Με ένα έργο που πάντα αψηφούσε και συνεχίζει να αψηφά τις συμβάσεις και αγκαλιάζει την αβεβαιότητα ως δημιουργική δύναμη, ο Radić ανήκει στη σπάνια κατηγορία των αρχιτεκτόνων που αντιμετωπίζουν κάθε κτίριο ως μοναδική, πράξη σκέψης και οικοδόμησης. Δηλαδή καθετί που κάνει το ζει. Τόσο, που, δεν το επαναλαμβάνει.

Μεταξύ Μεγαλείου και Εφήμερου

"Η αρχιτεκτονική υπάρχει ανάμεσα σε μεγάλες, μαζικές και ανθεκτικές μορφές -κατασκευές που στέκουν κάτω από τον ήλιο για αιώνες, περιμένοντας την επίσκεψή μας- και σε μικρότερες, εύθραυστες κατασκευές, φευγαλέες σαν τη ζωή μιας μύγας, συχνά χωρίς σαφή προορισμό", λέει ο ίδιος ο Radić.

Αυτή η ένταση ανάμεσα στο ανθεκτικό και το παροδικό δεν είναι αντίφαση στη δουλειά του -είναι η ουσία της.

Το έργο του επομένως, δεν αναγνωρίζεται από μια επαναλαμβανόμενη αρχιτεκτονική "υπογραφή". Αντίθετα, κάθε πρότζεκτ αποτελεί αυτόνομη αναζήτηση, θεμελιωμένη σε πρωταρχικές αρχές και εμπλουτισμένη από μια μη γραμμική ανάγνωση της ιστορίας.

Το πλαίσιο, η χρήση και η ανθρωπολογική συνείδηση προηγούνται. Ο τόπος δεν νοείται μόνο ως φυσική πραγματικότητα, αλλά ως σύγκλιση ιστορίας, κοινωνικής πράξης και πολιτικής συνθήκης.

Εύθραυστη Αρχιτεκτονική, Βαθύ Νόημα

Η Κριτική Επιτροπή του Βραβείου αναφέρει χαρακτηριστικά: "Μέσα από ένα σύνολο έργων τοποθετημένο στη διασταύρωση αβεβαιότητας, υλικής πειραματισμού και πολιτισμικής μνήμης, ο Smiljan Radić ευνοεί την εύθραυστη κατασκευή έναντι οποιασδήποτε αδικαιολόγητης αξίωσης βεβαιότητας. Τα κτίριά του φαίνονται προσωρινά, ασταθή ή σκόπιμα ημιτελή -σχεδόν έτοιμα να εξαφανιστούν- ωστόσο παρέχουν ένα δομημένο, αισιόδοξο και ήσυχα χαρούμενο καταφύγιο".

Αυτή η αισθητική της "οργανωμένης εύθραυστης κατάστασης" εκφράζεται σε έργα με παγκόσμια απήχηση.

Στο Περίπτερο της Serpentine Gallery στο Λονδίνο (2014), ένα ημιδιαφανές κέλυφος από ίνες γυαλιού αναπαύεται πάνω σε ογκώδεις, τοπικούς λίθους που φέρουν το βάρος του. Το φως φιλτράρεται, η περίκλειση παραμένει μερική -ο επισκέπτης βιώνει καταφύγιο χωρίς να αποκόπτεται από τον περιβάλλοντα κήπο.

Στο Teatro Regional del Biobío στην Κονσεψιόν της Χιλής (2018), ένας ημιδιαφανής φάκελος ρυθμίζει το φως και υποστηρίζει την ακουστική απόδοση με εγκράτεια. Η κατασκευή γίνεται μια μορφή αφήγησης.

Ρίζες που Χτίζονται, Όχι που Κληρονομούνται

Ο Radić γεννήθηκε στο Σαντιάγο σε μια οικογένεια μεταναστών -η πατρική του καταγωγή ανάγεται στην Μπρατς της Κροατίας, ενώ η μητρική στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτή η ρίζα διπλής καταγωγής του χάρισε μια αυξημένη ευαισθησία για τον τόπο και την ταυτότητα, και μια
ιδιαίτερη αντίληψη για τη ζωή ως κάτι που συναρμολογείται, όχι που απλώς κληροδοτείται.

"Μερικές φορές πρέπει να δημιουργείς τις δικές σου ρίζες. Αυτό σου δίνει ελευθερία", αναφέρει ο ίδιος.

Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Pontificia Universidad Católica de Chile, αποφοιτώντας το 1989 μετά από μια αποτυχία στις τελικές εξετάσεις που, όπως αποδείχτηκε, υπήρξε καθοριστική. Η αποτυχία αυτή τον ώθησε σε εκτεταμένα ταξίδια και σπουδές ιστορίας στο Istituto Universitario di Architettura di Venezia -μια εκπαίδευση που θεωρεί πολυτιμότερη από οποιαδήποτε τυπική διδασκαλία.

Η φιλοσοφία, η τέχνη, η μυθολογία και η λογοτεχνία άρχισαν να τροφοδοτούν τα σχέδιά του εξίσου με τα αρχιτεκτονικά πρότυπα.

Η Πράξη ως Διαλεκτική Ζωής

Ιδρύοντας το γραφείο του το 1995 στο Σαντιάγο, επέλεξε να διατηρήσει μια σκόπιμα μικρή ομάδα συνεργατών. Μαζί με τη σύζυγό του, γλύπτρια Marcela Correa, έχτισαν με τα
χέρια τους την πρώτη κατοικία της στις Άνδεις, το Casa Chica (Βίλτσες, Χιλή, 1997) -ένα κτίριο 24 τετραγωνικών μέτρων που συνοψίζει ήδη την ουσία της αρχιτεκτονικής του σκέψης: ελάχιστο, συγκεντρωμένο, βαθύτατα ανθρώπινο.

Η πρακτική του εκτείνεται σε πολιτιστικά ιδρύματα, δημόσιους χώρους, εμπορικά κτίρια, ιδιωτικές κατοικίες και εγκαταστάσεις σε χώρες όπως η Αλβανία, η Αυστρία, η Κροατία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Σε κάθε ένα από αυτά, ο τόπος δεν υποτάσσεται στη σχεδιαστική βούληση -μάλλον το αντίθετο: το κτίριο αναδύεται από τις ιδιαίτερες συνθήκες του.

Αρχιτεκτονική ως Αρχείο Μνήμης

Το 2017, ο Radić ίδρυσε στο Σαντιάγο τη Fundación de Arquitectura Frágil, μια πλατφόρμα δημόσιου διαλόγου και αρχείο πειραματικών έργων. Η συλλογή της -που περιλαμβάνει μελέτες και αναφορές άλλων αρχιτεκτόνων- λειτουργεί ως διαρκής πηγή αναζήτησης για τη δική του δουλειά. Το έργο των άλλων γίνεται ακόμη ένα στρώμα μέσα από το οποίο η αρχιτεκτονική συνεχίζει να εξελίσσεται.

"Οι ιδέες κατοικούν στα πράγματα", λέει ο Radić. "Πάντα προσπαθούσα να χτίζω σκηνικά όπου οι άλλοι μπορούν να ανακαλύψουν αναδυόμενες ιδέες".

Ο 55ος Laureate

Ο Alejandro Aravena, Πρόεδρος της Κριτικής Επιτροπής και ο ίδιος Laureate του Pritzker το 2016, το εκφράζει με τον πιο εύστοχο τρόπο: "Σε κάθε έργο του, είναι ικανός να απαντά με ριζοσπαστική πρωτοτυπία, κάνοντας το μη προφανές προφανές. Επιστρέφει στα πιο αναπόληπτα θεμέλια της αρχιτεκτονικής, εξερευνώντας ταυτόχρονα όρια που δεν έχουν ακόμη αγγιχτεί".

Ο Smiljan Radić Clarke είναι ο 55ος Laureate του Βραβείου Pritzker. Συνεχίζει να ζει και να εργάζεται στο Σαντιάγο, σε μια πρακτική που παραμένει εσκεμμένα προσωπική, προσεκτική και βαθιά ανθρώπινη -ακριβώς όπως η αρχιτεκτονική που δημιουργεί.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr