Σαράντα χρόνια μετά το πυρηνικό ατύχημα στο Τσερνόμπιλ, η συζήτηση για το αν η πυρηνική ενέργεια είναι η "πράσινη" λύση απέναντι στην κλιματική κρίση φουντώνει ξανά.
Για τους εκπροσώπους του περιβαλλοντικού, αντιπυρηνικού κινήματος, η προσπάθεια "αναβάπτισης" της πυρηνικής τεχνολογίας αποτελεί μια επικίνδυνη οπισθοδρόμηση που αγνοεί τα διδάγματα της ιστορίας και τους τρεις "κόκκινους" παράγοντες: τα απόβλητα, τα κόστη και τον κίνδυνο ενός νέου πυρηνικού ατυχήματος.
Νίκος Χαραλαμπίδης: "Μια τεχνολογία που πεθαίνει αναζητά σωσίβιο στην κλιματική κρίση"
"Για να μην ξεχνιόμαστε η Greenpeace δημιουργήθηκε από μια πρωτοβουλία ανθρώπων οι οποίοι πήγαν να σταματήσουν τις πυρηνικές δοκιμές. Το κομμάτι της πυρηνικής ενέργειας μάς απασχόλησε πάρα πολύ ως πρόβλημα από τη στιγμή που βρεθήκαμε μπροστά σε αυτό που λέγεται πυρηνικά απόβλητα. Την εποχή που ξεκίνησε η Greenpeace ήταν απολύτως νόμιμη η απόρριψη των πυρηνικών αποβλήτων στη θάλασσα. Μέχρι και τη δεκαετία του '70, αρχές του '80, τα πυρηνικά απόβλητα πεταγόντουσαν μέσα σε βαρέλια στη θάλασσα" λέει στο Orange Press Agency ο Νίκος Χαραλαμπίδης, Γενικός Διευθυντής του Ελληνικού Γραφείου της Greenpeace.
Αναφερόμενος στη σύγχρονη ιστορία, ο κ. Χαραλαμπίδης -που έχει σπουδάσει Φυσική στο ΕΚΠΑ με μεταπτυχιακά στη Μετεωρολογία και Ωκεανολογία -επισημαίνει τη σημασία του ατυχήματος στη Φουκουσίμα, το οποίο "οδήγησε τη Γερμανία να πάρει μία απόφαση να κλείσει τους πυρηνικούς σταθμούς". Όπως τονίζει, "οι παλιοί πυρηνικοί αντιδραστήρες άρχισαν σιγά-σιγά να παλιώνουν και να φτάνουν στο τέλος ζωής τους. Σήμερα πλέον θα πρέπει ή να κλείσουν ή να αλλάξουν".
Για τον ίδιο, το timing της τωρινής συζήτησης, που εμφανίζει την πυρηνική ενέργεια ως μια από τις πιθανές απαντήσεις στην κλιματική κρίση, δεν είναι τυχαίο. "Υπάρχει μία προσπάθεια αναγέννησης της πυρηνικής ενέργειας ως ευκαιρίας ή ανάγκης, γιατί είναι ο μόνος τρόπος για να μπει βαθιά το χέρι στην τσέπη, για να ξαναγεννηθεί η πυρηνική τεχνολογία και να φτιαχτούν εκ νέου πυρηνικοί σταθμοί" υπογραμμίζει.
Ωστόσο, θεωρεί πως η πυρηνική ενέργεια δεν αποτελεί απάντηση σε κανένα κοινωνικό ή περιβαλλοντικό ερώτημα: "Υπάρχει ένα βασικό χαρακτηριστικό της πυρηνικής των πυρηνικών σταθμών. Έχουν πολύ ψηλό κόστος κατασκευής, πολύ ψηλό κόστος λειτουργίας και ακόμα και αν με ένα μαγικό τρόπο θεωρήσουμε ότι δεν υπάρχουν διαρροές, δεν υπάρχουν πυρηνικά ατυχήματα, δεν, δεν, δεν, δεν, υπάρχει ένα άλυτο πρόβλημα και αυτό λέγεται πυρηνικά απόβλητα".
Τα πυρηνικά απόβλητα "κάτω από το χαλί"
Το ζήτημα των αποβλήτων παραμένει, κατά τον κ. Χαραλαμπίδη, το μεγαλύτερο ηθικό και τεχνικό πρόβλημα. "Σταματήσαμε να τα ρίχνουμε στη θάλασσα και τώρα τα χώνουμε βαθιά μέσα στη γη, υποθέτοντας ότι για τις επόμενες 10, 20 ή 100 χιλιάδες χρόνια θα μείνουν εκεί. Για την ακρίβεια τι λέμε; Το χρεώνουμε στις επόμενες γενιές. ‘Εμείς το θάψαμε, ας αφήσουμε κάποιον άλλο να το λύσει. Δεν ξέρουμε τι θα κάνουμε με αυτά τα πράγματα, δεν υπάρχει πυρηνική τεχνολογία η οποία δεν παράγει πυρηνικά απόβλητα" αναφέρει χαρακτηριστικά και προσθέτει:
"Να σας πω και κάτι άλλο γιατί ακούω το πόσο θα βοηθήσει την κλιματική αλλαγή. Αυτό που είδαμε μέσα στα τελευταία λίγα χρόνια, το είχαμε σαν παράδειγμα στη Γαλλία αυτό, είδαμε ότι λόγω της κλιματικής αλλαγής και λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας, κάποιοι πυρηνικοί σταθμοί κλείνανε. Αναγκαζόντουσαν να σταματήσουν τη λειτουργία τους. Γιατί το νερό των ποταμών, το οποίο χρησιμοποιούν για την ψύξη τους, είχε αυξήσει τόσο πολύ τη θερμοκρασία του, που δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για ψύξη. Ένα αστείο όσο και τραγικό περιστατικό συνέβη σε ένα παραθαλάσσιο πυρηνικό σταθμό, νομίζω στη Γαλλία ήταν και αυτός, όπου λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας είχαμε ένα πάρα πολύ μεγάλο bloom, μια πολύ μεγάλη αύξηση του πληθυσμού των μεδουσών, οι οποίες βούλωσαν το σύστημα ψύξης του πυρηνικού σταθμού".
Η σύγκριση με τον λιγνίτη
Ο Νίκος Χαραλαμπίδης επισημαίνει με έμφαση ότι "η κλιματική αλλαγή είναι μια πάρα πολύ καλή ευκαιρία για μια τεχνολογία η οποία πεθαίνει και η οποία είναι και επικίνδυνη. Να ξαναγεννηθεί και να πουν τι χρήσιμοι και τι καλοί που είμαστε. Τα νούμερα δεν δικαιολογούν αυτή την αισιοδοξία. Και να σας πω το εξής, επειδή σε πολιτικό επίπεδο σας είπα ότι βλέπουμε μια αναβλητικότητα στη λήψη των απαραίτητων μέτρων για την κλιματική αλλαγή, η πυρηνική δικαιολογία είναι άλλος ένας λόγος για να μην πάρουμε τα απαραίτητα μέτρα".
Ερωτηθείς για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και τη σύγκριση που γίνεται συχνά με τις λιγνιτικές μονάδες ο κ. Χαραλαμπίδης σημειώνει ότι "η σύγκριση με τη λιγνιτική μονάδα είναι εκτός εποχής ούτως ή άλλως. Τις λιγνιτικές μονάδες τις κλείνουμε. Δεν ανοίγουμε λιγνιτικές μονάδες. Άρα το να συγκρίνεις κάτι με κάτι το οποίο το αποφασίσαμε ως κοινωνία ότι είναι προβληματικό, είναι λάθος εξ ορισμού. Θα πρέπει να ορίσουμε τι είναι τα απόβλητα. Γιατί μια λιγνιτική μονάδα τι κάνει; Σκάβει είτε επιφανειακά είτε σε βάθος, παίρνει λιγνίτη, καίει λιγνίτη παράγει διοξείδιο του άνθρακα και παράγει και στάχτη.Μια πυρηνική μονάδα σκάβει, χρησιμοποιεί ενέργεια για όλη αυτή τη διαδικασία, χρησιμοποιεί ενέργεια για την δημιουργία του καυσίμου, τον εμπλουτισμό του και τα λοιπά, χρησιμοποιεί τεράστιες ποσότητες νερού για ψύξη, παράγει πυρηνικά απόβλητα".
"Η πιθανότητα πυρηνικού ατυχήματος είναι μικρή, όμως το πρόβλημα που θα υπάρχει τεράστιο"
Για το βασικότερο, κατά πολλούς, ζήτημα του κινδύνου ενός νέου πυρηνικού ατυχήματος, ο αναπληρωτής καθηγητής Νικόλαος Πετρόπουλος, διευθυντής του Εργαστηρίου Πυρηνικής Τεχνολογίας του ΕΜΠ, είχε τονίσει στο Orange Press Agency πως η επανάληψη ενός Τσερνόμπιλ είναι τεχνικά αδύνατη σήμερα.
"Η πυρηνική τεχνολογία εξελίσσεται και γίνεται συνεχώς ασφαλέστερη. Το κύριο συστατικό του ατυχήματος του '86 ήταν η πυρκαγιά. Ο αντιδραστήρας εκείνος είχε γραφίτη μέσα, που άμα πάρει φωτιά δεν σβήνει. Σήμερα, όλοι οι αντιδραστήρες δεν έχουν εύφλεκτα υλικά. Θα έχουν μόνο νερό. Λειτουργούν δηλαδή ως ‘κατσαρόλι’. Αν κάτι πάει λάθος, θα κάνει μια έκρηξη θερμοδυναμική και η ραδιενέργεια θα μείνει σε πολύ τοπικό επίπεδο, όπως στη Φουκουσίμα" υπογράμμιζε.
Ο Γενικός Διευθυντής του Ελληνικού Γραφείου της Greenpeace έχει διαφορετική άποψη. "Η πιθανότητα να γίνει ατύχημα σε ένα πυρηνικό σταθμό είναι μικρή. Το πρόβλημα που θα υπάρχει είναι τεράστιο. Η τεχνολογία σε όλα τα πράγματα έχει εξελιχθεί από το 1986. Το 1986, για παράδειγμα, δεν υπήρχαν φωτοβολταϊκά, δεν υπήρχαν αιολικά, τώρα υπάρχουν. Γιατί να πάμε στα πυρηνικά; Εξηγήστε μου ένα καλό λόγο σε σχέση με την οικονομία, με το περιβάλλον, με την κοινωνία, με την ισότητα, με τη δημοκρατία, με την ισορροπία, για τον οποίο πρέπει να πάμε προς τα εκεί" λέει.
Στη συνέχεια, ο κ. Χαραλαμπίδης αναφέρει ότι "σχετικά με το πόσο ασφαλείς είναι οι πυρηνικοί αντιδραστήρες, ακούσαμε το ότι το Τσερνόμπιλ ήταν παλιός, ρώσικος σταθμός. Ο σταθμός της Φουκουσίμα δεν ήταν παλιός και η Ιαπωνία δεν είναι μια χώρα η οποία έχει κακή παράδοση στην τεχνολογία. Συνέβη ένα απρόβλεπτο γεγονός, ένα τσουνάμι, το οποίο δημιούργησε ένα τεράστιο πρόβλημα με αποτέλεσμα η ραδιενέργεια να ανιχνεύεται από την Ιαπωνία πλέον μέσω του θαλάσσιου νερού στην Καλιφόρνια. Αν αυτό δεν είναι μεταφορά σε μεγάλη απόσταση, δεν ξέρω ποια είναι μεταφορά σε μεγάλη απόσταση. Ακόμα και σήμερα που μιλάμε, χιλιάδες άνθρωποι έχουν φύγει, η περιοχή δεν είναι κατοικήσιμη, και για να μην έχουμε περισσότερα προβλήματα στην περιοχή, συνεχίζει το θαλασσινό νερό να χρησιμοποιείται για την ψύξη των πυρηνικών ράβδων που υπάρχουν ακόμα στο σταθμό, και το νερό αυτό ως ραδιενεργό, επειδή δεν μπορούν να το κάνουν κάτι, μπαίνει ξανά στη θάλασσα και ανιχνεύεται μέχρι την άλλη άκρη του Ειρηνικού".
Κλείνοντας ο Νίκος Χαραλαμπίδης υποστηρίζει ότι "αυτό που λέει η επιστήμη, και όχι η Greenpeace, εδώ και πολλά χρόνια, είναι ότι για να αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση θα πρέπει να απεμπλακούμε από τα ορυκτά καύσιμα. Τελεία. Άρα, για να γίνει αυτό, θα πρέπει να κλείσουμε, καταρχάς, να φύγουμε από αυτά, και δεν είναι μόνο οι σταθμοί. Έχει να κάνει με τις μεταφορές, έχει να κάνει με τη γεωργία, έχει να κάνει με όλο το δίκτυο, και πράγματα πολύ πιο δύσκολα απ' τις ΑΠΕ και το αν θα είναι στα βουνά ή θα είναι στις πεδιάδες. Είναι μια πολύ μεγάλη πρόκληση και νομίζω ότι κάθε συζήτηση που μας βγάζει από το να λύσουμε αυτό το παζλ, το οποίο είναι πάρα πολύ δύσκολο, νομίζω ότι είναι χάσιμο χρόνο και είναι απλώς άλλη μια προσπάθεια για να μείνουμε σε αυτά που είμαστε".
Χρυσόγελος: "Επικίνδυνοι στόχοι οι πυρηνικές εγκαταστάσεις"
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο Νίκος Χρυσόγελος, Αντιδήμαρχος Κλιματικής Διακυβέρνησης του Δήμου Αθηναίων και πρώην Ευρωβουλευτής με τους Οικολόγους Πράσινους. Ως χημικός-περιβαλλοντολόγος, ο κ. Χρυσόγελος στέκεται ιδιαίτερα στην "παραφιλολογία" που αναπτύσσεται γύρω από τις νέες πυρηνικές τεχνολογίες.
"Υπάρχει μια παραφιλολογία, υπάρχουν πολλά λόμπι που θέλουν να την υποστηρίξουν, με μικρούς πυρηνικούς αντιδραστήρες, οι οποίοι θα μπορούσαν να είναι και αρθρωτοί και θα μπορούσαν να είναι και πολύ κοντά, λέει, σε οικισμούς κλπ. Είναι κάτι το οποίο είναι καταρχάς σε πειραματικό επίπεδο", επισημαίνει αρχικά.
Προειδοποιεί μάλιστα ότι η ίδια η φύση των πυρηνικών εγκαταστάσεων τις καθιστά επικίνδυνους στόχους σε περιόδους κρίσεων. "Ο πόλεμος στην Ουκρανία και ο πόλεμος στο Ιράν και στο Ισραήλ, μας δείχνει ότι η πυρηνική εγκατάσταση μετατρέπεται σε ένα πυρηνικό όπλο πολύ εύκολα, γιατί είναι στόχος εχθρικών ενεργειών. Πέρα από όλα τα προβλήματα που έχει με τα απόβλητα, με το κόστος κλπ. βλέπουμε ότι πλέον δεν υπάρχει κανένας δισταγμός πυρηνικές εγκαταστάσεις να χρησιμοποιηθούν από εμπόλεμους ως στόχος μιας επίθεσης επιπλέον" τονίζει.
Αναφορικά με το χρονοδιάγραμμα και την αποτελεσματικότητα των μικρών αντιδραστήρων, ο κ. Χρυσόγελος εμφανίζεται ιδιαίτερα σκεπτικός, τονίζοντας ότι η τεχνολογία αυτή απέχει πολύ από το να θεωρηθεί εφαρμόσιμη λύση. "Αυτές οι μονάδες καταρχήν είναι σε πειραματικό επίπεδο, δηλαδή υπάρχει μόνο μία στη Ρωσία ή δύο μονάδες. Άρα θα χρειαστούν τουλάχιστον άλλα δέκα χρόνια μέχρι να αναπτυχθούν ως τεχνολογία και άλλα δεκαπέντε τουλάχιστον για να εγκατασταθούν. Όποιος ισχυρίζεται ότι η πυρηνική τεχνολογία είναι λύση απέναντι στην κλιματική κρίση δεν λέει την αλήθεια, γιατί αυτές οι μονάδες ακόμα και αν εγκαθίσταντο θα μπορούσαν να καλύψουν ένα πολύ μικρό ποσοστό της ενέργειας που χρειαζόμαστε μετά από είκοσι-τριάντα χρόνια και αυτό είναι κάτω από πέντε τις εκατό".
"Η λύση είναι η στροφή στις ΑΠΕ, όχι τα πυρηνικά"
Για τον Αντιδήμαρχο Αθηναίων, η πραγματική απάντηση βρίσκεται στη στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, μέσα από ένα μοντέλο που θα δίνει έμφαση στην αποθήκευση και τον εκσυγχρονισμό των δικτύων. "Η λύση και απέναντι στην κλιματική κρίση και απέναντι στην πυρηνική ενέργεια που επίσης αποτελεί ένα κίνδυνο αλλά και στα ορυκτά καύσιμα γενικά είναι μια δίκαιη, γρήγορη και ορθολογικά προωθούμενη μεταστροφή σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αυτό βέβαια προϋποθέτει ότι για να καλύψουμε κατά 95% ή 100% τις ανάγκες μας από ανανεώσιμες πηγές πρέπει αυτό να συνδυαστεί με τεχνολογίες αποθήκευσης στο επίπεδο της πόλης, της γειτονιάς, έτσι ώστε αυτά τα έργα να προχωρήσουν γρήγορα και να αλλάξουν τα δίκτυα σε πιο έξυπνα".
Κλείνοντας, υπογραμμίζει τη σημασία της κοινωνικής συμμετοχής, προτείνοντας ένα μοντέλο όπου ο πολίτης δεν θα είναι απλός θεατής, αλλά ενεργός παραγωγός ενέργειας: "Πρέπει να υπάρχει συμμετοχή των πολιτών έτσι ώστε να επωφελούνται από αυτή τη μεγάλη μεταβολή που δεν είναι μόνο τεχνολογική αλλά είναι και αλλαγή του μοντέλου και αλλαγή οικονομική. Οι πολίτες να είναι και παραγωγοί όχι μόνο καταναλωτές ενέργειας, να επωφελούνται από το πολύ χαμηλό κόστος παραγωγής μέσα από ενεργειακές κοινότητες σε επίπεδο γειτονιάς ή πολυκατοικίας. Εκεί που χρειάζεται οργανωμένη πολιτική είναι στα δίκτυα και στη διάθεση χρηματοοικονομικών εργαλείων κυρίως για τις ομάδες που είναι πιο ευάλωτες και δυσκολεύονται να κάνουν παρόμοιες επενδύσεις. Αυτά χρειαζόμαστε, όχι πυρηνικά".