Πώς φτάσαμε στην νέα «Αττική τραγωδία»: Τα αμείλικτα ερωτήματα

Με τον αριθμό των νεκρών να δείχνει ότι θα ξεπεράσει τους 100 και τον ακριβή αριθμό των αγνοουμένων να παραμένει ακόμη αδιευκρίνιστος, τα αναπάντητα ερωτήματα για το πώς φτάσαμε σε μια αληθινή εθνική τραγωδία παραμένουν. Ήταν ο άνεμος ο καθοριστικός παράγοντας ή μήπως η κρατική ανεπάρκεια, ο κακός συντονισμός, η ανθρώπινη ολιγωρία σε συνδυασμό με σωρεία χωροταξικών και πολεοδομικών ατασθαλιών συνέβαλαν στην διόγκωση της τραγωδίας;

Χαμένοι στις εγκυκλίους

Το βασικό ερώτημα που πλανάται από την πρώτη στιγμή στα χείλη όλων είναι γιατί δεν δόθηκε εγκαίρως εντολή για την οργανωμένη εκκένωση, τη στιγμή μάλιστα που οι πολύ κακές καιρικές συνθήκες ήταν γνωστές. Μια απάντηση που δίνουν ορισμένοι αξιωματούχοι είναι ότι σχέδιο εκκένωσης υπήρχε, δεν εφαρμόστηκε όμως διότι δεν υπήρχε χρόνος. Λόγω της έντασης των ανέμων και της ταχύτητας της πυρκαγιάς, χρειάστηκαν μόλις λίγα λεπτά προκειμένου οι φλόγες από την Καλλιτεχνούπολη να φτάσουν στη θάλασσα, υποστηρίζουν. Μια άλλη απάντηση, ωστόσο, μπορεί να σχετίζεται με τον λαβύρινθο των διαδικασιών και των προβλέψεων οι οποίες δυσχεραίνουν σημαντική τη λήψη της σχετικής απόφασης αλλά και την ανάληψη της σχετικής ευθύνης.

Δεκάδες σχέδια δράσης εγκύκλιοι και επικαιροποιήσεις φτάνουν στα χέρια των αρμοδίων για την ορθή διαχείριση περιπτώσεων εκτάκτων αναγκών. Παρά τη πληθώρα επίσημων εγγράφων, όμως, η σημερινή κατάσταση δείχνει ότι τίποτα δεν λειτούργησε σωστά. Ίσως γιατί πουθενά σε όλα αυτά τα χαρτιά δεν υπάρχει πρόβλεψη για ένα κέντρο λήψης αποφάσεων. Οι αρμοδιότητες είναι κατακερματισμένες μεταξύ υπουργείων και αποκεντρωμένων φορέων που λειτουργούν κατά το δοκούν με εισηγήσεις -και όχι εντολές. Δεκάδες υπουργεία και φορείς εμπλέκονται στα σχέδια δράσης όμως όσον αφορά την κινητοποίηση, δεν ορίζεται ένα πρόσωπο ή ένα κέντρο αποφάσεων που την επόμενη μέρα θα αναλάβει και την ευθύνη των επιλογών του.

Ειδικότερα, το σχέδιο δράσης Πολιτικής Προστασίας για την αντιμετώπιση κινδύνων λόγω δασικών πυρκαγιών που κοινοποιήθηκε τον Μάιο του 2018, αναφέρει σχετικά με την απομάκρυνση πληθυσμού: «Στην περίπτωση της οργανωμένης απομάκρυνσης πολιτών λόγω τεκμηριωμένου κινδύνου από δασικές πυρκαγιές, η κινητοποίηση αποφασίζεται από τα αρμόδια Όργανα Πολιτικής Προστασίας, κατόπιν σχετικής εισήγησης του Πυροσβεστικού Σώματος και εφαρμόζεται δια των αντιστοίχων αρμοδίων υπηρεσιών. Επίσης, στην περίπτωση που τεκμηριωμένα εκτιμάται ότι απειλούνται, από εξελισσόμενη ή επικείμενη καταστροφή εξαιτίας Δασικών Πυρκαγιών, εγκαταστάσεις όπως νοσοκομεία, κατασκηνώσεις κλπ., το μέτρο της οργανωμένης απομάκρυνσης πολιτών αποφασίζεται από τις Διοικήσεις τους κατόπιν σχετικής εισήγησης του Πυροσβεστικού Σώματος».

Με άλλα λόγια δεν δίνεται καμία εντολή με τις εκκενώσεις να γίνονται μέσω εισηγήσεων και τα αρμόδια όργανα να λειτουργούν κατά το δοκούν. Τον πρώτο λόγο έχουν οι Πυροσβεστικές Υπηρεσίες που σύμφωνα με το σχέδιο είναι αρμόδιες για: «την εισήγηση προς τα αρμόδια Αποκεντρωμένα Όργανα Πολιτικής Προστασίας (Δήμαρχος, Περιφερειάρχης) για την λήψη του μέτρου της οργανωμένης προληπτικής απομάκρυνσης των πολιτών από την περιοχή που τεκμηριωμένα εκτιμάται ότι απειλείται από εξελισσόμενη ή επικείμενη καταστροφή».

Και πάλι όμως δεν έχουν καμία ισχύ στην εφαρμογή τους καθώς ο δήμαρχος θα πρέπει να λάβει αυτή την απόφαση: «Λήψη απόφασης για την οργανωμένη προληπτική απομάκρυνση, ή μη απομάκρυνση, από τον αρμόδιο Δήμαρχο». Και σε όλα τα παραπάνω ηχηρή είναι η απουσία της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας. Ο ρόλος της περιορίζεται στον συντονισμό των δράσεων λειτουργώντας ως γέφυρα μεταξύ των αρμόδιων φορέων, ενώ η λήψη αποφάσεων αφορά μόνο το αν θα κηρύξει μια περιοχή σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Έλλειψη συντονισμού και αυτοσχεδιασμοί

Η έλλειψη συντονισμού και σχεδίων καθοδήγησης των ανθρώπων που είχαν εγκλωβιστεί, σε ασφαλή σημεία αναδεικνύεται από τον μαζικό θάνατο 26 πολιτών, οικογενειών, στην "Αργυρά Ακτή", οι οποίοι χάθηκαν όταν κινήθηκαν με δική τους πρωτοβουλία και ο ένας ακολούθησε τον προπορευόμενο, με σκοπό την σωτηρία, που κατέληξε στον φρικτό θάνατο τους.

Είναι αδικαιολόγητο επισημαίνουν ειδικοί σε θέματα φυσικών καταστροφών και πυρκαγιών, η φωτιά που ξεκίνησε από την Καλλιτεχνούπολη να καταφέρνει… ανεμπόδιστη να ξεπερνά την «φυσική» αντιπυρική ζώνη της Λ. Μαραθώνος χωρίς να έχει στηθεί κανένα πυροσβεστικό… φράγμα αναχαίτισής της, με πυροσβεστικά οχήματα, παρότι καθ' όλο το μήκος της διαθέτει πυροσβεστικούς κρουνούς για τον ανεφοδιασμό των οχημάτων.

Αποτέλεσμα να έχει πρόσφορο έδαφος να σκορπίσει τον θάνατο και τον όλεθρο. Πυροσβεστικές και αστυνομικές δυνάμεις που κινήθηκαν τις κρίσιμες στιγμές στην περιοχή δεν μπορούσαν να επικοινωνήσουν με τα κέντρα επιχειρήσεων καθώς το ψηφιακό σύστημα επικοινωνίας δεν… έπιανε και συνομιλούσαν με το αναλογικό σύστημα ή τα κινητά τηλέφωνα!

Πώς χάθηκε η μάχη της λεωφόρου Μαραθώνος

Ένα ακόμη καίριο ερώτημα αφορά το γιατί και το πώς χάθηκε η λεγόμενη «μάχη της λεωφόρου Μαραθώνος» που επέτρεψε στη φωτιά να φτάσει στην κάτω πλευρά.

«Όταν υπήρχε φωτιά στην περιοχή προχωρούσαμε σε παράταξη όλων των οχημάτων και των επίγειων δυνάμεων στη Λεωφόρο Μαραθώνος για να μην περάσει στον μεγάλο πευκώνα της Παραλιακής, όπου υπάρχουν σπίτια ξενοδοχεία, κατασκηνώσεις και ήταν περιοχή που είχε μείνει αλώβητη από πυρκαγιές επί δεκαετίες» ανέφερε, μεταξύ άλλων, στα «Νέα» ο πρώην δήμαρχος Νέας Μάκρης Ιορδάνης Λοϊζος, προσδιορίζοντας αυτό που είχε μείνει μέχρι προσφάτως γνωστό στην ιστορία ως «δόγμα της προστασίας του παραλιακού πευκώνα».

Σύμφωνα με αυτό: «Οι φωτιές της Πεντέλης δεν πρέπει να περάσουν ποτέ τη Λεωφόρο Μαραθώνος και να μπουν στον πευκώνα στο Μάτι και στον Άγιο Ανδρέα γιατί θα γίνει ολοκαύτωμα».

«Είναι εντυπωσιακό ότι στην τωρινή τραγωδία δεν υπήρξε καμία αντίδραση, αλλά και δεν δόθηκε καμία εντολή για εκκένωση της περιοχής. Κανένα από τα σχέδια που υπήρχαν δεν εφαρμόστηκε» σημειώνει ο πρώην δήμαρχος, μιλώντας στα «Νέα». Σύμφωνα με ορισμένους, η επέκταση της πυρκαγιάς στον πευκώνα στο Μάτι οφείλεται στην υποτίμηση της πορείας της φωτιάς και στην κακή εκτίμηση. Την ίδια στιγμή, πάντως, το κλείσιμο της Μαραθώνος οδήγησε σε μια ακόμη κακή εκτίμηση, καθώς οι άνθρωποι που επιχειρούσαν να φύγουν από το σημείο επέστρεφαν στους στενούς δρόμους της περιοχής με τα γνωστά, τραγιά αποτελέσματα.

Οι χρόνιες πολεοδομικές και χωροταξικές αυθαιρεσίες

Μια άλλη διάσταση των πραγμάτων έδωσε ο ο καθηγητής Δυναμικής Τεκτονικής & Εφαρμοσμένης Γεωλογίας στο Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και πρόεδρος του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας και της Ελληνικής Γεωλογικής Εταιρίας, Ευθύμιος Λέκκας, μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό του Αθηναϊκού-Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων "Πρακτορείο 104,9 FM".

«Μάνδρα και Ραφήνα συνολικά είναι οι ίδιες περιπτώσεις πολεοδομικής και χωροταξικής αυθαιρεσίας, οι οποίες επλήγησαν από δύο διαφορετικά φαινόμενα, από τις πλημμύρες η Μάνδρα και από τις φωτιές η Ανατολική Αττική» τόνισε και πρόσθεσε: «Είναι δεδομένο ότι είχαμε να κάνουμε με ένα ακραίο φαινόμενο. Το θέμα είναι πώς το αντιμετωπίζουμε και πώς από την άλλη πλευρά διαχρονικά έγιναν εγκληματικές ενέργειες και διαδικασίες σε ό,τι αφορά το στήσιμο των οικισμών μας, το στήσιμο των πόλεων, γιατί εδώ έχουμε να κάνουμε με μία Μάνδρα» ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Λέκκας.

«Είναι οι επιπτώσεις και στις κατοικίες και στις υποδομές μεγάλες αλλά εκείνο που δημιουργεί τεράστια ανησυχία σ’ εμάς δεν είναι μόνο οι 1.500 κατασκευές που καταστράφηκαν, αυτές γίνονται με κάποιον τρόπο. Σ’ εμάς η μεγάλη πρόκληση είναι να διερευνήσουμε γιατί τόσοι άνθρωποι χάθηκαν σε μια τόσο μικρή πυρκαγιά, γιατί ήταν μικρή η πυρκαγιά από άποψη διαστάσεων. Είναι 100 φορές μικρότερη από την πυρκαγιά που είχε εκδηλωθεί στην Ηλεία το 2007» σημείωσε ο κ. Λέκκας. «Κατά μήκος της διαδρομής της πυρκαγιάς [...] ήταν οι δρόμοι οι πολεοδομικοί, ήταν η ανάπτυξη των σπιτιών. Το έγκλημα που υπάρχει στην περιοχή που επλήγη ήταν ότι δεν υπήρχαν δίοδοι διαφυγής, δεν υπήρχαν εγκάρσιοι δρόμοι παρά μόνο δρόμοι- παγίδες. Κατά μήκος των δρόμων υπήρχαν αδιέξοδα είτε στην ακτογραμμή είτε σε άλλα σημεία και αυτό εγκλώβισε ουσιαστικά τους κατοίκους και είχαμε όλα αυτά τα θύματα» εξήγησε ο καθηγητής και πρόσθεσε πως «είναι δύσκολες οι στιγμές αλλά θέλει μεθοδικότητα και ψυχραιμία».

ΦΩΤΟ: REUTERS/Alkis Konstantinidis

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr