Η λέξη που ακούγεται περισσότερο όταν συζητάμε για τα πανηγύρια της Λέσβου είναι η "παράδοση". Υπάρχει όμως μία άλλη λέξη που ακούγεται πολύ λιγότερο, και αυτή η λέξη είναι η "ευθύνη" γράφει σε κείμενό του για τα άλογα στα πανηγύρια του νησιού το A Promise to Animals.
Η λέξη "παράδοση" έχει μια παράξενη δύναμη. Μπορεί να μετατρέψει μια πρακτική που υπό άλλες συνθήκες θα μας προβλημάτιζε, σε κάτι που ξαφνικά δεν επιτρέπεται ούτε να σχολιαστεί.
Κάθε καλοκαίρι συμβαίνει ακριβώς το ίδιο. Άλογα μέσα σε ασφυκτικά γεμάτους δρόμους, δυνατή μουσική, φωνές, αλκοόλ, καπνοί, σπασμένα γυαλιά, κόρνες κι εκατοντάδες άνθρωποι σε απόσταση αναπνοής από ένα ζώο που, από τη φύση του, αντιδρά στον φόβο και στα ξαφνικά ερεθίσματα.
Οι εικόνες αυτές καταγράφονται δημόσια και αναρτώνται στα κοινωνικά δίκτυα ως στιγμές γιορτής. Το παράξενο σε αυτή την υπόθεση δεν είναι αυτό που βλέπουμε, αλλά το γεγονός πως συνεχίζουμε να το βλέπουμε χωρίς καμία δόση κριτικής σκέψης.
Oπως γράφει το A promise to animals "πρόσφατα δημοσιεύσαμε ένα βίντεο από ένα από αυτά τα πανηγύρια. Δεν ισχυριστήκαμε ότι ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό ούτε χρησιμοποιήσαμε κάποια κρυφή κάμερα προκειμένου να το αποκομίσουμε. Δημοσιεύσαμε εικόνες που εδώ και χρόνια αναρτώνται δημόσια από παρευρισκόμενους, τοπικές σελίδες και κανάλια που προβάλλουν τις εκδηλώσεις ως μέρος της παράδοσης. Η αντίδραση που δεχτήκαμε ήταν έντονη και δεν επικεντρώθηκε στις ίδιες τις εικόνες. Ήταν μια οργανωμένη, πολλές φορές επιθετική, προσπάθεια απαξίωσης κάθε κριτικής, με ύβρεις, προσωπικές επιθέσεις και κατηγορίες ότι όσοι αναδεικνύουν το θέμα στρέφονται εναντίον της Λέσβου και των ανθρώπων της."
"Δυστυχώς έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ αυτή την εικόνα, ώστε η παρουσία ενός αλόγου μέσα σε ένα ανθρώπινο πλήθος να μοιάζει αυτονόητη… σαν να μην υπάρχει τίποτα που να αξίζει έστω έναν προβληματισμό. Κι όμως, αν η ίδια εικόνα καταγραφόταν σήμερα για πρώτη φορά, χωρίς να τη συνοδεύει η λέξη "παράδοση", πόσοι θα τη χαρακτήριζαν πραγματικά φυσιολογική; Θα θεωρούσαμε καλή ιδέα να σχεδιάσουμε μια εκδήλωση όπου ένα ζώο εκατοντάδων κιλών κινείται ανάμεσα σε πολλούς ανθρώπους, υπό συνθήκες έντονου θορύβου και διαρκούς διέγερσης; Ή μήπως θα λέγαμε αμέσως ότι πρόκειται για έναν περιττό κίνδυνο τόσο για το ίδιο το ζώο όσο και για όσους βρίσκονται γύρω του;
Η λέξη "παράδοση" έχει μια παράξενη δύναμη. Μπορεί να μετατρέψει μια πρακτική που υπό άλλες συνθήκες θα μας προβλημάτιζε, σε κάτι που ξαφνικά δεν επιτρέπεται ούτε να σχολιαστεί.
Με το που τίθεται ένα τέτοιο ερώτημα αμέσως η συζήτηση αλλάζει. Δεν συζητάμε πλέον για άλογα, για ανθρώπινη ασφάλεια ή για την ευζωία των ζώων. Αντιθέτως ξεκινά μια κουβέντα για το αν κάποιος προσβάλλει τη Λέσβο, αν επιτίθεται στην παράδοση, αν "δεν καταλαβαίνει" την τοπική κουλτούρα και άλλα τέτοια εντελώς περιφερειακά πράγματα. Ας το σκεφτούμε όμως λίγο καλύτερα, με ψυχραιμία και λογική. Στην πραγματικότητα, κανείς δεν επιτίθεται σε έναν τόπο επειδή δημοσιεύει εικόνες που ο ίδιος ο τόπος παράγει δημόσια. Δεν είναι η κάμερα που δημιουργεί την πραγματικότητα, η κάμερα απλώς την καταγράφει.
Ο νόμος προβλέπει προϋποθέσεις για τη συμμετοχή ζώων σε εκδηλώσεις τοπικής παράδοσης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε εικόνα που βλέπουμε παύει αυτομάτως να γεννά ερωτήματα. Ο νόμος δεν μπορεί να μετρήσει τον φόβο και το στρες ενός ζώου, ούτε μπορεί να απαντήσει επαρκώς στο αν μια κατάσταση είναι σωστή και αποδεκτή μόνο και μόνο επειδή διαθέτει τις απαιτούμενες τυπικές εγκρίσεις.
Έχουμε μάθει να υπερασπιζόμαστε μια εικόνα επειδή την συνηθίσαμε, μας αρέσει ή δεν ξέρουμε τι μπορεί να προκαλεί στα ζώα που συμμετέχουν. Την υπερασπιζόμαστε πριν καν αναρωτηθούμε αν αξίζει να συνεχίσει να υπάρχει… και αυτό είναι πρόβλημα της κοινωνίας μας. Έτσι όμως οι κοινωνίες όμως δεν προχωρούν μπροστά, αλλά μένουν στάσιμες. Αν θέλουμε να προχωρήσουμε πρέπει να έχουμε το θάρρος να κοιτάξουμε τις παραδόσεις μας κατάματα και να ξεχωρίσουμε ποιες αξίζει να διατηρηθούν και ποιες χρειάζεται να αλλάξουν.
Η Λέσβος δεν κινδυνεύει από όσους κάνουν αυτή τη συζήτηση γιατί οι παραδόσεις δεν χάνονται όταν συζητιούνται. Αντιθέτως χάνονται στην προσπάθεια να αποφύγουν οποιαδήποτε κριτική επειδή την φοβούνται.
Αν θέλουμε λοιπόν μια κοινωνία που να σέβεται πραγματικά τα ζώα, δεν αρκεί να κοιτάζουμε αυτές τις εικόνες… Πρέπει να σταματήσουμε να τις θεωρούμε αναπόφευκτες. "
Ένα άλογο όμως δεν είναι μέρος ενός σκηνικού ή διακοσμητικό στοιχείο μιας γιορτής
Ένα άλογο όμως δεν είναι μέρος ενός σκηνικού ή διακοσμητικό στοιχείο μιας γιορτής. Είναι ένα πολύ δυνατό ζώο που μπορεί να τρομάξει. Και όταν ένα ζώο αυτού του μεγέθους τρομάξει, οι συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρές για το ίδιο, τον αναβάτη του και τους ανθρώπους που βρίσκονται δίπλα του.
Στα πανηγύρια της Λέσβου έχουν καταγραφεί τραυματισμοί, ενώ σύμφωνα με δημοσιεύματα, πρόσφατα ένας άνθρωπος έχασε τη ζωή του σε περιστατικό που επανέφερε με σκληρό τρόπο τη συζήτηση γύρω από τη χρήση αλόγων σε τέτοιες εκδηλώσεις.
Κάθε χρόνο βλέπουμε άλογα να κινούνται μέσα στο πλήθος, με δυνατή μουσική, φωνές και έντονα ερεθίσματα. Κι όμως, η συζήτηση εξακολουθεί να περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από το αν αυτό είναι "παράδοση", χωρίς να τίθεται το πραγματικό ερώτημα…Πόσος κίνδυνος είναι αποδεκτός στο όνομα της παράδοσης;
Η ασφάλεια των ανθρώπων και η ευζωία των ζώων δεν βρίσκονται απέναντι. Στα πανηγύρια αυτά βέβαια, παραβλέπονται και τα δύο.
Συντακτική ομάδα A Promise to Animals