Σε μια εποχή όπου οι κυβερνοεπιθέσεις, τα παγκόσμια ψηφιακά μπλακάουτ και η ραγδαία εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης επανακαθορίζουν την καθημερινότητα πολιτών, επιχειρήσεων και κρατικών υποδομών, ο Διοικητής της Εθνικής Αρχής
Κυβερνοασφάλειας Μιχάλης Μπλέτσας μιλά για τη νέα πραγματικότητα που πρέπει να συνηθίσουμε να ζούμε.
O επικεφαλής της Αρχής αποδομεί τις θεωρίες συνωμοσίας γύρω από τις πρόσφατες τεχνολογικές διαταραχές, εξηγεί τον πραγματικό ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης ως "πολλαπλασιαστή ισχύος" στα χέρια κακόβουλων δρώντων, αποκαλύπτει τα δεδομένα για τα ευάλωτα συστήματα στην Ελλάδα και χαράσσει τον οδικό χάρτη για την επίτευξη ουσιαστικής ψηφιακής και φυσικής ανθεκτικότητας.
1. Το Παγκόσμιο Κύμα Διαταραχών: Βιαστικές Αναβαθμίσεις, Ευπάθειες και το Περιστατικό της Microsoft
Οι τελευταίες εβδομάδες χαρακτηρίστηκαν από μια αλυσίδα τεχνικών προβλημάτων και διακοπών σε κρίσιμες ψηφιακές υποδομές σε Αμερική, Ευρώπη και Ελλάδα. Ενώ η κοινή γνώμη
τείνει να αποδίδει αυτά τα φαινόμενα σε συντονισμένες παγκόσμιες κυβερνοεπιθέσεις, η τεχνική πραγματικότητα είναι διαφορετική.
Η κύρια αιτία έγκειται στον εντοπισμό πολλαπλών ευπαθειών σε ευρέως χρησιμοποιούμενα συστατικά λογισμικού, γεγονός που εξαναγκάζει τους οργανισμούς σε εσπευσμένες αναβαθμίσεις χωρίς τον απαραίτητο χρόνο δοκιμών.
Δ.Τ.: Το πρώτο που θέλω να ρωτήσω είναι τι συμβαίνει ξαφνικά με όλες αυτές τις κυβερνοεπιθέσεις. Τι έχει συμβεί ξαφνικά και είμαστε τόσο ευάλωτοι;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Έχουμε δει λίγες κυβερνοεπιθέσεις και πολλές βλάβες τις τελευταίες μέρες. Επειδή η φυσική μας στάση είναι να τα συνδέουμε ελαφρώς και να βάζουμε και λίγη συνωμοσία μέσα, θεωρούμε ότι κάποιος βρίσκεται πίσω από όλα αυτά.
Η δική μου εξήγηση αυτήν τη στιγμή είναι ότι επειδή έχουν βρεθεί πάρα πολλές ευπάθειες τις τελευταίες ημέρες, γίνονται πάρα πολλές αναβαθμίσεις. Και γίνονται βιαστικά, με αποτέλεσμα
να δημιουργούνται προβλήματα. Νομίζω ότι η πιο λογική εξήγηση αυτήν τη στιγμή είναι αυτή, επειδή οι φορείς δεν δίνουν πολλές πληροφορίες, ειδικά στην Αμερική. Για παράδειγμα, στη Microsoft ξέρουμε ότι το πρόβλημα δημιουργήθηκε από μία αναβάθμιση".
Η συγκέντρωση τεράστιου όγκου επιχειρηματικών και κρατικών διαδικασιών σε ελάχιστες κεντρικές υποδομές νεφοϋπολογιστικής (cloud cloud infrastructure) καθιστά κάθε τεχνικό σφάλμα αμέσως ορατό σε παγκόσμια κλίμακα, όπως συνέβη με το περιστατικό της Microsoft.
Δ.Τ.: Ναι, αλλά δεν είναι ανησυχητικό εν έτει 2026 μια μεγάλη εταιρεία όπως η Microsoft να κάνει μια αναβάθμιση και να βυθίζεται όλος ο πλανήτης για ώρες στο ψηφιακό σκοτάδι;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Είναι λίγο δραματικό αυτό. Δεν βυθίστηκε όλος ο πλανήτης, αλλά όσοι χρησιμοποίησαν υποδομές που επηρεάστηκαν, που ήταν βέβαια ένα μεγάλο κομμάτι του επιχειρηματικού κόσμου. Αυτό συμβαίνει όταν συγκεντρώνονται όλοι σε μία υποδομή. Όταν πέφτει μία υποδομή όπως της Microsoft το μαθαίνει όλος ο κόσμος. Όταν όμως πέφτουν μικρές
εταιρείες καθημερινά για τον ένα ή τον άλλο λόγο, αυτό δεν ακούγεται".
Παράλληλα, οι αλυσιδωτές αντιδράσεις που παρατηρούνται σε τομείς όπως οι αερομεταφορές οφείλονται στην έλλειψη ορατότητας των παράπλευρων συνεπειών κατά τη διακοπή λειτουργίας ενός συστήματος.
Δ.Τ.: Αυτό με τις αναβαθμίσεις έχει να κάνει και με τις αεροπορικές εταιρείες και όλα αυτά που εμφανίζονται μαζεμένα το τελευταίο διάστημα;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Επειδή έχουν βγει στη φόρα πάρα πολλές ευπάθειες που πρέπει να αναβαθμιστούν άμεσα, όταν αναβαθμίζουμε ένα σύστημα σε μια μεγάλη εταιρεία ή υποδομή,
δεν έχουμε πάντα υπόψη όλες τις συνέπειες που θα είχε η διακοπή λειτουργίας του. Πέφτει το σύστημα για να γίνει η αναβάθμιση ή η αναβάθμιση δεν πάει καλά, και μετά δημιουργείται αλυσιδωτή αντίδραση. Αυτό ζούμε στα περισσότερα περιστατικά σήμερα, αν εξαιρέσει κανείς τα ψυγεία στη Γαλλία που ήταν κανονικό χακάρισμα. Παράλληλα, έχουμε μία κυβερνοεπίθεση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή που έγινε με σύστημα τεχνητής νοημοσύνης. Παρόμοιες κυβερνοεπιθέσεις με την ίδια τεχνοτροπία και μεθοδολογία βλέπουμε και στην Ελλάδα".
2. Η Τεχνητή Νοημοσύνη στο Πεδίο των Κυβερνοεπιθέσεων: Πολλαπλασιαστής Ισχύος και Απομυθοποίηση της "Αυτόνομης" AI
Η ενσωμάτωση αλγορίθμων Τεχνητής Νοημοσύνης στις κυβερνοεπιθέσεις συνιστά ποιοτική αλλαγή στο τοπίο των απειλών. Η AI δεν αντικαθιστά τον ανθρώπινο παράγοντα, αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός κλιμάκωσης, επιτρέποντας σε έναν μόνο επιτιθέμενο να διεξάγει ταυτόχρονα χιλιάδες αυτοματοποιημένες δοκιμές εισβολής.
Δ.Τ.: Αυτές οι κυβερνοεπιθέσεις γίνονται με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Γίνονται από εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που ουσιαστικά πολλαπλασιάζουν τη δύναμη πυρός του επιτιθέμενου. Εάν είσαι μόνος σου και πρέπει να τα
πληκτρολογήσεις όλα, μπορείς να κάνεις συγκεκριμένα πράγματα ανά μονάδα χρόνου. Αν έχεις όμως 10 προγράμματα που κάνουν την επίθεση προγραμματικά και δοκιμάζουν πολύ περισσότερα πράγματα ταυτόχρονα, τότε πολλαπλασιάζεις τη δύναμη πυρός. Αυτό βλέπουμε τώρα".
Σχετικά με τη παραφιλολογία περί συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης που δρουν αυτόνομα και ανεξέλεγκτα, ο Μιχάλης Μπλέτσας είναι σαφής: τα συστήματα AI δεν έχουν βούληση, αλλά είναι εξαιρετικά επίμονα στην εκτέλεση της εντολής που έχουν λάβει, χωρίς να υπολογίζουν παράπλευρες καταστροφές.
Δ.Τ.: Διάβασα τις τελευταίες μέρες ότι πολλές φορές ακόμα και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης κάνουν μόνα τους κυβερνοεπιθέσεις χωρίς καν να έχουν πάρει εντολή. Ισχύει αυτό;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Όχι, δεν ισχύει αυτό. Έχουν πάρει εντολή να κάνουν κάτι. Επειδή τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δεν καταλαβαίνουν τις συνέπειες των πράξεών τους, αλλά είναι πάρα πολύ επίμονα στο να καταφέρουν τον στόχο που τους έχουμε θέσει, έχουν πολλές παράπλευρες απώλειες τις οποίες δεν μετράνε. Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης είναι ιδανικοί χάκερ διότι προσπαθούν να κάνουν αυτό ακριβώς που τους έχεις πει, με κάθε τρόπο τον οποίο εσύ δεν έχεις προβλέψει. Και προφανώς αυτά τα συστήματα δεν είναι μόνο στα χέρια των "καλών", αλλά και των "κακών"".
3. Ιεράρχηση Κινδύνων: Ψηφιακός Τρόμος vs Φυσική Πραγματικότητα
Η συζήτηση γύρω από τους κυβερνοκινδύνους συχνά διολισθαίνει σε κινδυνολογία. Ο Μιχάλης Μπλέτσας, υπογραμμίζει την ανάγκη ορθολογικής ιεράρχησης. Η πιθανότητα φυσικού ατυχήματος στην καθημερινή ζωή παραμένει συντριπτικά μεγαλύτερη από τον
κίνδυνο απώλειας ζωής από ψηφιακή επίθεση. Ωστόσο, η ψηφιακή ταλαιπωρία και οι διακοπές υπηρεσιών θα αποτελούν πάντα τεράστιο πρόβλημα.
Δ.Τ.: Άρα πόσο κινδυνεύουμε το επόμενο διάστημα από τέτοιες επιθέσεις και μέχρι πού μπορεί να φτάσουν;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Να ιεραρχήσουμε λίγο τους κινδύνους. Η πιθανότητα να κινδυνεύσει η ζωή σας από σύστημα τεχνητής νοημοσύνης στο άμεσο μέλλον είναι πολύ μικρότερη από το να
σας χτυπήσει αμάξι τις επόμενες ώρες. Επειδή ζούμε στον φυσικό κόσμο και είμαστε φτιαγμένοι από ύλη, οι κίνδυνοι στον φυσικό κόσμο είναι πολύ μεγαλύτεροι. Εκείνο όμως που θα συμβεί είναι ότι θα έχουμε δυσκολίες και ταλαιπωρία στην καθημερινότητά μας, διότι τέτοιου είδους διακοπές σε υπηρεσίες που χρησιμοποιούμε καθημερινά θα έχουμε συχνά. Και όχι μόνο λόγω updates. Τις τελευταίες μέρες βγήκαν τρεις πολύ σημαντικές ευπάθειες σε συστατικά λογισμικού τα οποία χρησιμοποιούνται σε πάρα πολλά συστήματα".
Στο πλαίσιο αυτό, η διαφορά μεταξύ ευρωπαϊκού και αμερικανικού κανονιστικού πλαισίου καθίσταται κομβική: στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι φορείς υποχρεούνται βάσει οδηγιών (όπως
η NIS2) να αναφέρουν άμεσα τα περιστατικά ασφαλείας, ενώ στην Αμερική το τοπίο αναφοράς διαφέρει.
Δ.Τ.: Παραδείγματος χάρη;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Οι περισσότερες ιστοσελίδες και online υπηρεσίες χρησιμοποιούν τέτοια συστατικά που πρέπει να αναβαθμιστούν. Η αναβάθμιση αυτή τη στιγμή προκαλεί διακοπή υπηρεσίας με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, αλλά πρέπει να γίνει.
Εξού και τα προβλήματα στη λειτουργία ιστοσελίδων, καθώς και τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν στην Apple. Οι εταιρείες που υπάγονται στην ευρωπαϊκή οδηγία είναι υποχρεωμένες να αναφέρουν τι έγινε, ενώ οι αμερικανικές όχι. Συνήθως υπάρχει χρόνος δοκιμής μιας αναβάθμισης σε δοκιμαστικό σύστημα, αλλά τώρα δεν υπάρχει αυτός ο χρόνος και αναγκαστικά γίνεται πιο γρήγορα, οπότε μπορεί να χαλάσει κάτι άλλο".
4. Η Ακτινογραφία των Ευπαθειών στην Ελλάδα: Τα 300 Εκτεθειμένα Συστήματα και η Παγίδα του "Άσ' το για Αργότερα"
Σε εθνικό επίπεδο, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν προέρχεται από εξειδικευμένες επιθέσεις ξένων δυνάμεων, αλλά από την καθυστέρηση στην εφαρμογή αναβαθμίσεων ασφαλείας. Η ύπαρξη πεπαλαιωμένων συστημάτων στο Δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα δημιουργεί σοβαρά κενά.
Δ.Τ.: Από τη θέση εποπτείας που έχετε στη λειτουργία των συστημάτων σε εθνικό επίπεδο, τι είναι αυτό που σας προβληματίζει και σας φοβίζει πιο πολύ τώρα;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Με προβληματίζει το ότι δεν γίνονται αυτές οι αναβαθμίσεις, πολλές φορές επειδή τα συστήματα είναι πεπαλαιωμένα και γίνονται μπαλώματα".
Δ.Τ.: Το να υπάρξουν καινούργια συστήματα τι απαιτεί;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Απαιτεί αναβάθμιση και δαπάνη χρημάτων από το κράτος και τους οργανισμούς. Επειδή ο πολίτης ή ο πελάτης δεν βλέπει άμεση διαφορά στην υπηρεσία, οι
περισσότεροι λένε το κλασικό ελληνικό "άστο για αργότερα".
Αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία για τα 300 ευάλωτα συστήματα που εντοπίστηκαν εκτεθειμένα στο ελληνικό διαδίκτυο.
Δ.Τ.: Το "άσ' το για αργότερα" είναι επικίνδυνο. Είχαμε μιλήσει πριν λίγες μέρες και είχατε βγάλει σύσταση για αναβαθμίσεις με αφορμή και το περιστατικό με ψυγεία στην Κηφισιά.
Μιχάλης Μπλέτσας: "Εμείς βγάλαμε την ανακοίνωση όταν έγινε το χακάρισμα στα ψυγεία στη Γαλλία. Στην Ελλάδα ψάξαμε και βρήκαμε στο δημόσιο διαδίκτυο εκτεθειμένα γύρω στα 300 ευάλωτα συστήματα που ήθελαν αναβάθμιση".
Δ.Τ.: Έκτοτε αυτά τα 300 συστήματα έχουν αναβαθμιστεί;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Όχι όλα, ελάχιστα έχουν αναβαθμιστεί".
Δ.Τ.: Αυτό μπορεί να σημαίνει αύριο προβλήματα σε ένα νοσοκομείο ή σε μια τράπεζα αίματος;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Στη Γαλλία η επίθεση έγινε αυτοματοποιημένα σε ευπάθειες συγκεκριμένου κατασκευαστή ψυγείων, χωρίς ο επιτιθέμενος να ξέρει τι βρισκόταν από πίσω. Υπάρχουν άλλα συστήματα πολύ πιο σημαντικά για τα οποία βγάζουμε ανακοινώσεις να μη μένουν ανοιχτά στο δημόσιο διαδίκτυο. Ελπίζω τα τωρινά περιστατικά να δημιουργήσουν μια εγρήγορση για να γίνουν οι αναβαθμίσεις πιο γρήγορα".
5. Κυβερνοϋγιεινή στις Καθημερινές Συναλλαγές: Η Αλήθεια για τα Δημόσια Wi-Fi
Η προστασία του μεμονωμένου πολίτη δεν απαιτεί τεχνοφοβία, αλλά τήρηση βασικών κανόνων κυβερνοϋγιεινής. Η χρήση δημοσίων δικτύων Wi-Fi ενέχει κινδύνους μόνο όταν εκτελούνται
ευαίσθητες συναλλαγές χωρίς προστασία.
Δ.Τ.: Πρέπει να εγκαταλείψουμε τη λογική χρήσης του δημοσίου Wi-Fi για λόγους ασφαλείας;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Στο δημόσιο Wi-Fi καλό είναι να μην κάνουμε ευαίσθητες συναλλαγές ή τραπεζικές πράξεις. Αν το χρησιμοποιούμε, πρέπει να λαμβάνουμε μέτρα κρυπτογράφησης, όπως τη χρήση VPN. Αν δεν ξέρουμε πώς να πάρουμε τα μέτρα μας, ας μην κάνουμε συναλλαγές από δημόσιο Wi-Fi".
6. Η Αρχιτεκτονική της Ψηφιακής Ανθεκτικότητας: Multi-Cloud, 72 Ώρες & Αναλογικά Αντίγραφα
Η μετάβαση από τη λογική της παθητικής άμυνας στη λογική της ψηφιακής και φυσικής ανθεκτικότητας (resilience) είναι ένας οδηγός για το πώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε από εδώ και πέρα. Τόσο οι μεγάλες υποδομές όσο και οι μεμονωμένοι πολίτες οφείλουν να διαθέτουν εναλλακτικά κανάλια λειτουργίας.
Δ.Τ.: Μήπως όσα έχουν γίνει μέχρι τώρα είναι μια αφορμή να μην είμαστε τόσο εξαρτημένοι από κάποια συστήματα;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Είναι μια αφορμή για να έχουμε εναλλακτικές λύσεις. Οι ιδιοκτήτες μεγάλων συστημάτων να μην εξαρτώνται μόνο από έναν πάροχο cloud. Και εμείς ως πολίτες
καλό είναι να έχουμε εναλλακτικές (π.χ. δεύτερο email σε άλλη εταιρεία, εναλλακτικές εφαρμογές μηνυμάτων κ.λπ.). Την Παρασκευή που έπεσε η Microsoft στο γραφείο, κάναμε τη
δουλειά μας μέσω άλλης εφαρμογής μηνυμάτων. Επίσης, καλό είναι να μην έχουμε τους κωδικούς μας μόνο στο σύννεφο, αλλά να κρατάμε και ένα τοπικό ή φυσικό αντίγραφο".
Η ετοιμότητα για προσωρινή διακοπή ψηφιακών υπηρεσιών συνδέεται άμεσα με την ευρωπαϊκή οδηγία για το "Kit 72 ωρών", η οποία προκρίνει τη διατήρηση βασικών αναλογικών εναλλακτικών (μετρητά, φυσικές συνταγές φαρμάκων).
Δ.Τ.: Τι μας διδάσκει η νέα πραγματικότητα;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Να έχουμε εναλλακτικές και να σκεφτόμαστε πώς θα λειτουργήσουμε όταν μια υπηρεσία χαθεί για λίγες ώρες ή 1-2 μέρες. Αν δεν δουλεύει το online banking, ας
έχουμε 50 ευρώ στο σπίτι. Σε αυτή τη λογική λειτουργεί και το kit των 72 ωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όσοι εξαρτώνται από φάρμακα, καλό είναι να έχουν τυπωμένες συνταγές ή μικρό αποθεματικό".
Δ.Τ.: Άρα στην ψηφιακή εποχή θα πρέπει να βάλουμε και λίγες δόσεις αναλογικής εποχής;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Ζούμε ακόμα στον φυσικό κόσμο, στον κόσμο της ύλης. Πρέπει να σκεφτόμαστε τις φυσικές μας ανάγκες και τις εναλλακτικές μας λύσεις αν χάσουμε μια υπηρεσία για λίγο".
Όσον αφορά τις προοπτικές του επόμενου διαστήματος, ο Μιχάλης Μπλέτσας προειδοποιεί για αύξηση των περιστατικών, ενώ διαχωρίζει τις πραγματικές κυβερνοαπειλές στα συστήματα
κρατήσεων σε αεροπορικές εταιρείες, από τις υβριδικές φάρσες παραπληροφόρησης.
Δ.Τ.: Τι είναι αυτό που περιμένουμε να δούμε το επόμενο διάστημα;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Θα δούμε περισσότερες τέτοιες επιθέσεις, διότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει δημιουργήσει πολύ περισσότερους ικανούς κακόβουλους δρώντες".
Δ.Τ.: Μπορεί να επηρεαστούν αεροπορικές εταιρείες ή συστήματα κρατήσεων ενόψει Χριστουγέννων;
Μιχάλης Μπλέτσας: "Τα περιστατικά με απειλές για βόμβες ήταν φάρσες και παραπληροφόρηση για πρόκληση χάους, χωρίς χρήση AI. Τα συστήματα κρατήσεων όμως δυνητικά μπορούν να μπλοκαριστούν, όπως είδαμε και στο παρελθόν με παρόχους που επηρέασαν αεροδρόμια στην Ευρώπη. Θα ξαναδούμε τέτοια περιστατικά και πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι".
Συνοψίζοντας, η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι μαζικές αναβαθμίσεις αλλάζουν τους κανόνες του παιχνιδιού. Η απάντηση δεν είναι ο πανικός, αλλά η συστηματική θωράκιση, η εγρήγορση και η
διατήρηση εναλλακτικών σχεδίων δράσης σε όλα τα επίπεδα. Η νέα ψηφιακή εποχή αλλάζει ό,τι ξέραμε μέχρι σήμερα και ήρθε για να μείνει.