυτό όμως που θα δει είναι τις αρχές του να χειραγωγούνται από τους αρχηγούς του Κόμματος. Κάποια στιγμή θα του ανατεθεί μια σημαντική αποστολή: να δολοφονήσει τον Χέντερερ, τον Γραμματέα του Κόμματος που ενστερνίζεται διαφορετική άποψη για το ήθος και τις μεθόδους της επαναστατικής πολιτικής. Ωστόσο, όταν έρχεται σε επαφή μαζί του αναπτύσσουν μια βαθιά σχέση. Εγκλωβισμένος σε ένα ηθικό δίλημμα προσπαθεί να αποφασίσει αν πρέπει να εκπληρώσει την αποστολή του ή, υποκύπτοντας στα αισθήματά του, να υποστηρίξει τον άνθρωπο που θαυμάζει.

 

27 χρόνια μετά την τελευταία παρουσίαση τους στην Αθήνα από το Εθνικό Θέατρο, η ομάδα Apparatus παρουσιάζει ξανά «Τα βρώμικα χέρια», από τις 6 Μαΐου και κάθε Δευτέρα και Τρίτη στο Θέατρο 104, σε νέα μετάφραση του Κωνσταντίνου Κωστογιαννόπουλου και απόδοση – σκηνοθεσία της Βάσιας Χρονοπούλου. Με αφορμή την υπόθεση του έργου, αλλά και την φιλοσοφική θέση του Ζαν-Πωλ Σαρτρ ότι «δεν υπάρχουν αθώα θύματα», το TheToc κάλεσε τους έξι νέους ηθοποιούς της παράστασης να απαντήσουν στην ερώτηση: Υπάρχει αθώο θύμα;

 

Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη: 

 

Όσο δεν μας το κινεί το συν

Όσο δεν πιστεύουμε πουθενά και σε κανένα

Όσο κατηγοριοποιούμε όλη μας τη ζωή σε ένα «έχω-δεν έχω, μου αρέσει-δε μου αρέσει»

Όσο γινόμαστε φίλοι με τη ραθυμία και την πλήξη μας

Όσο δε θυμώνουμε αρκετά και δεν αντιστεκόμαστε εμπράγματα

Όσο δεν αναλογιζόμαστε το κόστος των ενεργειών μας ή μάλλον της ακινησίας μας Όσο ψάχνουμε λύσεις στα προβλήματα αντί τα αίτια και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες αυτά δημιουργούνται

Όσο ξεχνάμε την ιστορία μας και όσο συνεχίζουμε εμμονικά να λατρεύουμε την κακή αφήγηση 

Όσο κρυβόμαστε πίσω από τον α΄πληθυντικό και όχι τον α΄ενικό

Ναι δε θα υπάρχουν αθώα θύματα. Αλλά ο βαθμός αθωότητας ή ενοχής έχει εντάσεις και διαβαθμίσεις. Η ευθύνη δεν είναι ίσα μοιρασμένη σε όλους τους ανθρώπους, για τον ίδιο λόγο που εγώ γεννήθηκα στο Ρέθυμνο, ενώ η Ραχήλ στη Συρία. Δε γεννιόμαστε όλοι κάτω από τον ίδιο ήλιο.

Αντώνης Γιαννακός: 

 

Σαφέστατα υπάρχουν ΚΑΙ αθώα θύματα. Απλά αυτό εμπεριέχει τον παράγοντα άγνοια. Ένα παιδί πάντα θα είναι ένα αθώο θύμα. Αυτό όμως δεν ακυρώνει όλες εκείνες τις περιπτώσεις, και είναι η πλειοψηφία, που φοράμε την ταμπέλα του «θύματος», που είτε διαλέγουμε μία μόνιμη κατάσταση «τύφλωσης» απέναντι στο πόσο προβοκατόρικα πράττουμε, είτε πετάμε από πάνω μας όλο το μερίδιο ευθύνης και ξαφνικά δείχνουμε, και πιστεύουμε ότι είμαστε, ανήμποροι.

Το μυαλό μας θέλει να ζει και να φτιάχνει μοτίβα, για να νιώθουμε ασφαλείς. Άλλοι νιώθουν καλά να εξυπηρετούν το μοτίβο του θύτη και άλλοι του θύματος. Και στις δύο ομάδες υπάρχουν αθώοι αλλά σίγουρα φέρουν μέρος ευθύνης και οι δύο.

Κατερίνα Δημάτη: 

 

Απομονωμένη η φράση αυτή με κάνει να προβληματίζομαι καθώς θεωρώ σημαντικό παράγοντα τη «συνθήκη» στην οποία βρίσκεται το άτομο. Ο Σαρτρ χρησιμοποιεί τη φράση αυτή την ίδια ώρα που μιλάει για την αστική τάξη, την πολιτικοποίηση και τη θέση που παίρνουν άνθρωποι της κοινωνίας αυτής απέναντι στη ζωή. Μια συνθήκη στην οποία υπάρχει η δυνατότητα της επιλογής της πρόθεσης, της επίγνωσης ή έστω της δυνατότητας απόκτησής της. Για παράδειγμα, δεν μπορώ να σκεφτώ τα παιδιά ως ενόχους όταν αυτά κακοποιούνται, ούτε για τον τρόπο που μεγαλώνουν, που γνωρίζουν τον κόσμο και κατ' επέκταση το πώς θα αντιληφθούν και θα ορίσουν τον εαυτό τους στο τέλος. Οι επιλογές, οι προθέσεις μας και οτιδήποτε δικό μας βαθύτερο μας κινεί, συνδέεται άμεσα με την ιστορία μας. Ένοχοι θα θεωρηθούμε ως ενήλικοι πια, όταν εκεί δεν δοθεί καμία μάχη για το καινούριο. Η μάχη του να βρούμε τη δική μας αλήθεια. Γιατί επίσης ο Σαρτρ έλεγε πως ο άνθρωπος είναι αυτό που ο ίδιος θέλει να είναι. Και για μένα αποκτά νόημα αυτό, όταν ακούω πως υπάρχουν άνθρωποι γεννημένοι σκλάβοι, οι οποίοι πάλεψαν για την ελευθερία τους, χωρίς καν να γνωρίζουν τί είναι αυτό. Αυτό είναι από τα πιο συγκινητικά και ελπιδοφόρα πράγματα που έχω ακούσει ποτέ. Γιατί είναι σαν ακούω πως η ελευθερία γεννιέται αυτόματα μαζί μας. Δίπλα σε κάτι τόσο μεγάλο, νιώθω πως ενοχοποιείται οποιαδήποτε θυματοποίηση στα μάτια μου.

Γιάννης Μάνθος: 

 

Ο καθένας ευθύνεται για τον εαυτό του, άρα ο καθένας είναι άξιος της μοίρας του. Γι’ αυτό πρέπει να φύγει απ’ το μυαλό μας η λέξη μοίρα ή τύχη. Μόνο εσύ ευθύνεσαι για την πορεία σου, εσύ γράφεις τη μοίρα σου. Εσύ, ο χαρακτήρας σου, τ’ απωθημένα σου, οι εικόνες σου, το περιβάλλον που έζησες και που στον δρόμο δεν αντέδρασες και άφησες τον εαυτό σου έρμαιο σ’ αυτό που ονόμασες μοίρα. ΜΟΝΟ τα μικρά παιδιά είναι Αθώα! 

Σταύρος Λιλικάκης: 

 

Πολλά αθώα θύματα υπάρχουν. Ένα κορίτσι στο Μπαγκλαντές πριν λίγες μέρες το κάψανε, γιατί είχε το θράσος να καταγγείλει σεξουαλική παρενόχληση από τον διευθυντή του σχολείου της. Πόσοι λιθοβολισμοί σε γυναίκες θύματα βιασμού. Πόση εκδούλευση παιδιών σε Καμπότζη, Ινδίες κτλ. Θύματα πολέμου και πάει λέγοντας. Νομίζω είναι αυστηρό το δεν υπάρχουν αθώα θύματα. Ούτος ή άλλως είμαστε δέσμιοι των βασικών μας καταβολών μας. Μην φανώ μοιρολάτρης υπάρχουν και «θαύματα», όπως ο φίλος ο Σαΐμ και ο Ανάν, τέλος πάντων οι πρόσφυγες, που παρά το άτυχο της γέννησης τους σε τόπους που πολλοί ορέχτηκαν βασανίζονται, αλλά είναι ακόμα όρθιοι και χαμογελαστοί, ζουν και ονειρεύονται. Όλοι θύματα είμαστε. Το νου μας μη γινόμαστε θηρία.

Στέλιος Γιαννακός: 

Κατανοώ τη φιλοσοφική θέση του Σαρτρ, «Δεν υπάρχουν αθώα θύματα», σε στενή συνάρτηση με μια άλλη θέση του: «Ο άνθρωπος είναι απόλυτα ελεύθερος και γι’ αυτό απόλυτα υπεύθυνος». Υπό αυτή την έννοια, πράγματι καθένας που βρίσκεται στη θέση του θύματος φέρει ευθύνη για την κατάστασή του, αφού επέτρεψε μια υποδούλωση εκεί που η περηφάνια και η ατομικότητά του επιτάσσουν την ελευθερία. Από την άλλη, θεωρώ πως υπάρχουν, δυστυχώς, και καταστάσεις στις οποίες άνθρωποι-θύματα δεν μπορούν να επαναστατήσουν και να απελευθερωθούν, όσο κι αν το ζητά μια εσωτερική αίσθηση αξιοπρέπειας· η δύναμή τους δεν αρκεί για να ανατρέψει μια πραγματικότητα που έχει διαμορφωθεί από άλλους, και για την οποία, κατ’ επέκταση, είμαστε όλοι υπεύθυνοι. Επομένως, κρατώ τη θέση του Σαρτρ ως μια υψηλή και αυστηρή προτροπή για ελευθερία και αυτοκαθορισμό, αλλά το αίσθημά μου δεν μου επιτρέπει να χαρακτηρίσω ένοχο για την κατάστασή του κάθε άνθρωπο που υποφέρει.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ακολούθησε το theTOC.gr στο Facebook