"Νύχτα των Κρυστάλλων": Το πογκρόμ των ναζί εναντίον των Εβραίων της Γερμανίας - Οι επιθέσεις σε συναγωγές και καταστήματα

Τη Νύχτα της 9ης προς 10η Νοεμβρίου 1938, ένα απίστευτο σε βία και σε έκταση πογκρόμ κατά των Εβραίων διαδραματίστηκε στη ναζιστική Γερμανία. Οι Ναζί πυρπόλησαν περισσότερες από 1400 συναγωγές και χώρους λατρείας, κατέστρεψαν χιλιάδες εβραϊκές επιχειρήσεις και εισέβαλαν ακόμη και στα σπίτια Εβραίων. Η βία δεν περιορίστηκε στο Βερολίνο. Οι επιθέσεις εκδηλώθηκαν ταυτόχρονα σε όλη τη χώρα.

Διαβάστε Επίσης

Από την Απελευθέρωση της Αθήνας στον Εμφύλιο: Η τραγική διαδρομή των 52 ημερών

Από τις ακτές της Βαλτικής έως τις αυστριακές Άλπεις, σε ολόκληρο το έδαφος του Γ΄Ράιχ, ο ναζιστικός μηχανισμός λειτούργησε σαν ένα καλοκουρδισμένο ρολόι, διασφαλίζοντας ότι κανένας Εβραίος, σε καμία πόλη, δεν θα έμενε στο απυρόβλητο. Εκείνη τη νύχτα, περίπου 30.000 Εβραίοι άνδρες συνελήφθησαν. Από αυτούς, 26.000 οδηγήθηκαν τελικά στα στρατόπεδα συγκέντρωσης Νταχάου, Μπούχενβαλντ και Ζάξενχαουζεν, όπου υπέστησαν βασανιστήρια και απάνθρωπη μεταχείριση. Εκατοντάδες πέθαναν κατά τη διάρκεια της κράτησής τους.

Μια προγραμματισμένη επίθεση που παρουσιάστηκε σαν "λαϊκό ξέσπασμα"

Πώς συνέβη αυτό το φρικώδες πογκρόμ σε τόσες πόλεις ταυτόχρονα; Η απάντηση βρίσκεται στις διαταγές που διαβιβάστηκαν εκείνη τη νύχτα από τη ναζιστική ηγεσία. Το βράδυ της 9ης Νοεμβρίου, ο Γκέμπελς εκφώνησε αντισημιτική ομιλία ενώπιον των συγκεντρωμένων ηγετικών στελεχών του Ναζιστικού Κόμματος στο Μόναχο. Μετά την ομιλία του Γκέμπελς, τα στελέχη του κόμματος επικοινώνησαν τηλεφωνικά με τις τοπικές οργανώσεις, μεταφέροντας το σύνθημα για την έναρξη των επιθέσεων.

Ακολούθησαν οι επίσημες διαταγές της Γκεστάπο και της αστυνομίας ασφαλείας, που καθόρισαν ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο θα ενεργούσαν οι αστυνομικές δυνάμεις. Η αστυνομία είχε λάβει εντολή να μην παρέμβει, παρά μόνο για να προστατεύσει... τις περιουσίες των "Αρίων" γειτόνων από τις φωτιές που οι ίδιοι οι Ναζί άναβαν.

Επίσημα, η "Νύχτα των Κρυστάλλων" (Kristallnacht) εμφανιζόταν ως αντίποινα για τη δολοφονία ενός Γερμανού αξιωματούχου της πρεσβείας στο Παρίσι –του Ερνστ φομ Ρατ– στις 7 Νοεμβρίου, από τον 17χρονο Εβραίο πρόσφυγα, Χέρσελ Γκρίνσπαν. Στις 9 Νοεμβρίου, ο Φομ Ρατ υπέκυψε στα τραύματά του. Οι Ναζί το είδαν αυτό σαν την τέλεια ευκαιρία. Έδωσαν εντολή στις δυνάμεις τους (SA, SS και Νεολαία του Χίτλερ) να επιτεθούν, αλλά να μην εμφανιστούν ως επίσημος στρατός. Ήθελαν η βία να φανεί ως "οργή του λαού".

Το γεγονός ότι εκατοντάδες συναγωγές και χιλιάδες καταστήματα Εβραίων καταστράφηκαν μέσα σε λίγες ώρες σε όλη τη χώρα, αποδεικνύει ότι δεν ήταν μια "αυθόρμητη λαϊκή εκδήλωση", αλλά μια καλά σχεδιασμένη στρατιωτικού τύπου επιχείρηση σε πανεθνική κλίμακα.

Η "Νύχτα των Κρυστάλλων" που ονομάστηκε έτσι από το σπάσιμο των βιτρινών των εβραϊκών καταστημάτων, ήταν η στιγμή που το ναζιστικό καθεστώς πέρασε από τη ρητορική του μίσους στην ανοιχτή, κρατικά οργανωμένη κτηνωδία, προαναγγέλλοντας το Ολοκαύτωμα.

Τι είχε προηγηθεί : Η Polenaktion

Στα τέλη Οκτωβρίου 1938, το ναζιστικό καθεστώς εξαπέλυσε τη μαζική επιχείρηση (Polenaktion) απέλασης Εβραίων πολωνικής υπηκοότητας. Περίπου 17.000 άνθρωποι εκδιώχθηκαν βίαια από τη Γερμανία και μεταφέρθηκαν στα πολωνικά σύνορα. Οι 12.000 από αυτούς εγκλωβίστηκαν στην περιοχή του Ζμπόνσιν, καθώς οι πολωνικές αρχές αρνήθηκαν να τους επιτρέψουν την είσοδο.

Οι άνθρωποι αυτοί, ανάμεσά τους και η οικογένεια του Γκρίνσπαν (οι γονείς του και η αδελφή του), παρέμειναν εγκλωβισμένοι σε μια "νεκρή ζώνη" στα σύνορα, σε συνθήκες εξαθλίωσης, χωρίς επαρκή τροφή, στέγη και στοιχειώδη περίθαλψη.

Ο Χέρσελ Γκρίνσπαν, που ζούσε στο Παρίσι, έλαβε μια καρτ-ποστάλ από την αδελφή του, Μπέρτα. Η καρτ ποστάλ της αδελφής του περιέγραφε με δραματικό τρόπο την απόγνωση της οικογένειας: "Δεν έχουμε ούτε μια πεντάρα. Δεν μπορούμε να στείλουμε τίποτα. Είμαστε όλοι εδώ, στα σύνορα...". Ο 17χρονος Χέρσελ, που ήδη ζούσε υπό το βάρος της προσφυγιάς, συνειδητοποίησε ότι η οικογένειά του οδηγούνταν στον θάνατο. Το πρωί της 7ης Νοεμβρίου 1938, αγόρασε ένα πιστόλι και πήγε στη γερμανική πρεσβεία στο Παρίσι με σκοπό να σκοτώσει τον Γερμανό πρεσβευτή, ως πράξη εκδίκησης για τη μεταχείριση των Εβραίων.

Όταν έφτασε στην πρεσβεία, του είπαν ότι ο πρεσβευτής δεν ήταν διαθέσιμος. Τον οδήγησαν στο γραφείο του Ερνστ φομ Ρατ, ενός διπλωμάτη χαμηλής βαθμίδας. Ο Γκρίνσπαν δεν είχε ξαναδεί ποτέ τον Φομ Ρατ. Μόλις μπήκε στο γραφείο, έβγαλε το όπλο και πυροβόλησε πέντε φορές. Ο Φομ Ρατ τραυματίστηκε σοβαρά. Ο Γκρίνσπαν δεν προσπάθησε να διαφύγει. Παραδόθηκε στη γαλλική αστυνομία. Στην ανάκρισή του, ήταν ξεκάθαρος: Δεν στόχευε τον ίδιο τον Φομ Ρατ ως άτομο, αλλά ως εκπρόσωπο του ναζιστικού κράτους. Ήθελε να προκαλέσει ένα γεγονός που θα ανάγκαζε τη διεθνή κοινότητα να κοιτάξει τι συνέβαινε στους Εβραίους της Γερμανίας. Πίστευε ότι αν σκότωνε έναν Γερμανό αξιωματούχο στο Παρίσι, ο κόσμος θα μάθαινε για την τραγωδία στα σύνορα Γερμανίας-Πολωνίας.

Η τραγική ειρωνεία: Η δολοφονία αυτή, αντί να ευαισθητοποιήσει τον κόσμο, έδωσε στο ναζιστικό καθεστώς το "πράσινο φως" που περίμενε για να εξαπολύσει το πογκρόμ. Η δολοφονία χρησιμοποιήθηκε από τον Χίτλερ και τον υπουργό προπαγάνδας του Γιόζεφ Γκέμπελς ως δικαιολογία για τις βίαιες ταραχές της Νύχτας των Κρυστάλλων. Σύμφωνα με τους Ναζί, η πράξη του Γκρίνσπαν απέδειξε ότι οι Εβραίοι δεν θα σταματούσαν μπροστά σε τίποτα για να καταστρέψουν τους Άριους Γερμανούς.

Ο Γκρίνσπαν κρατήθηκε αρχικά για 20 μήνες χωρίς κατηγορητήριο σε γαλλική φυλακή, μοιράζοντας την ιστορία του με τον κόσμο ως αγαπημένος των μέσων ενημέρωσης. Αλλά όταν η Γαλλία νικήθηκε, οι Ναζί τον συνέλαβαν για να τον περάσουν σε μια δίκη προπαγάνδας κατά των Εβραίων. Όμως, ο νεαρός άνδρας κατάφερε να ματαιώσει το σχέδιο των Ναζί. Στην ανάκρισή του από το ναζιστικό καθεστώς, "ομολόγησε" ένα ψέμα που μετέτρεπε την πολιτική δολοφονία του σε έγκλημα πάθους.

Ισχυρίστηκε ότι είχε ομοφυλοφιλική σχέση με τον Γερμανό διπλωμάτη. Το δίλημμα τότε που ανέκυψε για τη ναζιστική προπαγάνδα, ήταν: πώς μπορούσε να διατηρήσει τον μύθο του "Γερμανού μάρτυρα", όταν ο ίδιος ο κατηγορούμενος απειλούσε να αποκαλύψει στη δίκη μια πλευρά του θύματος που το καθεστώς δεν ήθελε να συζητηθεί; Ακόμη και γνωρίζοντας ότι ο κρατούμενός τους έλεγε ψέματα, οι Ναζί φοβήθηκαν τόσο πολύ τη δυσφήμιση που η υπόθεση δεν πήγε ποτέ σε δίκη.

Το Τέλος του Γκρίνσπαν: Η Εξαφάνιση

Ο Χέρσελ Γκρίνσπαν δεν δικάστηκε ποτέ. Τα ίχνη του χάνονται μετά το 1942 και η τύχη του παραμένει μέχρι σήμερα ανεξακρίβωτη. Η επικρατούσα εκτίμηση μεταξύ των ιστορικών είναι ότι οι Ναζί τον δολοφόνησαν πριν από το τέλος του πολέμου.

Ωστόσο, το 2016 ήρθε στο φως ένα στοιχείο που αναζωπύρωσε το μυστήριο. Αρχειονόμοι του Εβραϊκού Μουσείου της Βιέννης εντόπισαν μια φωτογραφία, τραβηγμένη στις 3 Ιουλίου 1946, σε καταυλισμό εκτοπισμένων στο Μπάμπεργκ της Γερμανίας, στην οποία ενδέχεται να απεικονίζεται ο Γκρίνσπαν. Ο ιστορικός Άρμιν Φύρερ υποστήριξε ότι πρόκειται για τον ίδιο, επικαλούμενος και εξέταση αναγνώρισης προσώπου που έδωσε πιθανότητα αντιστοίχισης 95%. Η φωτογραφία, ωστόσο, δεν αποτελεί οριστική απόδειξη. Αν πράγματι απεικονίζει τον Γκρίνσπαν, τότε σημαίνει ότι επέζησε τουλάχιστον μέχρι το καλοκαίρι του 1946. Τι συνέβη στη συνέχεια; Κανείς δεν γνωρίζει.

Διαβάστε Επίσης

Μάης του ’68 – Οκτώβριος 2026: Από την επανάσταση της ουτοπίας στην εξέγερση της ανασφάλειας -Τι άλλαξε στη Γαλλία

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr