Στο περίφημο βιβλίο του "Τα βήματα του μεθυσμένου" (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2016) ο καθηγητής Λέοναρντ Μλόντινοφ παραθέτει ένα ξεκαρδιστικό περιστατικό, ενδεικτικό του πώς η τυχαιότητα σφραγίζει τη μοίρα μας. "Πριν από μερικά χρόνια", γράφει, "κάποιος κέρδισε το εθνικό λαχείο στην Ισπανία μ’ έναν λαχνό που έληγε στον αριθμό 48. Περήφανος για το κατόρθωμά του, ο άνθρωπος αυτός αποκάλυψε τη θεωρία που τον έκανε πλούσιο. "Για επτά συνεχόμενες νύχτες έβλεπα στον ύπνο μου τον αριθμό 7”, είπε, "και 7 επί 7 μας κάνει 48”. Όσοι από μας κατέχουμε κάπως καλύτερα τους πίνακες της προπαίδειας ίσως να γελάσουμε με το λάθος του. Ωστόσο, όλοι μας δημιουργούμε τη δική μας αντίληψη για τον κόσμο και στη συνέχεια τη χρησιμοποιούμε για να φιλτράρουμε και να επεξεργαστούμε τις παραστάσεις που προσλαμβάνουμε, ώστε να βγάλουμε νόημα από τον ωκεανό των δεδομένων που μας κατακλύζουν στην καθημερινή μας ζωή. Και συχνά κάνουμε λάθη τα οποία, αν και λιγότερο προφανή, είναι εξίσου καθοριστικά με αυτό του τυχερού νικητή".
Θυμήθηκα αυτή την εισαγωγή από ένα κείμενό μου στα "Νέα” τον όχι και τόσο μακρινό Σεπτέμβριο του 2017, καθώς βράζοντας στην Αθήνα κατά τον εφετινό αργοπορημένο αυγουστιάτικο καύσωνα αναλογιζόμουν πόσο καθοριστικό ρόλο παίζει στην καθημερινότητά μας η "τυχαιότητα" και πώς ορισμένες καταστάσεις που εκ των υστέρων τις εκλαμβάνουμε ως "πεπρωμένο", στην πραγματικότητα δεν είναι παρά "στατιστική". Τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς σημείωνα πάλι στα "Νέα”: "Πάει καιρός, δεν θυμάμαι πια πότε –ου γαρ έρχεται μόνον- που έπεσε στα χέρια μου μια ευφάνταστη μελέτη. Εκεί διάβασα ότι, εάν υπήρχε μια ανθρώπινη κοινωνία με τον σημερινό τεχνολογικό πολιτισμό –ούτε περισσότερο ούτε λιγότερο ανεπτυγμένη- αλλά με γενετικό προκαθορισμό το μέσο προσδόκιμο ζωής του ανθρώπου να είναι τα επτακόσια χρόνια, αντί για τα εβδομήντα-ογδόντα που είναι σήμερα, όλοι οι άνθρωποι (όσοι, εν πάση περιπτώσει, θα επιζούσαν από τις υπόλοιπες αιτίες θανάτου) θα πέθαιναν τελικά σε τροχαία ατυχήματα. Σε μια τέτοια κοινωνία, το τροχαίο ατύχημα θα είχε αναχθεί σε ένα είδος ειμαρμένης, ένα κισμέτ αναπόφευκτο για όλα τα ανθρώπινα όντα. Από αυστηρά στατιστική σκοπιά, είτε δέκα χρονών ήσουν είτε τετρακοσίων, μια ημέρα των ημερών θα βρισκόσουν κάτω από τις ρόδες ενός αυτοκινήτου. Ήταν ένα γοητευτικό διανοητικό παιχνίδι για εκείνους που ερευνούν τα δυσδιάκριτα όρια ανάμεσα στη στατιστική και στη μοίρα".
Εξυπακούεται πως εάν πραγματικά πιστεύεις ότι "7 επί 7" κάνει "48", η πιθανότητα να κερδίσεις το εθνικό ή όποιο άλλο λαχείο είναι απειροελάχιστη μπροστά στην πιθανότητα να μην βρίσκεις αξιοπρεπώς αμειβόμενη δουλειά που να απαιτεί στοιχειώδη αριθμητική δεξιότητα. Με την ίδια λογική, δεν είναι σκόπιμο να παραβιάζεις τον φωτεινό σηματοδότη διαιρώντας τις πιθανότητες να συγκρουστείς με το μέσο προσδόκιμο της ζωής σου. Εάν μολαταύτα ρισκάρεις να κυκλοφορείς στους δρόμους "σαν τρελό φορτηγό", κατά το περίφημο άσμα των Μάριου Τόκα και Γιάννη Πάριου, με τα "μάτια κλαμένα" και τα "φρένα σπασμένα", δεν έχουμε το δικαίωμα να σου αποκρύψουμε ότι –κόντρα σε σχεδόν όλες τις πιθανότητες- μπορεί και να επιζήσεις.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η πατρίδα μας (ανα)γεννήθηκε "κόντρα σε σχεδόν όλες τις πιθανότητες". Οι προπάπποι των προπάππων μας πήραν τα όπλα το 1821 κάτω από τις δυσμενέστερες διεθνείς συνθήκες κι ενόσω κουζουλοί ασυγκράτητοι, όπως ο Παπαφλέσσας, τούς φλόμωσαν στα ψέματα: ότι δήθεν επικεφαλής της Φιλικής Εταιρείας ήταν ο Καποδίστριας, ότι δήθεν πίσω από τον Καποδίστρια ερχόταν ένοπλη αρωγός η Ρωσία… Το κερασάκι στη γενέθλια τούρτα; Όταν η Επανάσταση ψυχορραγούσε και ο Ιμπραήμ ετοίμαζε ήδη λεπτομερή σχέδια για τον εποικισμό της ερημωμένης κι εξανδραποδισμένης Πελοποννήσου με χιλιάδες Αιγύπτιους συμπατριώτες του, ένα "πολύ ατυχές συμβάν" -σύμφωνα με τη διαβόητη δήλωση ενός από τους νικητές, του Δούκα του Ουέλινγκτον- μάς έδωσε το φιλί της ζωής: η ναυμαχία του Ναβαρίνου. "Από τύχη ζούμε"; Αυτό ξαναπές το.
Γίνεται όμως ένας ολόκληρος λαός να επιζήσει ως ισόβιος τζογαδόρος, να ποντάρει ότι τα "βήματα του μεθυσμένου" θα τον οδηγούν πάντοτε στη σωστή κατεύθυνση και ότι τα "σπασμένα φρένα" δεν θα τον ρίξουν τελικά σε κάποιο χαντάκι; Δυστυχώς εν προκειμένω, εκτός από τις συντριπτικά περισσότερες ενάντιες πιθανότητες, έρχεται και η Ιστορία να μας υπενθυμίσει ότι κάθε "γερό μεθύσι" ακολουθείται συνήθως και από ένα "αφόρητο χανγκόβερ". Όχι πως πήραμε το μάθημά μας. "Το μόνο πράγμα που μας διδάσκει η Ιστορία", έλεγε ο γερο-Χέγκελ, "είναι ότι δεν μας διδάσκει τίποτε".