Ζωή Χατζηαντωνίου: Η αυτοκτονία είναι πανωλεθρία και θρίαμβος

Για την αυτοκτονία, την προσωπικότητα και τον ψυχισμό μιας πολυσυζητημένης ηρωίδας καθώς και για τη γελοιότητα της ζωής απαντά στο The TOC.

zwi-xatziantwniou-i-autoktonia-einai-panwlethria-kai-thriambos
|
SHARE THIS
0
SHARES

“Η ζωή δεν είναι τραγική, η ζωή είναι γελοία. 
Κι αυτό δεν αντέχεται.” 
Ερρίκος Ίψεν

Η Έντα επιστρέφει από το γαμήλιο ταξίδι με τον Γέργκεν Τέσμαν στο σπίτι των ονείρων τους, στη Βίλα Φαλκ, που τόσο όμορφα έχουν φτιάξει για χάρη τους η θεία Γιούλια και ο οικογενειακός φίλος, Διαμεσολαβητής Μπρακ. Όλα θα μπορούσαν να εξελιχθούν «κανονικά» έως πληκτικά, αλλά το παρελθόν εισβάλλει με την επίσκεψη της κυρίας Έλβστεντ και την απρόσμενη επιστροφή του άσπονδου φίλου και πιο επικίνδυνου εχθρού, ονόματι Άιλερτ Λέβμποργκ.

Όποιοι έρχονται στη Βίλα Φαλκ δεν ξαναφεύγουν ποτέ. Εγκλωβισμένοι ανάμεσα σε μια εν δυνάμει πραγματικότητα και στην πραγματική δυνατότητα, ανίκανοι να διαχειριστούν τη ζωή και το μέλλον, επιλέγουν να διαχειριστούν τη ζωή κάποιου άλλου. Είναι χαμένοι, εξαρτημένοι κι απελπισμένα μόνοι, είναι ξεστρατισμένα νήπια που βγάζουν άναρθρες κραυγές και την επόμενη στιγμή, απολύτως στερημένοι από οποιαδήποτε δυνατότητα, βυθίζονται στην πιο ιερή βουβαμάρα. Είναι ενήλικες.

 

Στην πιο βαθιά απελπισία, περιγράφει ποιητικά ο Κίρκεγκωρ, η ψυχή αναδιπλώνεται, ο εαυτός διασπάται, κλείνεται σε ένα «κλειστό δωμάτιο», κι από εκεί περίκλειστος οδηγεί τη φαινομενική παρουσία του ανθρώπου, του οποίου η ψυχή ασθενεί από απελπισία. Ο απελπισμένος είναι περισσότερο μια αφαίρεση, μια απουσία μέσα σ’ ένα κέλυφος ανθρώπινων συμπεριφορών και στερεοτυπικής κανονικότητας.

Ο Καμύ επιμένει ότι η αυτοκτονία προετοιμάζεται μέσα στη σιωπή, ως το μεγαλύτερο έργο τέχνης. Κάποιοι την περιγράφουν ως την απόρροια της αποκοπής από το «γενικό». Η Έντα, πάντως, κλειδωμένη στο «κλειστό δωμάτιο»  του εαυτού της, είναι ταυτόχρονα παίκτης και πιόνι. Είναι ανίκητη παίκτρια εναντίον της. Και αυτό είναι το παράδοξο μέσα στο οποίο ζει. Η Έντα έχει πλέον διασπαστεί στη φυσική παρουσία που σιωπά και στην φωνή που παραμένει κλεισμένη στο «πίσω δωμάτιο», στον μοναδικό χώρο που της αναλογεί. Αδειάζει προοδευτικά τον εαυτό της, ξεφορτώνεται ό,τι την προσδιορίζει, το όνομα, τα πιστόλια του πατέρα της, το πιάνο, εντέλει την ίδια.

Όταν όλα έχουν επιτελεστεί και οι φαντασμαγορίες του μυαλού της έχουν αδειάσει, την αποκαλυπτική στιγμή που αντιλαμβάνεται ότι η τραγικότητα μόνο μέσα στο μυαλό της υπάρχει κι ότι η «αληθινή πραγματικότητα» μόνο με χυδαιότητα και γελοιότητα προικίζει τους ανθρώπους, τότε δεν αντέχει. 

Ζωή Χατζηαντωνίου
Ζωή Χατζηαντωνίου

Η Ζωή Χατζηαντωνίου κοιτάζει ξανά την Έντα Γκάμπλερ και την προσωπικότητά της και μας μεταφέρει στη σκηνή τον εσωτερικό της μονόλογο. Για την παράσταση μίλησε στο The TOC:

Υπάρχει μια κεντρική ιδέα στη δουλειά σας, ένα μοτίβο που σας απασχολεί και επανέρχεται διαρκώς;

Η διάσπαση της αφήγησης ή της σκηνικής πράξης στα συστατικά της· ένα είδος αποδόμησης που δημιουργεί στη σκηνή πολλαπλούς πυρήνες αφήγησης. Όπως συμβαίνει στους πίνακες του Ιερώνυμου Μπος. Θα μου άρεσε ο κάθε θεατής να μπορεί να κάνει την προσωπική του διαδρομή παρακολούθησης, μια δική του σύνθεση. Δεν με ελκύει το “κάδρο”, θεωρώ ότι το “κάδρο” ανήκει στον κινηματογράφο. Το θέατρο μπορεί να είναι μια πολύ ελεύθερη, δημοκρατική- κατα μία έννοια- διαδικασία. Δημιουργικά ενεργητική για τον θεατή. Θεματικά με απασχολεί μάλλον η πράξη της αυτοεξαίρεσης. Συνειδητοποίησα πρόσφατα πως όλα τα κείμενα που έχω επιλέξει να σκηνοθετήσω τελειώνουν με αυτήν την ίδια πράξη. 

Κάνετε την Έντα Γκάμπλερ, ένα έργο του Ίψεν που επιδέχεται πολλών ερμηνειών, και απόψεων. Πέστε μου τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίσατε εσείς αυτό το έργο και τι σας ενδιέφερε να δείξετε;

Η δυσκολία σε αυτά τα έργα είναι να επιλέξεις ερμηνεία, ακριβώς γιατί συμβαίνει αυτό που λέτε. Είναι έργα ανοιχτά αλλά στέρεα. Με ενδιαφέρει η Έντα ως αντιδραστήρας μέσα σ’ ένα νοσηρό περίγυρο δράσεων. Με ενδιαφέρουν οι σχέσεις εξουσίας και εξαρτησης των προσώπων και οι πολλαπλές ερμηνείες της πραγματικότητας που μοιράζονται. Προσέγγισα την Έντα Γκάμπλερ περισσότερο ως ένα έργο που ανήκει στο μοντερνισμό παρά στο ρεαλισμό. Όλα τα πρόσωπα φαντάζονται την πραγματικότητα και τη δημιουργούν. Υπάρχει υποκειμενικότητα σε όλες τις αφηγήσεις των προσώπων. Για ένα συμβάν, ακόμα και το ίδιο πρόσωπο παραθέτει παραπάνω από μία εκδοχές. 

 

Η Έντα τι τύπου ηρωίδα είναι στα μάτια των περισσότερων; Αρνητική, θετική;

Η ερμηνεία της νοσηρής, υστερικής, κακόβουλης, κακομαθημένης Έντα που έχει επικρατήσει ήταν μια πρόκληση. Τα παιχνίδια επικυριαρχίας που παίζονται μέσα στην Βίλα Φαλκ και οι νοσηρές σχέσεις εξάρτησης που χτίζονται γύρω της δεν της αφήνουν και πολλά περιθώρια. Η ίδια είναι απόλυτα εξαρτημένη και ταυτόχρονα απόλυτα εξουσιαστική – ή μάλλον προσπαθεί να είναι. Σ’ έναν βαθμό έχουμε πετύχει να αναδείξουμε αυτό το σύστημα που την περιβάλλει αλλά και την περιέχει. Θεωρώ ότι στην παράσταση αυτή δεν φεύγει κανείς με την απορία, γιατί αυτοκτονεί η Έντα. Επέλεξα να αναδείξω, να κάνω φανερά όλα όσα κρύβονται από κάτω μέσω του υποκριτικού κώδικα που δουλέψαμε και μέσω της δραματουργικής επεξεργασίας. Υιοθετώντας τη θεώρηση του κόσμου που προτείνει ο Ίψεν, η Έντα είναι και θετική και αρνητική ηρωίδα. Δεν υφίσταται το ένα ή το άλλο στον κόσμο του Ίψεν. Υφίστανται και το ένα και το άλλο. Είναι αρκετά σύγχρονη η σκέψη του, είναι φιλοσοφική, σχεδόν μαθηματική.

Αν σας έλεγα να μου κάνετε ένα πορτραίτο της τι θα λέγατε;

Ένας άνθρωπος παγιδευμένος ανάμεσα στο ποια θα ήθελε να είναι και ποια μπορεί πραγματικά να είναι. Ένα άνθρωπος βαθιά απελπισμένος, αποσπασμένος, που αφήνεται στην πλήξη με την έννοια της πλήξης ως αδυνατότητας εναρμόνισης με την πραγματική ζωή. Ζει διαρκώς ένα εν δυνάμει, ζει διαρκώς το θνήσκειν. Λέει στον Λέβμποργκ τη φράση “Κινδύνεψε η σχέση μας να γίνει πραγματική¨ και αμέσως μετά “Προσέξτε, μην αρχίσετε να φαντάζεστε”. Είναι Χόπερ και Μπέηκον ταυτόχρονα!

Πέστε μου ποιο είναι το σημείο με το οποίο ταυτίζεστε και ποιο είναι αυτό που σας κάνει να την «αντιπαθείτε»;

Συμπαθώ όλα τα πρόσωπα του Ίψεν, τα καταλαβαίνω. Είναι κι εδώ όλοι, όπως στον Τσεχωφ, πολύ απελπισμένοι. Αυτοί εδώ όμως προσπαθούν, επιδιώκουν, αλλά αποτυγχάνουν. Ομολογώ ότι οι σκοτεινές περιοχές της Έντα αλλά και των υπόλοιπων προσώπων είναι αυτές που με γοητεύουν, αυτές που μαντεύω και μάλλον δεν έχουμε φέρει, ακόμα, στην επιφάνεια. Είναι από τα πρόσωπα που επιδέχονται διαρκή καταβύθιση. Μεγέθους Μήδειας και άλλων τραγικών προσώπων.

Η αυτοκτονία της, αυτό το τέλος κατά τη γνώμη σας τι είδους πράξη είναι;

Πανωλεθρία και θρίαμβος μαζί. 

 

Πληροφορίες για την παράσταση:

Σκηνοθεσία: Ζωή Χατζηαντωνίου

Μετάφραση: Διασκευή βασισμένη στη μετάφραση του Γιώργου Δεπάστα

Σκηνικά – Κοστούμια: Μαρία Πανουργιά

Μουσική: Μιχάλης Παρασκάκης

Φωτισμοί: Ελίζα Αλεξανδροπούλου

Ερμηνεύουν οι ηθοποιοί:

Έντα, σύζυγος του Γέργκεν Τέσμαν και κόρη του στρατηγού Γκάμπλερ: 

Γεωργιάννα Νταλάρα, Ελίνα Ρίζου

Γέργκεν Τέσμαν, πανεπιστημιακόςυπότροφος στην Ιστορία του πολιτισμού:

Γιάννης Κλίνης

Δεσποινίς Τέσμαν, θεία του Γέργκεν: 

Ρίτα Λυτού

Τέα Έλβστεντ: 

Αρετή Σεϊνταρίδου

Διαμεσολαβητής Μπρακ: 

Γιώργος Βαλαής

Άιλερτ Λέβμποργκ: 

Φιντέλ Ταλαμπούκας

Bios main

Πειραιώς 84 Αθήνα, Κεραμεικός 10435, τηλ. 210 3425335

Παραστάσεις: Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη έως τις 12 Ιουνίου 

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ακολούθησε το theTOC.gr στο Facebook