Στο παραλιακό μέτωπο του Φαλήρου δίνεται μορφή σε ένα από τα πιο φιλόδοξα πολιτιστικά έργα των τελευταίων ετών: το "Οδυσσέας – Οι Έλληνες και η Θάλασσα", ένα υπερσύγχρονο Πάρκο Ναυτικής Παράδοσης που θα αποτελέσει σύμβολο της ισόβιας σχέσης του λαού μας, με τη θάλασσα.
Η υλοποίηση του έχει σχεδιαστεί σταδιακά, με ορίζοντα ολοκλήρωσης έως το 2028, ενώ ένα πρώτο ορατό δημόσιο ορόσημο έχει ήδη σημειωθεί με το άνοιγμα του ιστορικού υποβρυχίου "Πρωτεύς" στο κοινό.
Το πάρκο υλοποιείται μέσω της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας "ΚΥΚΛΩΨ", με δωρεά ύψους 35 εκατομμυρίων ευρώ, χωρίς καμία επιβάρυνση για το Ελληνικό Δημόσιο. Τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του έργου ανέλαβε το γραφείο TPA – Θύμιος Παπαγιάννης & Συνεργάτες, το οποίο απέσπασε το Α΄ Βραβείο σε κλειστό αρχιτεκτονικό διαγωνισμό το 2021.
Ένα έργο πέρα από το μουσείο
Η αρχιτεκτονική πρόταση του γραφείου TPA δεν αντιμετωπίζει το Πάρκο ως ένα ακόμη μουσείο, αλλά ως μια δημόσια διαδρομή μέσα από τη μνήμη, τη γνώση των μαστόρων της θαλάσσης, τη μάθηση και τη ναυτική εμπειρία. Πρόκειται για έναν πολυλειτουργικό πολιτιστικό προορισμό, αφιερωμένο στη ζωντανή ναυτική κληρονομιά της Ελλάδας και στη διαχρονική σχέση του ελληνικού πολιτισμού με τη θάλασσα.
Η αρχιτεκτονική σύνθεση του έργου βασίζεται σε τρεις κεντρικές αρχές:
- Τη σύνδεση του Πάρκου με την πόλη, ώστε να λειτουργεί ως οργανική προέκταση του αστικού ιστού και όχι ως απομονωμένος θύλακας.
- Την οργανική σχέση του κτιρίου με το ανοιχτό τοπίο, με το κτισμένο και το φυσικό στοιχείο να συνομιλούν διαρκώς.
Τη συμβολική διάσταση του ταξιδιού, η οποία διατρέχει το σύνολο της χωρικής εμπειρίας του επισκέπτη.
Το κεντρικό κτίριο: μια πλώρη πλοίου
Το κεντρικό κτίριο του Πάρκου, με την τριγωνική κάτοψη και τους κεκλιμένους όγκους του, παραπέμπει άμεσα στην πλώρη ενός πλοίου. Στην καρδιά του φιλοξενείται ένα κεντρικό αίθριο με ένα ξύλινο σκαρί, το οποίο ανακαλεί συμβολικά το πλοίο του Οδυσσέα. Από εκεί, μια σπειροειδής διαδρομή οδηγεί τους επισκέπτες προς τα πάνω, καταλήγοντας σε ένα δώμα-κατάστρωμα με θέα προς τον Σαρωνικό, τη Σαλαμίνα και την Ακρόπολη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το διπλό κέλυφος του κτιρίου, σχεδιασμένο με σύστημα ρυθμιζόμενων περσίδων που παραπέμπει στις ξύλινες σανίδες ενός σκάφους. Το κέλυφος αυτό δεν έχει μόνο συμβολική λειτουργία· λειτουργεί ταυτόχρονα ως κλιματικό φίλτρο, προσδίδοντας κίνηση και ρευστότητα στις όψεις του κτιρίου, ενώ ενισχύει τη βιοκλιματική ταυτότητα του έργου και τη χωρική εμπειρία ενός ταξιδιού.
Το καρνάγιο: χώρος μετάδοσης τεχνογνωσίας
Το σύνολο του Πάρκου συμπληρώνεται από ένα μικρότερο, υπόσκαφο κτίριο, σχεδιασμένο ως παραδοσιακό καρνάγιο. Αφιερωμένο στην τέχνη της ναυπηγικής, ο χώρος αυτός προορίζεται να λειτουργήσει ως τόπος εκπαίδευσης και μετάδοσης γνώσης, όπου οι επισκέπτες θα μπορούν να παρακολουθούν από κοντά την κατασκευή και τη συντήρηση παραδοσιακών ξύλινων σκαφών.
Ένα πολιτιστικό τοπίο σε εξέλιξη
Με τον "Πρωτέα" να αποκτά πλέον ενεργό ρόλο στον χώρο του μελλοντικού Πάρκου, το ευρύτερο όραμα του έργου αρχίζει να αποκτά απτή δημόσια παρουσία. Πρόκειται για ένα πολιτιστικό τοπίο όπου η αρχιτεκτονική, η ναυτική μνήμη, η μαστορική γνώση, ο δημόσιος χώρος και η θάλασσα τίθενται σε διάλογο — μια σύνθεση που, μέχρι την ολοκλήρωσή της το 2028, φιλοδοξεί να αναδείξει με σύγχρονους όρους τη διαχρονική σχέση της Ελλάδας με τη θάλασσα.