Η επιστροφή της συζήτησης για την αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας σε όλη την Ευρώπη από το 2030 και μετά αλλά και η αναφορά του πρωθυπουργού στο πρόσφατο συνέδριο στο Παρίσι για τη σύσταση διυπουργικής επιτροπής που θα εξετάσει τις δυνατότητες αξιοποίησης της στη χώρα μας, είναι το αποτέλεσμα μιας ανάγκης που υπαγορεύεται από τα νέα γεωπολιτικά δεδομένα αλλά και από το γεγονός ότι ο κόσμος μας γίνεται όλο και περισσότερο ηλεκτρικός και απαιτεί τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο Γιώργος Λάσκαρης, πυρηνικός φυσικός στην Αμερική και πρόεδρος του Deon Policy Institute με έδρα τη Βοστώνη μίλησε στο TheToc για τις προοπτικές, τις προκλήσεις και τους φόβους που υπάρχουν στο κοινωνικό σώμα γύρω από την χρήση πυρηνικής ενέργειας στην Ελλάδα ενώ αναφέρθηκε και στον οδικό χάρτη για την υλοποίηση ενός τέτοιου εγχειρήματος σε περίπτωση που αποφασιστεί.
Η επιστροφή της πυρηνικής ενέργειας: Το τρίπτυχο της ασφάλειας
Γιατί ξαφνικά επανέρχεται η συζήτηση για το θέμα της πυρηνικής ενέργειας, που τα προηγούμενα χρόνια η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε θέσει στο περιθώριο. Τι συμβαίνει και επιστρέφει η πυρηνική ενέργεια στο προσκήνιο;
Γιώργος Λάσκαρης: Αυτό που συμβαίνει είναι το τρίπτυχο της ασφάλειας: ενεργειακή ασφάλεια, οικονομική ασφάλεια και εννοείται κλιματική ασφάλεια. Όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλεια, κάθε φορά που υπάρχει γεωπολιτική κρίση, όπως στην Ουκρανία ή στη Μέση Ανατολή, η Ευρώπη και η Ελλάδα βρίσκονται κάτω από τεράστια πίεση. Η Ευρώπη αναγκάστηκε να κόψει την παροχή του φυσικού αερίου από τη Ρωσία. Ο πόλεμος ανεβάζει τις τιμές στο Θεό. Η πυρηνική ενέργεια μπορεί να παράξει τεράστια ποσά ενέργειας με ένα σταθερό και προβλέψιμο κόστος.
Η οικονομική ασφάλεια πώς συνδέεται με αυτό;
Γιώργος Λάσκαρης: Το κόστος της ενέργειας, τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για τις βιομηχανίες, είναι δυσθεώρητο. Η πολύ ακριβή ενέργεια δεν μπορεί να έχει προοπτική. Αυτό επηρεάζει την Ελλάδα και πρωτίστως την Ευρώπη, η οποία γι' αυτόν τον λόγο βρίσκεται πιο πίσω στην ανάπτυξη της βιομηχανίας σε σχέση με την Κίνα και τις ΗΠΑ. Το τρίτο είναι η κλιματική ασφάλεια. Το κλίμα αλλάζει λόγω της ανθρωπογενούς δραστηριότητας. Η πυρηνική ενέργεια είναι η μόνη λύση που μπορεί να δώσει μεγάλα ποσά ενέργειας με σταθερό τρόπο, χωρίς να παράγονται αέρια του θερμοκηπίου, όπως το διοξείδιο του άνθρακα.
Γιατί αυτά τα δεδομένα δεν υπήρχαν στις σκέψεις των Ευρωπαίων ηγετών τα προηγούμενα χρόνια και επελέγη μόνο το φυσικό αέριο ή οι ΑΠΕ;
Γιώργος Λάσκαρης: Ιστορικά, τα πυρηνικά εργοστάσια αναπτύχθηκαν σε μία περίοδο που τα δίκτυα ήταν συγκεντρωμένα και η αγορά ενέργειας δεν ήταν απελευθερωμένη. Το κράτος μπορούσε να πάρει το ρίσκο και να χρηματοδοτήσει ένα έργο με τεράστιο αρχικό κεφαλαιουχικό κόστος. Όταν τα δίκτυα αποκεντρώθηκαν και η αγορά απελευθερώθηκε, κανένας δεν ήθελε να αναλάβει τέτοιο κόστος, οπότε στράφηκαν σε πιο εύκολες λύσεις.
Τι άλλαξε σήμερα;
Γιώργος Λάσκαρης: Σήμερα, λόγω των εξελίξεων στην Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), τα data centers απαιτούν τεράστια ποσά ενέργειας συγκεντρωμένα σε έναν συγκεκριμένο χώρο. Τεράστιες εταιρείες, όπως η Meta και η Google, έχουν πλέον το κεφάλαιο (capital) για να επενδύσουν σε τέτοια projects. Έτσι, η πυρηνική τεχνολογία εξελίχθηκε και πλέον δίνεται έμφαση στην κατασκευή μικρών αντιδραστήρων (SMRs) που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε συγκεκριμένους χώρους.
Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες (SMRs) και Ζητήματα Ασφάλειας
Μετά το ατύχημα στη Φουκουσίμα, η Γερμανία έκλεισε τα πυρηνικά της εργοστάσια. Η σημερινή τεχνολογία των μικρών αντιδραστήρων SMR πόσο ασφαλής είναι;
Γιώργος Λάσκαρης: Αυτή τη στιγμή η πυρηνική τεχνολογία νομίζω ότι είναι η πιο ασφαλής τεχνολογία του πλανήτη. Οι αντιδραστήρες τρίτης γενιάς, από το 1996 και μετά, διαθέτουν παθητικά συστήματα ασφαλείας, που σημαίνει ότι ο αντιδραστήρας σταματά να λειτουργεί σε περίπτωση προβλήματος μέσω φυσικών διαδικασιών, χωρίς να χρειάζεται ανθρώπινη παρέμβαση ή να πατηθεί κάποιο κουμπί. Με την ανάπτυξη του AI, τα σύγχρονα συστήματα ασφαλείας λαμβάνουν κρίσιμες αποφάσεις σε κλάσματα δευτερολέπτου. Επιπλέον, οι αντιδραστήρες αυτοί κατασκευάζονται με γνώμονα τη μη διάδοση των πυρηνικών υλικών. Σε σχέση με την απόδοση, ενώ ένας παραδοσιακός μεγάλος σταθμός παράγει περίπου 1 Gigawatt (1000 MW), οι SMRs φτάνουν γύρω στα 300 MW ή και λιγότερο, προσφέροντας τεράστια ευελιξία.
Το χρονοδιάγραμμα και η προετοιμασία για την Ελλάδα
Σύμφωνα με τον κ. Λάσκαρη, εάν η Ελλάδα λάβει σήμερα την πολιτική απόφαση να προχωρήσει, ο πρώτος μικρός πυρηνικός σταθμός θα μπορούσε να λειτουργήσει στη χώρα μας μεταξύ 2035 και 2040.
Γιώργος Λάσκαρης: Σήμερα δεν έχουμε σχεδόν τίποτα στα χέρια μας, εκτός από την εξαιρετική δουλειά της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας. Δεν έχουμε τους επιστήμονες, ούτε ρυθμιστικό πλαίσιο, ούτε τη στρατηγική κουλτούρα. Όμως αυτό είναι και καλό, γιατί ξεκινάμε από αυτό που λέμε "tabula rasa", δηλαδή από έναν άγραφο πίνακα. Μπορούμε να τα κάνουμε όλα από την αρχή: να αναθεωρήσουμε το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) και να δημιουργήσουμε το σωστό ρυθμιστικό πλαίσιο.
Στα 15 χρόνια που είπατε συμπεριλαμβάνεται και αυτή η προετοιμασία;
Γιώργος Λάσκαρης: Ναι, στο ινστιτούτο Deon Policy έχουμε εκπονήσει ένα πλάνο με στόχο τα επόμενα δύο χρόνια να μπουν οι βάσεις. Αυτό περιλαμβάνει ενημέρωση και ενεργό συμμετοχή της κοινής γνώμης, αναθεώρηση του ΕΣΕΚ, εφαρμογή ρυθμιστικού πλαισίου για την αδειοδότηση, εύρεση χρηματοδότησης (π.χ. από ΗΠΑ ή ΕΕ) και προετοιμασία της εφοδιαστικής αλυσίδας (value chain mapping) για να δούμε τι μπορούμε να παράγουμε εγχώρια.
Αφού όμως δεν υπάρχει εξειδικευμένο προσωπικό στην Ελλάδα, από πού θα βρεθεί;
Γιώργος Λάσκαρης: Έχω μετρήσει προσωπικά γύρω στους 300 με 500 Έλληνες στο εξωτερικό που είναι εξαιρετικοί πυρηνικοί μηχανικοί και φυσικοί. Ένα εθνικό πρόγραμμα θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα "brain gain". Επίσης, χρειάζονται χιλιάδες άλλες ειδικότητες, όπως ηλεκτροσυγκολλητές κλπ. Μπορούμε να κάνουμε αυτό που έκανε η Τουρκία, η οποία έστελνε ανθρώπους στις ΗΠΑ και στη Ρωσία να εκπαιδευτούν, και αυτοί επαναπατρίστηκαν για να χτίσουν το εργοστάσιο στο Άκουγιου.
Διαχείριση αποβλήτων και σεισμικότητα
Δύο από τα πιο κρίσιμα ζητήματα που απασχολούν την κοινή γνώμη όταν ανοίγει συζήτηση για την χρήση πυρηνικής ενέργειας είναι τα πυρηνικά απόβλητα και ο κίνδυνος των σεισμών.
Τι θα γίνει με τα πυρηνικά απόβλητα από την λειτουργία ενός πυρηνικού αντιδραστήρα έστω και μικρού αρθρωτού SMR ; Πόσα είναι και πού θα πάνε;
Γιώργος Λάσκαρης: Καταρχάς, το 90% της παραγόμενης ενέργειας παραμένει μέσα στο εξαντλημένο πυρηνικό καύσιμο, άρα στο μέλλον μπορεί να ανακυκλωθεί και να επαναχρησιμοποιηθεί. Ο όγκος τους είναι ελάχιστος. Για να καταλάβετε, όλα τα πυρηνικά απόβλητα των ΗΠΑ, από 100 αντιδραστήρες που λειτουργούν για 70 χρόνια, χωράνε σε ένα γήπεδο αμερικανικού ποδοσφαίρου. Στην Ελλάδα θα ήταν ελάχιστα. Συνήθως αποθηκεύονται προσωρινά (temporary storing) σε ειδικά θωρακισμένα containers βαθιά στο έδαφος. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα, μέσω διακρατικών συμφωνιών, να μεταφερθούν εκτός Ελλάδος, όπως έγινε στο παρελθόν με το πυρηνικό καύσιμο του "Δημόκριτου" που εστάλη στις ΗΠΑ.
Ένα άλλο μεγάλο ερώτημα είναι η σεισμικότητα. Η Ελλάδα είναι σεισμογενής χώρα, πόσο επικίνδυνο είναι αυτό;
Γιώργος Λάσκαρης: Πυρηνικοί αντιδραστήρες χρησιμοποιούνται με απόλυτη ασφάλεια σε πολύ πιο δύσκολα περιβάλλοντα, όπως στα πυρηνικά υποβρύχια, στα αμερικανικά αεροπλανοφόρα και στα ρωσικά παγοθραυστικά στη θάλασσα. Στη στεριά απαιτούνται καλά θεμέλια και θωράκιση. Το πυρηνικό εργοστάσιο του Άκουγιου στην Τουρκία είναι κοντά σε ρήγμα, αλλά δεν έπαθε την παραμικρή ζημιά από τον πρόσφατο καταστροφικό σεισμό. Στην Ιαπωνία, η Φουκουσίμα έπαθε ζημιά από το τσουνάμι, όχι από τον σεισμό. Η σύγχρονη κατασκευαστική μηχανική έχει προχωρήσει πάρα πολύ, άρα ο σεισμός δεν είναι παράγοντας που μπορεί να μπλοκάρει την κατασκευή ενός σταθμού.
Διαβάστε Επίσης
Οι πιθανές τοποθεσίες εγκατάστασης στην Ελλάδα και η Ναυτιλία
Οι μικροί αντιδραστήρες SMR δεν χρειάζεται να ενταχθούν σε ένα κεντρικό, αχανές δίκτυο μεταφοράς, αλλά μπορούν να τοποθετηθούν ακριβώς δίπλα σε εγκαταστάσεις μεγάλων καταναλώσεων, αποφεύγοντας τις απώλειες των τεράστιων γραμμών μεταφοράς. Στην Ελλάδα, ιδανικές τοποθεσίες με βάση τα λεγόμενα του κ. Λάσκαρη θα ήταν δίπλα σε ενεργοβόρες βιομηχανικές μονάδες (π.χ. μεγάλες χαλυβουργίες, διυλιστήρια πετρελαίου).
Πόση ενέργεια παράγει ένας τέτοιος σταθμός και πού θα μπορούσε να κατασκευαστεί;
Γιώργος Λάσκαρης: Οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες (SMRs) φτάνουν γύρω στα 300 MW, προσφέροντας μεγάλη ευελιξία. Το μεγάλο πλεονέκτημα είναι ότι μπορείς να βάλεις το εργοστάσιο ακριβώς δίπλα στη βιομηχανική μονάδα που το χρειάζεται, αποφεύγοντας τις τεράστιες γραμμές μεταφοράς. Θα μπορούσαν να τοποθετηθούν δίπλα σε χαλυβουργίες, διυλιστήρια, ή σε μεγάλα λιμάνια όπως ο Πειραιάς και το Ηράκλειο της Κρήτης. Στα λιμάνια, σύμφωνα με τους κανονισμούς της ΕΕ, τα πλοία θα πρέπει πλέον να παίρνουν ρεύμα από τη στεριά (cold ironing) και να κλείνουν τις μηχανές τους. Επίσης, ένας μικρότερος αντιδραστήρας θα μπορούσε να δίνει ρεύμα σε μονάδες αφαλάτωσης στα νησιά μας, λύνοντας το πρόβλημα της λειψυδρίας το καλοκαίρι. Μια άλλη προοπτική θα ήταν η αντικατάσταση των καυστήρων στους παλιούς λιγνιτικούς σταθμούς της Δυτικής Μακεδονίας με SMRs, φέρνοντας πάρα πολλές δουλειές σε μια περιοχή που υποφέρει από ανεργία.
Διαβάστε Επίσης
Σε σχέση με το φυσικό αέριο, πόσο πιο φθηνό είναι το ρεύμα που παράγεται από πυρηνική ενέργεια;
Γιώργος Λάσκαρης: Η πυρηνική ενέργεια έχει μεγάλο αρχικό κεφαλαιουχικό κόστος, το οποίο συνήθως αποπληρώνεται στα πρώτα 20 χρόνια. Από εκεί και πέρα, το σταθμισμένο κόστος ενέργειας (levelized cost of energy) πέφτει δραματικά και είναι πολύ χαμηλό, είναι συγκρίσιμο με τις ΑΠΕ, διότι έχεις ξεπληρώσει την κατασκευή και πληρώνεις μόνο τη συντήρηση και το πολύ φθηνό καύσιμο.
Ο πρωθυπουργός μίλησε και για πυρηνική ενέργεια στα πλοία. Πώς μπορεί να εφαρμοστεί αυτό;
Γιώργος Λάσκαρης: Η Ελλάδα μπορεί να είναι μικρή στη στεριά, αλλά είναι τεράστια στη θάλασσα, είμαστε ναυτιλιακή υπερδύναμη. Υπάρχουν σχέδια για πλωτούς πυρηνικούς σταθμούς (floating nuclear plants), αλλά και για ενσωμάτωση αντιδραστήρων στην ποντοπόρο ναυτιλία. Το ινστιτούτο μας έβγαλε ένα σχετικό report. Εκτιμάται ότι σε 5 χρόνια θα υπάρχουν SMRs σχεδιασμένοι για τεράστια εμπορικά πλοία, container ships και crude carriers. Ο πυρηνικός αντιδραστήρας θα αποδειχθεί πολύ πιο οικονομικά βιώσιμος και σαφώς πιο οικολογικός σε σχέση με το εξαιρετικά ρυπογόνο βαρύ μαζούτ που χρησιμοποιείται σήμερα. Στους πλωτούς σταθμούς, μάλιστα, η ζώνη ασφαλείας (emergency zone) μπορεί πρακτικά να σταματάει στο ίδιο το τοίχωμα του πλοίου.
Διαβάστε Επίσης
Πώς η Ευρώπη αρχίζει σιγά-σιγά να γίνεται πυρηνική
Ενώ εμείς σκεφτόμαστε για το αν θα μπούμε στην συζήτηση για την αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας στην υπόλοιπη Ευρώπη τα πράγματα φαίνεται ότι τρέχουν με αρκετά γρήγορους ρυθμούς. Ποιες εξελίξεις υπάρχουν στη γειτονιά μας;
Γιώργος Λάσκαρης: Σε γεωπολιτικό επίπεδο, ένας "πυρηνικός τοίχος" από SMRs χτίζεται ήδη στην καρδιά της Ευρώπης, με χώρες όπως η Ουγγαρία, η Σλοβενία, η Τσεχία και η Πολωνία να έχουν ήδη υπογράψει σχετικά συμβόλαια. Στη Δυτική και Βόρεια Ευρώπη (Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Δανία, Σουηδία, Φινλανδία) οι διαδικασίες προχωρούν ταχύτατα. Στη γειτονιά μας, το μέλλον θα είναι αδιαμφισβήτητα πυρηνικό: Η Τουρκία έχει υπογράψει Μνημόνιο Συνεργασίας (MoU) με τις ΗΠΑ για την εγκατάσταση SMRs, ενώ ταυτόχρονα η Ρωσία της χτίζει μεγάλους αντιδραστήρες που θα καλύπτουν το 10% των αναγκών της. Παρομοίως κινείται και η Αίγυπτος. Αν η Ελλάδα δεν προχωρήσει, θα βρεθεί σε τεράστιο μειονέκτημα, αναγκαζόμενη στο μέλλον να ανταγωνιστεί γειτονικές χώρες που θα παράγουν πολύ φθηνότερο ρεύμα. Η παρούσα συγκυρία αποτελεί μια "χρυσή ευκαιρία" για τη χώρα μας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συμφωνήσει να επενδύσει περίπου 650 δισεκατομμύρια δολάρια την επόμενη δεκαετία σε ενεργειακές συμφωνίες με τις ΗΠΑ (υδρογονάνθρακες και πυρηνικά προϊόντα). Με δεδομένες τις άριστες διμερείς σχέσεις Αθήνας-Ουάσινγκτον, η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει τη μεταφορά τεχνογνωσίας από τις ΗΠΑ, οι οποίες ηγούνται της δυτικής τεχνολογίας στους SMRs, μπαίνοντας δυναμικά στην πυρηνική εποχή.
Διαβάστε Επίσης
Αλλάζοντας το σύνθημα δεκαετιών "Πυρηνική ενέργεια; Όχι ευχαριστώ". Η κοινωνική αποδοχή
Η μεγαλύτερη πρόκληση για την χρήση της πυρηνικής ενέργειας στην χώρα μας παραμένει η αλλαγή της κοινωνικής νοοτροπίας. Όπως λέει ο καθηγητής Λάσκαρης τις περασμένες δεκαετίες, η συζήτηση στην Ελλάδα για το συγκεκριμένο θέμα έπεσε θύμα του λαϊκισμού και του κοινωνικού αυτοματισμού. Το ατύχημα στο Τσερνόμπιλ εργαλειοποιήθηκε πολιτικά απέναντι στη Σοβιετική Ένωση, ενώ ταυτόχρονα το οικολογικό κίνημα, συχνά συνδεδεμένο με την Αριστερά, άσκησε έντονη κριτική. Έτσι, η πυρηνική ενέργεια δέχθηκε διασταυρούμενα πυρά και από την Αριστερά και από τη Δεξιά.
Γιώργος Λάσκαρης: Σήμερα, όμως, ζούμε μια παγκόσμια "πυρηνική επανάσταση". Η ΕΕ έχει ήδη εντάξει την πυρηνική ενέργεια στην Πράσινη Ταξινομία (Green Taxonomy), αναγνωρίζοντάς την ως βιώσιμη. Για να αλλάξει το κοινωνικό κλίμα, απαιτείται ενημέρωση και ενεργή συμμετοχή των πολιτών. Όταν εξηγηθεί στον ελληνικό λαό με επιχειρήματα και αριθμούς ότι αυτό θα μειώσει το κόστος της ενέργειας, θα φέρει χιλιάδες νέες, ποιοτικές δουλειές και θα επαναπατρίσει τους νέους μας, ο λαός θα το καταλάβει. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι ένα αυστηρότατο ρυθμιστικό πλαίσιο, όπου η λέξη "ασφάλεια" θα είναι το κλειδί για ό,τι κάνουμε. Τέλος, χρειάζεται στρατηγική σκέψη, συνέχεια και διακομματική συναίνεση, γιατί ένα τέτοιο έργο πνοής θα λειτουργεί με ασφάλεια έως το 2100. Πρόκειται για μια επιλογή που είναι ιστορικά προοδευτική για την Ελλάδα. Με σταθερά, υπερκομματικά βήματα η Ελλάδα θα μπορέσει να αδράξει αυτή την ιστορική ευκαιρία και να εξασφαλίσει το ενεργειακό της μέλλον για τον 21ο αιώνα.
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr
![Μακρόν στο Προεδρικό: "Η Γαλλία σας αγαπά, ζήτω η Ελλάδα" - Ποιοι κάθισαν στο τραπέζι [εικόνες, βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/cu608x405/0,5,608,246/crop/both/16/16440feb8b934f2cab2a74c44215e13a.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Ζωγράφου: Πλήρως λειτουργική η χειροβομβίδα που εντοπίστηκε στην Πανεπιστημιούπολη [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x360/0,9,608,350/crop/both/b2/b2ac616c0c294d6e898f4464d7ad2483.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Βαρύ κλίμα στην κηδεία του δολοφονημένου γιου του ταξίαρχου - Τραγική φιγούρα η μητέρα του [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/crop/both/8b/8b2aebf53623440da3b6bba42c2a8b22.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Κρήτη: Θρήνος υπό βροχή στην κηδεία της Ελευθερίας Γιακουμάκη - Συντετριμμένοι συγγενείς και φίλοι [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu609x361/0,19,609,361/crop/both/24/2478471c475b495d9ce58d3aa884d8e3.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Ισχυρός σεισμός στην Κρήτη: Η στιγμή που φωτιστικά σπιτιού "χορεύουν" στα 5,7 Ρίχτερ [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x342/0,0,608,341/crop/both/1b/1bf42507bac94bf6afc229047396a3f0.jpg?quality=60&404=default&v=2)
