Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, της νηστείας του Πάσχα.
Από τους λαογράφους θεωρείται ο επίλογος των βακχικών εορτών της Αποκριάς, οι οποίες ουσιαστικά αρχίζουν την Τσικνοπέμπτη και τελειώνουν την Καθαρά Δευτέρα.
Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδος την Καθαρά Δευτέρα "καθαρίζουν" ό,τι απόμεινε από τα μη νηστίσιμα φαγητά της Αποκριάς. Σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπως π.χ. στην Ήπειρο, οι νοικοκυρές καθαρίζουν τις κατσαρόλες και όλα τα χάλκινα σκεύη από τα λίπη της αποκριάς με ζεστό σταχτόνερο μέχρι ν’ αστράψουν και βάφουν άσπρα τα πεζοδρόμια.
Το πιάτο της ημέρας περιλαμβάνει νηστίσιμα, ως αποτοξίνωση από το πλούσιο φαγοπότι της Αποκριάς. Χαλβάς, ταραμάς, ελιές, πίκλες, θαλασσινά, φασολάδα, βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη.
Τα νηστίσιμα συνοδεύονται από τη λαγάνα, ένα είδος άρτου χωρίς προζύμι, με ελλειπτικό σχήμα και πεπλατυσμένος για να ψήνεται εύκολα. Η λαγάνα φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκε από τους Ισραηλίτες κατά τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο, υπό την καθοδήγηση του Μωυσή. Έκτοτε, επιβαλλόταν από τον Μωσαϊκό Νόμο για όλες τις ημέρες της εορτής του Πάσχα, μέχρι που ο Χριστός στο τελευταίο του Πάσχα ευλόγησε τον ένζυμο άρτο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η ιστορία της λαγάνας
Η ιστορία της λαγάνας διατρέχει όλη τη διατροφική παράδοση από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Ο Αριστοφάνης στις "Εκκλησιάζουσες" λέει "Λαγάνα πέττεται", ενώ ο Οράτιος στα κείμενά του, αναφέρει τη λαγάνα ως "Το γλύκισμα των φτωχών". Σχετικός με την νηστεία της ημέρας και ο δημοτικός σατυρικός θρήνος:
Τ' ακούτε τι παράγγειλε η Καθαρή Δευτέρα;
Πεθαίν ο Κρέος, πέθανε, ψυχομαχάει ο Τύρος
σηκώνει ο Πράσος την ουρά κι ο Κρέμμυδος τα γένεια
Μπαλώστε τα σακούλια σας, τροχίστε τα λεπίδια
και στον τρανό τον πλάτανο, να μάσουμε στεκούλια.
Τα Κούλουμα
Ο εορτασμός της Καθαράς Δευτέρας στις εξοχές λέγεται Κούλουμα. Η ετυμολογία της λέξης έχει λατινική (κολούμνα = κολώνα ή κούμουλους = σωρός, κορυφή) ή αλβανική προέλευση (κόλουμ = καθαρός). Στο Δήμο Αθηναίων τα Κούλουμα γιορτάζονται στο Λόφο του Φιλοππάπου, όπως και σε πολλούς Δήμους της χώρας, με προσφορά φασολάδας και νηστίσιμων στους δημότες.
Απαραίτητο συμπλήρωμα της Καθαράς Δευτέρας αποτελεί το πέταγμα του χαρταετού, με τα ποικίλα χρώματα και σχέδια, από μικρούς και μεγάλους, πιθανόν για να πετάξουν μακριά κάθε έγνοια του χειμώνα, μια και μπαίνει η άνοιξη και όλα, τουλάχιστον στη φύση, είναι πιο χαρούμενα λόγω της ανθοφορίας και της βελτίωσης του καιρού.
Η έντονη αθυροστομία και η καυστική σάτιρα είναι από τα χαρακτηριστικά της Καθαράς Δευτέρας σε πολλούς εορτασμούς της ανά την επικράτεια:
Ο Αλευροπόλεμος στο Γαλαξίδι, είναι ένα έθιμο που διατηρείται από το 1801. Εκείνα τα χρόνια, παρόλο που το Γαλαξίδι τελούσε υπό την τουρκική κατοχή, όλοι οι κάτοικοι περίμεναν τις Αποκριές για να διασκεδάσουν και να χορέψουν σε κύκλους. Ένας κύκλος για τις γυναίκες, ένας για τους άντρες. Φορούσαν μάσκες ή απλώς έβαφαν τα πρόσωπά τους με κάρβουνο.
Στη συνέχεια προστέθηκε το αλεύρι, το λουλάκι, το βερνίκι των παπουτσιών και η ώχρα.
Βλάχικος Γάμος στη Θήβα. Είναι ένα έθιμο που φθάνει στις μέρες μας περίπου από το 1830, μετά την απελευθέρωση των ορεινών περιοχών. Οι Βλάχοι, δηλαδή οι τσοπάνηδες από τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Ρούμελη, εγκατέλειψαν τότε την άγονη γη τους και βρήκαν γόνιμο έδαφος νοτιότερα. Το θέαμα είναι έξοχο, η γαμήλια πομπή πολύχρωμη, η μουσική που τη συνοδεύει (πίπιζες, νταούλια κ.ά.) εξαιρετικά ζωντανή.
Του Κουτρούλη ο Γάμος στη Μεθώνη Μεσσηνίας. Καρναβαλίστικος γάμος, που κρατάει από τον 14ο αιώνα. Στις μέρες μας, το ζευγάρι των νεονύμφων είναι δύο άντρες, που μαζί με τους συγγενείς πηγαίνουν στην πλατεία, όπου γίνεται ο γάμος με παπά και με κουμπάρο. Διαβάζεται το προικοσύμφωνο και ακολουθεί τρικούβερτο γλέντι.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Στη Μεσσήνη Μεσσηνίας γίνεται η αναπαράσταση της εκτέλεσης μιας γερόντισσας, της γριάς Συκούς, που κατά την παράδοση, κρεμάστηκε στη θέση Κρεμάλα της πόλης, με εντολή του Ιμπραήμ Πασά, επειδή είχε το θάρρος, εξηγώντας του ένα όνειρο που είχε δει, να του πει ότι η εκστρατεία του και ο ίδιος θα είχαν οικτρό τέλος από την αντίδραση και το σθένος των επαναστατημένων Ελλήνων. Μετά την αναπαράσταση, μπορεί κάθε επισκέπτης να "κρεμαστεί" από τους ψευτοδήμιους της κρεμάλας.
Το απόγευμα της Καθαράς Δευτέρας γίνεται η παρέλαση με μαζορέτες, άρματα, μεταμφιεσμένους μικρούς και μεγάλους και χορευτικά συγκροτήματα. Μπουρανί στον Τύρναβο. Μπουρανί είναι μία χορτόσουπα δίχως λάδι, γύρω από την προετοιμασία της οποίας στήνεται ολόκληρο το σκηνικό του παιχνιδιού με φαλλικά σύμβολα και τολμηρά πειράγματα από τους μπουρανίδες.
Στην Κάρπαθο λειτουργεί το Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων. Κάποιοι κάνουν άσχημες χειρονομίες σε κάποιους άλλους και συλλαμβάνονται από τους Τζαφιέδες (χωροφύλακες) για να οδηγηθούν στο Δικαστήριο, που το αποτελούν οι σεβάσμιοι του νησιού. Τα αυτοσχέδια αστεία και τα γέλια ακολουθεί τρικούβερτο γλέντι.
Στις κοινότητες Ποταμιά, Καλόξιδο και Λιβάδια της Νάξου οι κάτοικοι ντύνονται Κορδελάτοι ή Λεβέντες. Οι Κορδελάτοι είναι φουστανελοφόροι και η δεύτερη ονομασία τους Λεβέντες αποδίδεται στους πειρατές. Από κοντά τους ακολουθούν και οι ληστές, οι Σπαραρατόροι, που αρπάζουν τις κοπέλες για να τις βάλουν με το ζόρι στο χορό και στο γλέντι, που κρατάει ως το πρωί.
Στα χωριά Μέρωνα και Μελιδόνια του Ρεθύμνου αναβιώνουν έθιμα όπως το κλέψιμο της νύφης, ο Καντής, το μουντζούρωμα, τα οποία, σε συνδυασμό με το καλό κρασί και τους ήχους της λύρας, αποτελούν μια μοναδική εμπειρία.
Στη Σκύρο, σχεδόν όλοι οι κάτοικοι με παραδοσιακές ενδυμασίες κατεβαίνουν στην πλατεία του νησιού, όπου χορεύουν και τραγουδούν τοπικούς σκοπούς.
Στον Αρχάγγελο της Ρόδου οι εκδηλώσεις της Καθαράς Δευτέρας κορυφώνονται με τα "μουζώματα" και τα "αλευρώματα", παράλληλα με το γλέντι, τις μεταμφιέσεις και την σάτιρα.
Στα Μεγάλα Καλύβια, του νομού Τρικάλων, κάθε χρόνο την Καθαρά Δευτέρα και για παραπάνω από έναν αιώνα γίνεται αναπαράσταση του παραδοσιακού καραγκούνικου γάμου.
Στον Πεντάλοφο Κοζάνης, οι ντόπιοι δεν πετούν χαρταετό την Καθαρά Δευτέρα, αλλά αυτοσχέδια, μικρά αερόστατα που έχουν κατασκευάσει οι ίδιοι.
Στη Βόνιτσα, αναβιώνει κάθε χρόνο, την Καθαρά Δευτέρα, το έθιμο του Γληγοράκη.
Το έθιμο της Καμήλας αναβιώνει στο χωριό Κάινα του δήμου Αποκορώνου στην Κρήτη.
Στη συνοικία Νέα Μαγνησία της Λαμίας αναβιώνει ο Νεομαγνησιώτικος Γάμος.
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr
![Πάτρα: Οι απόκριες ξεκίνησαν και επίσημα - Εντυπωσιακές εικόνες από τη "βασίλισσα" του καρναβαλιού [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x456/0,102,608,443/crop/both/a0/a094e91b671e492aad346022c3c5e69a.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Ρίγη συγκίνησης σε Τούμπα και Λυών για τα επτά "αετόπουλα": Αποχαιρέτησαν τους άτυχους οπαδούς του ΠΑΟΚ [εικόνες, βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/cu608x405/0,136,608,377/crop/both/5e/5e030094fb7f4b4eb531fb70aa8d0be8.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Η Lady Gaga τα "έχωσε" στην ICE κατά τη διάρκεια της συναυλίας της στο Τόκιο [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/cu608x405/0,10,608,351/crop/both/d1/d1a61046a4f84871992ac8f4132a6713.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Τουρκία: Εκρηξη σε διυλιστήριο στο Κοτσαέλι - Συναγερμός σήμανε στις Αρχές [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/crop/both/11/113f171d57de4ad7a96fdd35bffcd149.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Το συγκλονιστικό πανό των φίλων του ΠΑΟΚ στο άδειο πέταλο στο γήπεδο της Λιόν [εικόνες]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/cu608x405/0,42,608,383/crop/both/6d/6dc53b30bb8d478bacb3099aa9eed3e8.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Ολυμπιακός: Ο Μεντιλίμπαρ καθάριζε το χιόνι από το γήπεδο για να προπονηθεί η ομάδα [εικόνες]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/cu608x345/0,1,608,342/crop/both/e0/e0ad50a4654447c8b59ccfe65747d398.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Καθαρά Δευτέρα: "Βούλιαξε" ο λόφος του Φιλοπάππου - Γλέντι με χορούς και σαρακοστιανά [εικόνες-βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x405/0,0,608,341/crop/both/93/93afe5ddeb7f46299c7255fba890e654.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Ο καιρός την Καθαρά Δευτέρα: Ο χάρτης ανέμων του Meteo για το πέταγμα του χαρταετού [εικόνα]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/crop/both/48/4885b389f55a477a9b25825ecf7983b4.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Τσιμτσιλή - Σοφός: Cowgirl και cowboy, σε πάρτι με τα παιδιά - Μασκαρεμένη όλη η οικογένεια [εικόνες]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu355x532/0,3,355,202/crop/both/16/16da5e94cb66482a9f29894661cb655e.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Βίκυ Κάβουρα: Ντύθηκε αποκριάτικα μαζί με την κόρη της - Η ασορτί μεταμφίεση [εικόνα]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/crop/both/97/9778ca49e510494a828b8e7b0fecb8a0.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Απόκριες: Η παραδοσιακή Πατινάδα της Λέσβου ξεσήκωσε το Παγκράτι [βίντεο - εικόνες]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x405/0,51,608,392/crop/both/e3/e3fd9968fa4d4cf2b07bc3b5a14c177a.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Ρίγη συγκίνησης σε Τούμπα και Λυών για τα επτά "αετόπουλα": Αποχαιρέτησαν τους άτυχους οπαδούς του ΠΑΟΚ [εικόνες, βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x405/0,136,608,377/crop/both/5e/5e030094fb7f4b4eb531fb70aa8d0be8.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Βάρη: Στο φως αυτοκίνητο που βυθίστηκε στο ρέμα Κόρμπι [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/crop/both/ec/ec2c07c0ecf4402ea6ca06956cf018e7.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![ΠΑΟΚ: Στο γήπεδο της Τούμπας οι σοροί των 7 οπαδών - Καπνογόνα και συνθήματα - "Αδέρφια ζείτε, εσείς μας οδηγείτε" [εικόνες - βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x405/0,118,608,359/crop/both/4b/4b3681400c4948b0a4745065dd9cf362.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Εύβοια: Η κακοκαιρία ξήλωσε στέγαστρα αυτοκινήτων σε σούπερ μάρκετ στο Αλιβέρι - Ποτάμια οι δρόμοι [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x456/0,69,608,410/crop/both/66/6635a3c31f2348d48f2832201cf34967.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Εκλαψε μέχρι και ο Μητροπολίτης που έκανε το τρισάγιο στους νεκρούς οπαδούς του ΠΑΟΚ στην Τιμισοάρα [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x342/0,0,608,341/crop/both/d8/d89f3d26dcd14171bf9a52d85ac225f9.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Βιολάντα: Θλίψη στην κηδεία της 56χρονης Αναστασίας - Συντετριμμένοι συγγενείς και φίλοι [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x243/0,0,433,243/crop/both/c7/c77ace1a027d484d9880f495c1f9fea3.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Η Ειρήνη Μουρτζούκου με ξυρισμένο κεφάλι - Η νέα εικόνα της 6 μήνες μετά τη φυλάκιση [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/crop/both/8c/8c9b27d21265484881bb24de4e861daa.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Κακοκαιρία "Kristin": Πλημμύρισαν σπίτια και εγκλωβίστηκαν κάτοικοι στην Ηλεία από τις βροχοπτώσεις [εικόνες]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x456/0,45,608,386/crop/both/ac/ac3b7db9c4514475aa54875902c357e1.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Αυτό είναι το υπερσύγχρονο αεροσκάφος του ΕΚΑΒ που έφερε τους φιλάθλους του ΠΑΟΚ από τη Ρουμανία [εικόνες - βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/crop/both/44/447b7e9148cc4bf5bc34bf47bc174d61.jpg?quality=60&404=default&v=2)
