"Φανταστείτε μια κοινωνία να πιστεύει ότι ελέγχουν την ανθρωπότητα εξωγήινες σαύρες –μια θεωρία συνωμοσίας πολύ της μόδας αυτόν τον καιρό στις Ηνωμένες Πολιτείες- και όποιον δεν συμμερίζεται αυτή την κοινή πίστη να τον στέλνει κατευθείαν στο τρελάδικο. Πριν σπεύσετε να καγχάσετε με τον εν λόγω παραλογισμό, αναλογιστείτε ότι οι συντριπτικά περισσότερες θρησκείες, τόσο οι πολυθεϊστικές όσο και οι μονοθεϊστικές, δεν υπερτερούν σε αληθοφάνεια ούτε υστερούν σε τερατολογίες".
Αυτές τις ελάχιστα δημοφιλείς (τόσο τότε όσο και σήμερα) απόψεις, μαζί με πολλές άλλες ανάλογες, μοιραζόμουν με τους αναγνώστες πριν από μια πενταετία, στο βιβλίο μου "Το όπιο του λαού" (Μεταίχμιο, 2021). Αντιμετώπιζα τις θρησκείες ως "θεσμοθετημένες θεωρίες συνωμοσίας" -και μην προσπεράσετε, παρακαλώ πολύ, το "θεσμοθετημένες", όπως θα προσπερνούσατε έναν οποιονδήποτε ανώδυνο επιθετικό προσδιορισμό. Για την ακρίβεια, το "θεσμοθετημένες" είναι "όλα τα λεφτά", ενίοτε και… κυριολεκτικά. Επί παραδείγματι, για το εμπόριο "ιερών λειψάνων" στην πατρίδα μας έχουν γραφτεί τα μύρια όσα, ήδη από τον προπερασμένο αιώνα, πριν καν ελευθερωθούμε από τους Οθωμανούς, και καθ’ όλη τη διάρκειά του κατόπιν. Συγγραφείς όπως ο Ανώνυμος ο Έλληνας, ο Εμμανουήλ Ροϊδης και ο Ανδρέας Λασκαράτος περιγράφουν με όχι και τόσο πικάντικες λεπτομέρειες πώς οι "κοκκαλοπωληταί" καλόγεροι μάζευαν οστά από τα νεκροταφεία και τα οστεοφυλάκια των μοναστηριών, τα ανακάτευαν φύρδην μίγδην με οστά ζώων (όπου είχαν κενά), τα βάφτιζαν κατά το κέφι τους με τα ονόματα πραγματικών ή φανταστικών αγίων και τα έβγαζαν μετά στη γύρα προς "αργυρολογίαν", τουτέστιν κερδοσκοπία –μάλιστα ο ιστορικός ερευνητής Μηνάς Παπαγεωργίου μού γνωστοποίησε πρόσφατα μια απόφαση της Ιεράς Συνόδου της (νεοσύστατης τότε) Αυτοκέφαλης Ελλαδικής Εκκλησίας, χρονολογημένη από τον Ιανουάριο του 1834 (!), που καταδίκαζε και απαγόρευε αυτή τη ξεδιάντροπη εκμετάλλευση της αφέλειας και της άγνοιας του χριστεπώνυμου ποιμνίου. Άλλαξε άραγε κάτι ως προς την "αντιμετώπιση" αντίστοιχων περιστατικών καραμπινάτης απάτης από το 1834 έως το 2026; Πράγματι άλλαξε, αλλά –καθώς θα δούμε παρακάτω- προς το… χειρότερο.
Παράλληλα και ταυτόχρονα με το "κοκκαλεμπόριον" άνθισε η ανεύρεση "ιερών εικόνων", a priori "θαυματουργών", ύστερα από ενύπνια "επίσκεψη" και "υπόδειξη" των ίδιων των εικονιζόμενων σε διάφορες καλόγριες. Πλέον ιλαροτραγική και –με τρανταχτή διαφορά- πλέον εμπορικά πετυχημένη ήταν η ανεύρεση της εικόνας της Παναγίας στην Τήνο, εκεί όπου ανεγέρθηκε ύστερα το καμάρι του θρησκευτικού τουρισμού παγκοσμίως, πιο γνωστό στους εκκλησιαστικούς κύκλους ως "χρυσοτόκος όρνιθα". Σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή που μας υπενθυμίζει κάθε χρόνο τέτοιες ημέρες, όχι η Χαλιμά, αλλά το αξιοσέβαστο Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου (ΠΙΙΕΤ), το ίδιο Ίδρυμα που φροντίζει επιμελώς για τη μεταποίηση των ταμάτων σε ράβδους χρυσού και αργύρου, η Παναγία "εμφανίστηκε" το 1822 στα οράματα της μοναχής Πελαγίας, κατά κόσμον Λουκίας Νεγρεπόντη, και αψηφώντας επιδεικτικά δευτερεύοντα ζητήματα, όπως η έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης ένα χρόνο νωρίτερα, της "υπέδειξε" -στο περίπου- πού ήταν θαμμένη η εικόνα της. Παρά τις εντατικές ανασκαφές, η εικόνα δεν βρέθηκε αμέσως, κάτι που εκνεύρισε την Παναγία και –για να "σφίξουν οι κώλοι" προφανώς- έριξε μια επιδημία πανώλης στο νησί. Η εικόνα "βρέθηκε" τελικά το 1823, η πανώλη υποχώρησε, η εκκλησία κτίστηκε και the rest is history που την φθονούν ακόμη και κολοσσιαίοι τραπεζικοί οργανισμοί ανά την υφήλιο.
Σε τι ακριβώς συνίσταται λοιπόν η θεμελιώδης διαφορά του 1834 από το 2026; Το 1834 η ίδια η Εκκλησία της Ελλάδας επιχείρησε για πρώτη και μάλλον για τελευταία φορά να καταπολεμήσει δραστικά τις δεισιδαιμονίες και τις απάτες στους κόλπους της. Το 2026, με την πολύτιμη εμπειρία των σχεδόν δύο αιώνων που μεσολάβησαν, όχι μονάχα η Εκκλησία, αλλά και αυτή ταύτη η Πολιτεία κατανόησε πως οι δεισιδαιμονίες και οι απάτες όχι απλώς δεν πρέπει να διώκονται (κάτι τέτοια είναι για τους φλώρους τους κουτόφραγκους) αλλά τουναντίον πρέπει να προικοδοτούνται, να περιβάλλονται με τις στοργικές φτερούγες του Κράτους και, στο τέλος της ημέρας, να "θεσμοθετούνται": αντί να στείλεις στη "χρυσοτόκο όρνιθα" εισαγγελείς και ανακριτές και να διεγείρεις έτσι τόσο τον "σκανδαλισμό" όσο και την "ιερά οργή" των πιστών, να στείλεις κορυφαίους εκπροσώπους της κοσμικής εξουσίας, τιμητικά αγήματα, κιλλίβαντες και μπάντες –κάθε είδους "εγγύηση" ότι η αμοιβαία επωφελής πελατειακή σου σχέση με την Εκκλησία θα συνεχιστεί αδιατάρακτη εις το διηνεκές. Μήπως όμως εν τοιαύτη περιπτώσει "καλλιεργείς" και "θεριεύεις" τις δεισιδαιμονίες, μήπως γαλουχείς ένα εκλογικό σώμα που θα προσέλθει στις κάλπες με ευήκοα ώτα για κάθε λογής "θεωρίες συνωμοσίας"; Ας πούμε ότι αυτό είναι το εύλογο ρίσκο με τη "θεσμοθέτηση" της παράνοιας. Όπως λέει και μια σοφή παροιμία: "Όταν κατουράς στη θάλασσα, το βρίσκεις στο αλάτι".