Η 30ή Μαΐου 1968 είναι σημείο καμπής στη σύγχρονη γαλλική ιστορία. Ενώ ο "Γαλλικός Μάης" είχε φέρει τη χώρα στα πρόθυρα πολιτικής κατάρρευσης, με κατειλημμένα πανεπιστήμια και εργοστάσια, η τεράστια φιλοκυβερνητική διαδήλωση που διοργανώθηκε εκείνη την ημέρα στα Ηλύσια Πεδία, σηματοδότησε την αρχή της αντεπίθεσης του στρατηγού Σαρλ ντε Γκωλ, και ουσιαστικά το τέλος της επαναστατικής δυναμικής του Μαΐου. Ακολούθησε ένας καυτός πολιτικά Ιούνιος που έφερε τις εκλογές με θριαμβευτική νίκη του γκωλικού στρατοπέδου. Δημοσιεύουμε σήμερα, ανέκδοτες φωτογραφίες με χαρακτηριστικά στιγμιότυπα εκείνων των ημερών.
Στα τέλη Μαΐου 1968 η Γαλλία βρισκόταν σε κατάσταση σχεδόν γενικευμένης παράλυσης. Εκατομμύρια εργαζόμενοι συμμετείχαν σε απεργίες, οι φοιτητές κατείχαν πανεπιστήμια και η κυβέρνηση έδειχνε ανίκανη να αποκαταστήσει την τάξη.
Στις 29 Μαΐου, ο Πρόεδρος της Γαλλίας, Σαρλ ντε Γκωλ, έφυγε από το Παρίσι χωρίς να πει ούτε στον πρωθυπουργό του, Ζωρζ Πομπιντού, πού πήγαινε. Αργότερα έγινε γνωστό, ότι είχε πάει στο αρχηγείο των Γαλλικών Δυνάμεων στη Γερμανία, για να βεβαιωθεί για στρατιωτική υποστήριξη.
Η φιλοκυβερνητική διαδήλωση της 30ής Μαΐου
Το απόγευμα της 30ής Μαΐου ο Ντε Γκωλ επέστρεψε στο Παρίσι και απηύθυνε ραδιοφωνικό διάγγελμα προς το έθνος. Ανακοίνωσε τη διάλυση της Εθνοσυνέλευσης, την προκήρυξη πρόωρων βουλευτικών εκλογών, ενώ άφησε να εννοηθεί ότι ήταν έτοιμος να χρησιμοποιήσει και τον στρατό για την αποκατάσταση της τάξης.
Λίγες ώρες αργότερα πραγματοποιήθηκε στα Ηλύσια Πεδία μία τεράστια συγκέντρωση υποστήριξης προς τον πρόεδρο. Οι εκτιμήσεις κυμαίνονται από 300.000 έως και πάνω από 1.000.000 συμμετέχοντες. Η σημασία της κινητοποίησης ήταν τεράστια: Απέδειξε ότι η κυβέρνηση διατηρούσε ακόμη μαζική κοινωνική υποστήριξη. Έδωσε ψυχολογικό πλεονέκτημα στο γκωλικό στρατόπεδο. Έπεισε μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης ότι η επιλογή ήταν πλέον ανάμεσα στη σταθερότητα και στην αβεβαιότητα. Για πολλούς ιστορικούς, η διαδήλωση αυτή αποτελεί το πραγματικό σημείο καμπής που έκρινε την έκβαση της κρίσης του Μαΐου.
Σε μία από τις φωτογραφίες από τη μεγάλη διαδήλωση της 30ής Μαΐου 1968 στα Ηλύσια Πεδία, βλέπουμε νεαρή γυναίκα να κρατά μικρό πανό που γράφει ASSEZ DE VIOLENCE! (Φτάνει πια η βία!), ένα σύνθημα που συνοψίζει ολόκληρη τη στρατηγική των διαδηλωτών.
Σε άλλες φωτογραφίες βλέπουμε πως στα πανό και στη γαλλική Σημαία, οι διαδηλωτές έχουν βάλει τον Σταυρό της Λωρραίνης. Το σύμβολο υιοθετήθηκε το 1940 από τις Ελεύθερες Γαλλικές Δυνάμεις του Ντε Γκωλ ως αντίπαλο έμβλημα απέναντι στη ναζιστική σβάστικα.
Η παρουσία αυτού του συμβόλου, ιδιαίτερα πάνω στη γαλλική σημαία είναι εξαιρετικά χαρακτηριστική. Οι διαδηλωτές δεν κρατούσαν απλώς τη γαλλική τρικολόρ. Κρατούσαν τη γκωλική εκδοχή της τρικολόρ, δηλαδή τη σημαία συνδεδεμένη με την Αντίσταση, την Απελευθέρωση του 1944, τον ίδιο τον Ντε Γκωλ.
Με αυτόν τον τρόπο η διαδήλωση δεν παρουσιαζόταν απλώς ως κομματική κινητοποίηση, αλλά ως υπεράσπιση της Γαλλικής Δημοκρατίας και της κληρονομιάς της Αντίστασης.
Αυτές οι εικόνες είναι εξαιρετικά σημαντικές, επειδή θυμίζουν κάτι που συχνά λησμονείται: Τον Μάιο του 1968 δεν υπήρχε μόνο το κίνημα των εξεγερμένων. Υπήρχε επίσης ένα τεράστιο κομμάτι της γαλλικής κοινωνίας που φοβόταν την πολιτική αποσταθεροποίηση, υποστήριζε τον Ντε Γκωλ, επιθυμούσε την επιστροφή στην κανονικότητα.
Γι' αυτό πολλοί ιστορικοί θεωρούν ότι η 30ή Μαΐου δεν ήταν απλώς μια αντιδιαδήλωση, αλλά η στιγμή κατά την οποία η "σιωπηλή πλειοψηφία" βγήκε στον δρόμο και έδειξε ότι ο Ντε Γκωλ εξακολουθούσε να διαθέτει ευρεία λαϊκή νομιμοποίηση. Οι εκλογές του Ιουνίου που ακολούθησαν επιβεβαίωσαν ακριβώς αυτή την εικόνα.
Ιούνιος 1968 – Οι μέρες που ακολούθησαν μέχρι τις εκλογές
Στις πρώτες ημέρες του Ιουνίου, το κίνημα των εξεγερμένων αρχίζει να σβήνει. Οι φοιτητές όμως, δεν υποχωρούν. Μία φωτογραφία, απεικονίζει την είσοδο της École des Beaux-Arts (Σχολής Καλών Τεχνών) στο Παρίσι, αμέσως μετά τη μεγάλη φιλοκυβερνητική διαδήλωση της 30ής Μαΐου. Το κεντρικό πανό πάνω από την πύλη γράφει LA GRÈVE CONTINUE (Η Απεργία συνεχίζεται).
Το σύνθημα "LA GRÈVE CONTINUE" ήταν μια απάντηση στην αντιδιαδήλωση της 30ής Μαΐου και στην αίσθηση ότι το κράτος είχε αρχίσει να ανακτά τον έλεγχο. Οι φοιτητές διακήρυσσαν ότι η κινητοποίηση συνεχιζόταν.
Η επιλογή της λέξης "grève" (απεργία) αντί για "lutte" (αγώνας) δεν είναι τυχαία και μας λέει πολλά. Όταν οι καταληψίες της Σχολής Καλών Τεχνών έγραψαν "La grève continue", ήθελαν να τονίσουν ότι η γενική απεργία εξακολουθούσε να υπάρχει ως πραγματικό κοινωνικό γεγονός. Τις πρώτες ημέρες του Ιουνίου 1968 η μεγάλη μάχη δεν ήταν πλέον οι οδομαχίες. Το κρίσιμο ζήτημα ήταν αν οι εργάτες θα συνέχιζαν ή όχι τις απεργίες και τις καταλήψεις εργοστασίων. Με άλλα λόγια, αν συνεχιζόταν η απεργία, το κίνημα είχε ακόμη δύναμη. Αν οι εργάτες επέστρεφαν στην εργασία, το κίνημα έχανε τη βάση του. Γι' αυτό η λέξη grève είχε πολύ μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα εκείνη τη στιγμή.
Υπάρχει όμως και μια ιστορική ειρωνεία. Το σύνθημα αυτό (Η απεργία συνεχίζεται) ήταν ήδη περισσότερο μια διακήρυξη επιθυμίας παρά μια περιγραφή της πραγματικότητας. Οι εργάτες άρχιζαν να επιστρέφουν. Οι οικονομικές παραχωρήσεις που είχαν εξασφαλιστεί μέσω των διαπραγματεύσεων, σε συνδυασμό με την προκήρυξη εκλογών, αποδυνάμωσαν τη διάθεση για συνέχιση της σύγκρουσης.
Καθ' όλη τη διάρκεια των πρώτων εβδομάδων του Ιουνίου, οι περισσότερες βιομηχανίες επαναλειτούργησαν, οι μεταφορές αποκαταστάθηκαν, η οικονομική ζωή άρχισε να ομαλοποιείται.
Τα καμένα αυτοκίνητα από τις διαδηλώσεις του Μάη στους δρόμους, άρχιζαν σιγά σιγά να απομακρύνονται από την κοινή θέα, ενώ εργάτες, επιδιόρθωναν τους δρόμους βάζοντας νέους κυβόλιθους στην θέση των παλιών που είχαν αφαιρέσει οι διαδηλωτές για να τους πετάνε στην αστυνομία.
Οι βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου 1968
Οι εκλογές διεξήχθησαν σε δύο γύρους:
- 23 Ιουνίου 1968 (πρώτος γύρος)
- 30 Ιουνίου 1968 (δεύτερος γύρος)
Η εκστρατεία των γκωλικών στηρίχθηκε στο σύνθημα της υπεράσπισης της Δημοκρατίας απέναντι στον κίνδυνο χάους και επανάστασης.
Το αποτέλεσμα: Θρίαμβος του Ντε Γκωλ. Η UDR και οι σύμμαχοί της κατέκτησαν 354 από τις 487 έδρες της Εθνοσυνέλευσης, τη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική νίκη που είχαν γνωρίσει έως τότε.
Η εκλογική νίκη δεν σήμαινε ότι οι ιδέες του Μάη είχαν εξαφανιστεί. Αντίθετα, σε κοινωνικό και πολιτισμικό επίπεδο ο Μάης του 1968 άφησε βαθύ αποτύπωμα στη γαλλική κοινωνία. Ωστόσο, σε πολιτικό επίπεδο, ο άμεσος νικητής της κρίσης ήταν αναμφίβολα ο Σαρλ ντε Γκωλ. Η αντιδιαδήλωση της 30ής Μαΐου, η επιστροφή των εργαζομένων στις δουλειές τους και η συντριπτική νίκη των γκωλικών στις εκλογές του Ιουνίου έκλεισαν οριστικά τον κύκλο της επαναστατικής έξαρσης του Γαλλικού Μάη.
Παραδόξως, ενώ ο Ντε Γκωλ νίκησε πολιτικά το 1968, οι ιδέες και η κουλτούρα των εξεγερμένων απέκτησαν μεγαλύτερη επιρροή τις επόμενες δεκαετίες. Ο Μάης του '68 έγινε πολιτισμικός μύθος και πέρασε στη συλλογική μνήμη. Οι εικόνες των οδοφραγμάτων στη Λατινική Συνοικία, τα συνθήματα της Σορβόννης και οι αφίσες της Σχολής Καλών Τεχνών έγιναν παγκόσμια σύμβολα μιας γενιάς που βγήκε να αμφισβητήσει τα πάντα.
Ο Ντε Γκωλ κέρδισε την πολιτική μάχη, αλλά οι εξεγερμένοι κέρδισαν τη μάχη της μνήμης. Γι' αυτό και η μεγάλη γκωλική αντιδιαδήλωση της 30ής Μαΐου, παρότι υπήρξε ίσως το σημαντικότερο πολιτικό γεγονός των τελευταίων ημερών της κρίσης, συχνά απουσιάζει από τις αφηγήσεις για τον Γαλλικό Μάη. Η ιστορία κατέγραψε τη νίκη του Ντε Γκωλ. Η συλλογική μνήμη, όμως, κράτησε κυρίως τις λέξεις που γράφτηκαν στους τοίχους της Σορβόννης: "Η φαντασία στην εξουσία" (L'imagination au pouvoir).
Credits: Όλες οι φωτογραφίες: Σίμος Τσαπνίδης, Παρίσι 1968. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση ή αναπαραγωγή τους χωρίς την άδεια του κατόχου των δικαιωμάτων, Μανώλη Νταλούκα.