Σε μια περίοδο ραγδαίων γεωπολιτικών εξελίξεων, με ανοιχτά μέτωπα στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, ο Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Σπυρίδων Λίτσας, με ερευνητικά ενδιαφέροντα ανάμεσα στα άλλα στην θεωρία του πολέμου, την αμερικανική εξωτερική πολιτική, τον Τζιχαντισμό, τη συστημική θεωρία και την θεωρία των έξυπνων κρατών αναλύει στο TheToc τα νέα δεδομένα.
Ο κ. Λίτσας αποκωδικοποιεί τη στρατηγική του Ιράν, αποδομεί τον μύθο της "νικήτριας Ρωσίας" και χτυπά το καμπανάκι για μια νέα παγκόσμια κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών.
Το πιο ηχηρό μήνυμά του, ωστόσο, αφορά τη χώρα μας: Η Ελλάδα αφήνει πίσω της το σύνδρομο του "μικρού κράτους" και καλείται να εδραιωθεί ως ένας ισχυρός γεωστρατηγικός εξισορροπιστής.
"Η Ελλάδα εκτός "Ζώνης Ασφαλείας": Μια Ενεργητική και Έξυπνη Στρατηγική"
Πώς βλέπετε τις κινήσεις της χώρας μας με την αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων στην Κύπρο αλλά και στην Αλεξανδρούπολη για την κάλυψη και της Βουλγαρίας; Μετατρέπουν την Ελλάδα σε περιφερειακή δύναμη;
Σπ. Λίτσας: Είναι σημαντικές κινήσεις, δεν χωρά αμφιβολία. Η δική μου κριτική σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής εδώ και πάρα πολύ καιρό εστιαζόταν στο γεγονός ότι η Ελλάδα δεν είναι ένα μικρό κράτος, παρόλο που διάφοροι αξιωματούχοι χρησιμοποιούσαν τον συγκεκριμένο όρο συχνά. Η Ελλάδα δεν πρέπει να αυτοπαγιδεύεται αποκλειστικά και μόνο στη χρήση του διεθνούς δικαίου. Οι συγκεκριμένες κινήσεις δείχνουν ότι η σκληρή ισχύς που διαχειρίζεται η χώρα μας είναι σε εξόχως σημαντικό επίπεδο. Η Ελλάδα μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο εξισορροπιστή, όχι μόνο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αλλά και στην Ανατολική Μεσόγειο. Αν παραμείνουμε πιστοί σε αυτό το μονοπάτι, το τέλος του πολέμου θα βρει την Ελλάδα σε μία πολύ καλύτερη θέση. Γιατί ακόμα και οι σύμμαχοί μας θέλουν να διαπιστώσουν εάν η Ελλάδα είναι ικανή και πρόθυμη να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις διεθνείς και περιφερειακές εξελίξεις.
Άρα πρέπει να φύγει η χώρα από τη λογική του παρατηρητή στην εξέδρα;
Σπ. Λίτσας: Είμαι από αυτούς που εδώ και χρόνια προβάλλω αυτό το επιχείρημα. Μιλώ για τη δραστηριοποίηση της χώρας σε στρατηγικό και διπλωματικό επίπεδο πέρα από το "safety zone", δηλαδή πέρα από τη ζώνη ασφάλειας. Για παράδειγμα, το άνοιγμα που κάναμε στη Μέση Ανατολή προς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η κίνηση προς τη Βουλγαρία αλλά και βεβαίως προς το άλλο κομμάτι του Ελληνισμού, την Κύπρο, δείχνει ότι είναι καιρός να υιοθετήσουμε αυτήν την ενεργητική και έξυπνη στρατηγική, γιατί αυτή μπορεί να μας δώσει την υπεραξία της επόμενης ημέρας.
Το Ιράν και η στρατηγική της "Διασποράς Χάους"
Τα φαινομενικά αντιφατικά μηνύματα της Τεχεράνης, όπως η συγγνώμη του προέδρου της την ώρα που χτυπιέται με drone το αεροδρόμιο του Ντουμπάι, δεν αποτελούν λάθος συνεννόηση.
Τι εκτιμάτε ότι δείχνει η συγγνώμη που ζήτησε ο πρόεδρος του Ιράν από τις χώρες της περιοχής και η διαβεβαίωσή του ότι δεν θα συνεχίσει να τις πλήττει;
Σπ. Λίτσας: Νομίζω ότι είναι μέσα στο πλαίσιο της διασποράς του χάους. Η αμφισημία προς τα μηνύματα τα οποία στέλνει και ο ίδιος ως ηγέτης προς όλα τα κομμάτια του παζλ της περιοχής, είναι και αυτό μέρος του παιγνίου. Μία δεύτερη ανάγνωση, βέβαια, θα μπορούσε να είναι το γεγονός του εσωτερικού διχασμού που πλήττει το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν. Δηλαδή πολλά διαφορετικά κέντρα, πολλές διαφορετικές φωνές που ακόμα δεν ξέρουμε ποια φωνή θα επικρατήσει στο εσωτερικό του κράτους.
Λέει επί της ουσίας ότι έγινε λάθος συνεννόηση;
Σπ. Λίτσας: Λάθος δεν έγινε. Είναι δεδομένο αυτό. Και μετά τη δήλωση του ένα drone χτύπησε το αεροδρόμιο του Ντουμπάι. Είναι λοιπόν αυτά τα μηνύματα μέσα στο πλαίσιο του παράγοντα αυτού ο οποίος προσπαθεί να διασπείρει χάος και φόβο και εμπεριέχεται ως στρατηγική και το μήνυμα της αμφισημίας. Δηλαδή, να στέλνει μηνύματα τα οποία να έχουν πολλαπλές αναγνώσεις, ούτως ώστε να μην μπορούν οι πλευρές οι οποίες χρειάζονται να μπουν στη διαδικασία λήψης απόφασης να βγάλουν ένα κοινό δεδομένο και τελικό αποτέλεσμα.
Οι τιμές του πετρελαίου και το "παιχνίδι" του Κόλπου
Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου είναι ανεξάρτητη από τις επιθέσεις στη Μέση Ανατολή. Αποτελεί ένα οικονομικό παίγνιο που ευνοεί τα κράτη του Κόλπου.
Εάν το επόμενο διάστημα σταματήσουν οι επιθέσεις στις χώρες του κόλπου , θα μπορέσει να σταματήσει η κούρσα ανόδου του πετρελαίου που έχει ξεκινήσει τις τελευταίες μέρες ή το ένα είναι ανεξάρτητο του άλλου;
Σπ. Λίτσας: Νομίζω ότι το ένα είναι ανεξάρτητο του άλλου. Θεωρώ ότι σημαντικό ρόλο σε αυτή την διαδικασία παίζουν και τα κράτη του Κόλπου. Νομίζω ότι το οικονομικό παίγνιο το οποίο εξελίσσεται στην παρούσα φάση ευνοεί όλα τα κράτη. Ας μην ξεχνούμε ότι και τα κράτη του Κόλπου βρίσκονται στην τελική φάση της μετάβασης από τις πετρελαϊκές οικονομίες στις νέες εναλλακτικές οικονομίες. Βέβαια αυτό θα πάρει πάρα πολλές δεκαετίες, αλλά αυτή τη στιγμή ακόμα μαζεύουν χρήματα που θα τους βοηθήσουν σε αυτή την μετάβαση. Όσο υψηλότερη είναι η τιμή, σημαίνει ότι τόσο λιγότερα βαρέλια ημερησίως παράγονται. Οπότε αυτό είναι ένα παίγνιο που δεν περνά μόνο μέσα από την Τεχεράνη, αλλά περνά μέσα και από τα κράτη του Κόλπου και βέβαια έγκειται και στις Ηνωμένες Πολιτείες να δώσουν το πράσινο φως για μεγαλύτερη παραγωγή, αν αυτό καταστεί αναγκαίο. Από την άλλη, η Σαουδική Αραβία, η οποία άνετα μπορεί να καλύψει ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής, έχει πρόσβαση και στην Ερυθρά Θάλασσα. Ακόμα οι Χούθι δεν δείχνουν ότι έχουν τη διάθεση να εμπλακούν βαρέως μέσα στη συγκεκριμένη κρίση. Νομίζω λοιπόν ότι η πετρελαϊκή κρίση ρυθμίζεται σύμφωνα με τις διαθέσεις των εμπλεκομένων παραγόντων, και αν υπάρχει η βούληση νομίζω ότι οι τιμές μπορούν να ρυθμιστούν.
Άρα μια οικονομική κρίση μπορεί να πιέσει για τον τερματισμό του πολέμου ή όχι;
Σπ. Λίτσας: Δεν το συνδέω. Τουλάχιστον η δική μου ανάλυση δεν δείχνει κάτι τέτοιο. Νομίζω ότι ακόμα βρισκόμαστε στο επίπεδο όπου η γεωστρατηγική έχει σημαντικότερο ρόλο ως προς τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η ίδια η κρίση ή οι συγκρούσεις. Οι παράγοντες αυτοί οι οποίοι εν τέλει θα αποφασίσουν για το πότε θα τελειώσει ο πόλεμος δεν είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έχουν μία στρατηγική που τους αρκεί να κάνουν επίδειξη ισχύος, είναι το Ισραήλ από τη μία και το Ιράν από την άλλη. Και οι δύο παράγοντες δεν είδαν να εξελίσσεται υπέρ τους. Το Ισραήλ δεν είδε τη βαθιά αποδόμηση του καθεστώτος της Τεχεράνης από τον πόλεμο των 12 ημερών και από την άλλη το Ιράν συνειδητοποίησε ότι η παρουσία του στον πόλεμο των 12 ημερών δεν λειτούργησε ως σοβαρό μήνυμα αποτροπής.
Ο μύθος της νικήτριας Ρωσίας και η "μη νίκη"
Παρότι η διεθνής προσοχή έχει στραφεί στη Μέση Ανατολή κάτι που προσωρινά ευνοεί τη Μόσχα, η Ρωσία δεν φαίνεται να είναι μια σιωπηλή νικήτρια δύναμη.
Μπορεί η Ρωσία να είναι ένας σιωπηλός νικητής αυτού του πολέμου με την έννοια ότι η Δύση έχει στραμμένη την προσοχή της πια στον πόλεμο στο Ιράν;
Σπ. Λίτσας: Δεν νομίζω ότι κάποιος μπορεί με ευκολία να αποδώσει τον όρο νικήτρια δύναμη στην Ρωσία. Πόσο μάλλον θυμίζω ότι η ίδια η Ρωσία έλεγε ότι σε τρεις μέρες θα λήξει ο συγκεκριμένος πόλεμος. Σήμερα υπάρχει μία ευνοϊκή εξέλιξη για τη Ρωσία. Διαχειριζόμενη όμως η Ρωσία το βάρος της "μη νίκης” της . Γιατί στη θεωρία πολέμου υπάρχουν τέσσερα αποτελέσματα: νίκη, μη νίκη, ήττα, μη ήττα. Η Ρωσία ακόμα και σήμερα βρίσκεται στο καθεστώς της "μη νίκης” και η Ουκρανία στο καθεστώς της "μη ήττας”. Ασφαλώς και η Ρωσία τρίβει τα χέρια της με αυτό το οποίο συμβαίνει σήμερα στο Ιράν, αλλά αν θέλουμε να δούμε και τη συστημική διάσταση, είναι πάρα πολύ δύσκολο για την υπάρχουσα δομή του διεθνούς συστήματος να αντέξει δύο πολέμους τέτοιας μεγάλης επιφάνειας. Γι' αυτό ακριβώς νομίζω ότι θα ασκηθούν διπλωματικές πιέσεις για να οδηγηθούμε σε τερματισμό της σύγκρουσης, γιατί και η ίδια η Ρωσία θέλει να οδηγηθεί στη λήξη των εχθροπραξιών.
Διαβάστε Επίσης
Ο νέος πυρηνικός εξοπλιστικός αγώνας
Μπορεί το τέλος του πολέμου να οδηγήσει σε μια νέα κούρσα απόκτησης πυρηνικών όπλων από περιφερειακές δυνάμεις οι οποίες βλέπουν ότι χώρες που έχουν πυρηνικά αυτά λειτουργούν ως ασπίδα ασφαλείας παραδείγματος χάριν η Βόρειος Κορέα.
Πιστεύετε ότι μπορεί να ξεκινήσει μια νέα κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών από μικρότερες περιφερειακές δυνάμεις μετά το τέλος αυτού του πολέμου;
Σπ. Λίτσας: Έχει ήδη ξεκινήσει. Αυτή τη στιγμή για παράδειγμα η Άγκυρα, καταγράφει αντιδράσεις, βλέπει τις διαδικασίες οι οποίες εξελίσσονται μέσα από το πλαίσιο της πυρηνικής ατζέντας του Ιράν. Όλα τα κράτη γνωρίζουν ότι τα πυρηνικά αυξάνουν τα φορτία ισχύος τους στο διεθνές σύστημα. Αλλά νομίζω παράλληλα ότι όλα αυτά θα εξαρτηθούν μέσα και από την γεωγραφική ζώνη που τα κράτη δραστηριοποιούνται. Δηλαδή, το Ισραήλ έδειξε ότι δεν εμπιστεύεται πυρηνικές δυνάμεις οι οποίες έχουν δείξει εχθρικές διαθέσεις προς το ίδιο, και αυτό συμπεριλαμβάνει και την Τουρκία.
Διαβάστε Επίσης
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr
![Στην Αθήνα ο πρίγκιπας Αλβέρτος του Μονακό - Συναντήθηκε με Μητσοτάκη και Τασούλα [εικόνες]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/cu608x405/0,23,608,264/crop/both/d5/d5db1b575f92495aa9b4661581135c95.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Υπόγειες πυραυλικές εγκαταστάσεις του Ιράν: Aνανεώνουμε το οπλοστάσιό μας ταχύτερα από πριν, λέει η Τεχεράνη [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x322/0,36,608,277/crop/both/9c/9c54af85b9c748a19368fbc0e9811404.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Χάος στη Βουλή της Πολωνίας: Ακροδεξιός βουλευτής ύψωσε σημαία του Ισραήλ με σβάστικα [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x456/0,4,608,345/crop/both/c8/c8c31e46d6424e129114f76317b90f28.jpg?quality=60&404=default&v=2)
