Νικηταράς: Ο ήρωας που κατέληξε επαίτης στον Πειραιά

Ο αγωνιστής που χάρισε το λάφυρο που του προσφέρθηκε -ένα αδαμαντοστόλιστο σπαθί- στην ελληνική κυβέρνηση, πέθανε τυφλός, πάμπτωχος «με άδεια επαιτείας».

Νικηταράς: Ο ήρωας που κατέληξε επαίτης στον Πειραιά

Ο βίος και η πολιτεία του ανδρός, που με μόλις 200 άνδρες αναχαίτισε τον Μάιο του 1821, τους 6.000 πεζούς και ιππείς στρατιώτες του Μουσταφάμπεη στη Μάχη του Βαλτεστίου, είναι η περίπτωση που ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος είχε συνοψίσει σε πρόσφατη συνέντευξη του: «Οι σωτήρες της Ελλάδας πέθαναν ή στη φυλακή ή στην εξορία».

Νικηταράς: Ο ήρωας που κατέληξε επαίτης στον Πειραιά

Το χέρι που «μαρμάρωσε» κρατώντας το σπαθί

Ο Νικήτας Σταματελόπουλος, γνωστός ως Νικηταράς, ο αγωνιστής που συνετέλεσε στην υποχώρηση του Δράμαλη και σύμφωνα με ιστορικές πηγές, έσπασε τρεις πάλες (σπαθί σαν δρεπάνι) με τη δύναμη με την οποία χτυπούσε, ενώ στο τέλος της μάχης, το χέρι του «μαρμάρωσε» και δεν μπορούσε να αφήσει την πάλα, πέρασε από δίκη, φυλακίστηκε, κατέληξε τυφλός και πάμπτωχος να επαιτεί -με επίσημη «άδεια επαιτείας»- κάθε Παρασκευή, στο σημείο όπου βρίσκεται η εκκλησία της Ευαγγελίστριας στον Πειραιά (τότε δεν είχε ακόμη ανεγερθεί).

Ο Νικηταράς ορκιζόταν στο σπαθί του: Να με φάει το σπαθί του Νικηταρά αν λέω ψέματα... Ο Κολοκοτρώνης τον έλεγε Αρχάγγελο Μιχαήλ και Άγιο Γεώργιο.

Νικηταράς: Ο ήρωας που κατέληξε επαίτης στον Πειραιά - εικόνα 2

Γεννήθηκε στο χωριό Μεγάλη Αναστασίτσα Αρκαδίας και όχι στο Τουρκολέκα από όπου η καταγωγή του.

Ο πατέρας του Σταματέλλος Τουρκολέκας ήταν αρματωλός στο Λιοντάρι. Είχε παντρευτεί την κόρη του προεστού στο Άκοβο, η οποία ήταν αδελφή της γυναίκας του Θόδωρου Κολοκοτρώνη. Ήταν ανιψιός του Γέρου του Μοριά.

Στα 1805, μετά την εκτέλεση του πατέρα και του αδελφού του, κατέφυγε στα Επτάνησα κυνηγημένος από τους Τούρκους. Θέλησε να πολεμήσει με τους Ρώσους εναντίον του Ναπολέοντα, αλλά ο Κολοκοτρώνης τον απέτρεψε. Έφτασε στη Νάπολη, όμως δεν έλαβε μέρος στις μάχες -ο Ναπολέων είχε νικήσει τους εχθρούς του στο Αούστερλιτς.

Παντρεύτηκε όταν γύρισε πίσω την κόρη του κλεφτοκαπετάνιου Ζαχαριά, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά, έναν γιο και δύο κόρες.

Νικηταράς: Ο ήρωας που κατέληξε επαίτης στον Πειραιά - εικόνα 3

Ο Κολοκοτρώνης τον έλεγε Αρχάγγελο Μιχαήλ

Πρωταγωνίστησε σε μάχες μεγάλες και νικηφόρες: Βαλτέτσι, Δολιανά, Τριπολιτσά, Δερβενάκια, Αγιονόρος, Άγιος-Σώστης.

Οι στιγμές όμως που ανέδειξαν την πολεμική αρετή και τον ηρωϊσμό του Νικηταρά, και που συγχρόνως στάθηκαν αποφασιστικές για την επανάσταση, ήταν οι νηκηφόρες μάχες στα Δολιανά (18 Μαΐου Ι821) και στα Δερβενάκια (26 Ιουλίου 1822).

Κατά τις εμφύλιες διαμάχες που άρχισαν το 1823 τάχθηκε με το μέρος του Κολοκοτρώνη, εναντίον της κυβέρνησης Κουντουριώτη -ήταν ο μόνος από την «πλευρά Κολοκοτρώνη» που οι «αντίπαλοι» προσέγγισαν επιχειρώντας να τον πάρουν «μαζί τους».

Νικηταράς: Ο ήρωας που κατέληξε επαίτης στον Πειραιά - εικόνα 4

Ωστόσο επέδειξε συνετή στάση, αποφεύγοντας να πάρει μέρος στις μάχες και κάνοντας πολλές συμφιλιωτικές παρεμβάσεις. Μετά την οριστική επικράτηση των κυβερνητικών κατέφυγε στο Μεσολόγγι, όπου, κλείστηκε στην πολιορκημένη πόλη και πολέμησε κατά του Κιουταχή στη δεύτερη πολιορκία.

Ο Νικηταράς ορκιζόταν στο σπαθί του: Να με φάει το σπαθί του Νικηταρά αν λέω ψέματα, έλεγε ...

Ο Κολοκοτρώνης τον αποκαλούσε Αρχάγγελο Μιχαήλ και Άγιο Γεώργιο.

Χειμώνα του 1836, «υπαγορεύει», στην πραγματικότητα, αφηγείται τη ζωή του, τα απομνημονεύματα του στον Γεώργιο Τερτσέτη, τον ζακυνθινό ποιητή και μετέπειτα δικαστή στην περιβόητη δίκη των Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και Δ. Πλαπούτα, τον Μάιο του 1834.

Αντίθετος με τους Βαυαρούς

Μετά την απελευθέρωση διορίζεται υπασπιστής του Καποδίστρια. Επί Όθωνα κατηγορείται για συνωμοσία κατά του βασιλιά -«πληρώνει» την αντίθεση του στους Βαυαρούς και τον φόβο τους ότι μία ομάδα, η γνωστή ως «Φιλορθόδοξη Εταιρεία», στοχεύει στην άνοδο Ρώσου στον ελληνικό θρόνο.

Στη δίκη του μάλιστα, λόγω αδυναμίας, προσήχθη καθιστός.

Ο Νικηταράς φυλακίζεται στην Αίγινα το 1839. Ήταν μεταξύ εκείνων οι οποίοι «κυνηγήθηκαν» μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια.

Άλλωστε, το κατηγορητήριο αφορούσε και στον αδελφό του πρώτου Κυβερνήτη, Γεώργιο Καποδίστρια.

Κατόπιν της «απειλητικής επέμβασης του Μακρυγιάννη» ο Νικηταράς αποφυλακίζεται μετά από σχεδόν δύο χρόνια. Είναι όμως τυφλός -έπασχε από διαβήτη, χωρίς να το γνωρίζει, η υγεία του κλονίστηκε ανεπανόρθωτα κατά τη φυλάκιση- και λησμονημένος. Λέγεται ότι η μία του κόρη τρελάθηκε από θλίψη με τον εκτοπισμό και εγκλεισμό του πατέρα της. Ήταν γνωστό ότι στη φυλακή υπέστη βασανισμούς και εξευτελισμούς από τους δεσμοφύλακες.

Νικηταράς: Ο ήρωας που κατέληξε επαίτης στον Πειραιά - εικόνα 5

Λησμονημένος και επαίτης

Το 1843, όταν ο Όθωνας αναγκάζεται να δώσει σύνταγμα στην Ελλάδα, του απονέμεται ο βαθμός του υποστράτηγου μαζί με μία πενιχρή σύνταξη.

Το μοναδικό λάφυρο του από τον πόλεμο, ένα αδαμαντοστόλιστο, δαμασκηνό σπαθί -που συναγωνιστές του τον έπεισαν να πάρει- το είχε προσφέρει σε έρανο που είχε κάνει η προσωρινή κυβέρνηση της Ύδρας για να αρματώσει τον ελληνικό στόλο.

Χωρίς περιουσία στην Αρκαδία και στην Αργολίδα, όπου έζησε κάποια χρόνια (στους Μύλους), καταλήγει πάμπτωχος σε ένα ταπεινό σπίτι στην Καστέλλα. Μάλιστα, του δίνεται «άδεια επαιτείας» - ένα είδος ανταμοιβής της ευγνωμονούσας Ελλάδας.

Πεθαίνει σε ηλικία 67 ετών. Ο Νικηταράς τάφηκε πλάι στον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη -όπως ήταν η επιθυμία του- στο Α Κοιμητήριο Αθηνών. Τον επικήδειο εκφώνησε ο Νεόφυτος Βάμβας, τον δε επιτάφιο ο Παναγιώτης Σούτσος.

Προτομή του Νικηταρά υπάρχει στο Πεδίον τους Άρεως, στη Λεωφόρο των Ηρώων, όπως και στην Καλαμάτα, στην πλατεία 23ης Μαρτίου.

Νικηταράς: Ο ήρωας που κατέληξε επαίτης στον Πειραιά - εικόνα 6

Τσάμικος, στίχοι Νίκος Γκάτσος, μουσική Μάνος Χατζιδάκις

Στα κακοτράχαλα τα βουνά
με το σουράβλι και το ζουρνά
πάνω στην πέτρα την αγιασμένη
χορεύουν τώρα τρεις αντρειωμένοι.
Ο Νικηφόρος κι ο Διγενής
κι ο γιος της Άννας της Κομνηνής.

Δική τους είναι μια φλούδα γης
μα εσύ Χριστέ μου τους ευλογείς
για να γλιτώσουν αυτή τη φλούδα
απ’ το τσακάλι και την αρκούδα.
Δες πώς χορεύει ο Νικηταράς
κι αηδόνι γίνεται ο ταμπουράς.

Από την Ήπειρο στο Μοριά
κι απ’ το σκοτάδι στη λευτεριά
το πανηγύρι κρατάει χρόνια
στα μαρμαρένια του χάρου αλώνια.
Κριτής κι αφέντης είν’ ο Θεός
και δραγουμάνος του ο λαός.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 28 Νοε 2021 | 21:13

Eπιστρέφει στην Ελλάδα θραύσμα της ζωφόρου του Παρθενώνα από την Ιταλία

Δρομολογείται η επιστροφή στην Ελλάδα και στο Μουσείο Ακρόπολης θραύσματος της ζωφόρου του Παρθενώνα από την Ιταλία, με τη διαδικασία του μακροχρόνιου δανεισμού

ΤΙ ΔΗΛΩΣΕ 27 Νοε 2021 | 14:18

Κένι Λόουτς: "Τα Γλυπτά του Παρθενώνα είναι κλεμμένα και πρέπει να επιστρέψουν στην Ελλάδα"

Ο Κεν Λόουτς, ένας από τους διασημότερους Βρετανούς σκηνοθέτες, τάχθηκε ξανά υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα

ΑΠΟ 1 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 25 Νοε 2021 | 13:21

Το Μυστήριο της Μαρί Ροζέ, του Εντγκαρ Άλλαν Πόε στο θέατρο Δρόμος

Για πρώτη φορά στην Ελλάδα το διήγημα αυτό του Πόε "Το Μυστήριο της Μαρί Ροζέ" μεταφέρεται στο θεατρικό σανίδι με τους πρωταγωνιστές να βγαίνουν από τα παγωμένα άρθρα των εφημερίδων και να ζωντανεύουν στη σκηνή.

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΣΤΑΘΗ ΛΙΒΑΘΙΝΟΥ 25 Νοε 2021 | 13:09

"Συμφορά από το πολύ μυαλό" στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων - Οι πρώτες φωτογραφίες της παράστασης

Το Θέατρο της οδού Κυκλάδων - Λευτέρης Βογιατζής, ένα από τα σημαντικότερα και επιδραστικότερα θέατρα της αθηναϊκής σκηνής, περνάει στη νέα του εποχή.

ΤΟΥ ΜΟΛΙΕΡΟΥ 25 Νοε 2021 | 12:55

Θέατρο Σημείο: Ντον Ζουάν σε σκηνοθεσία Αλέξανδρου Διαμαντή - Πρεμιέρα 9 Δεκεμβρίου

Va! Pour l'amour de l'Humanité" | "Εμπρός! Από αγάπη για την Ανθρωπότητα" -Ντον Ζουάν. Πράξη Γ’. Σκηνή 2.

ΤΙ ΘΑ ΔΟΥΜΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΕΒΔΟΜΑΔΑ 25 Νοε 2021 | 09:55
ΦΩΤΑΓΩΓΗΣΗ ΤΗΝ 1Η ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 25 Νοε 2021 | 07:29

Τα Χριστούγεννα ζωντανεύουν στο "Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος" - Φώτα, στολισμένα έλατα, παγοδρόμιο

Το πρώτο βράδυ του Δεκέμβρη, τα αμέτρητα γιορτινά φώτα ανάβουν, χαρίζοντας τη λάμψη τους στα πλατάνια του Καναλιού και τα στολισμένα έλατα της Αγοράς.

ΤΗΝ ΠΕΡΑΣΜΕΝΗ ΚΥΡΙΑΚΗ 24 Νοε 2021 | 18:44

Πέθανε ο πασίγνωστος ηθοποιός στη Γερμανία, Κώστας Παπαναστασίου - Ιδιοκτήτης του εμβληματικού εστιατορίου "Terzo Mondo"

Πέθανε στο Βερολίνο στα 84 του χρόνια ο Κώστας Παπαναστασίου, γνωστός στη Γερμανία ως ηθοποιός και ιδιοκτήτης του φημισμένου ελληνικού εστιατορίου Terzo Mondo.

ΑΠΟ 22 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 24 Νοε 2021 | 12:46

"Εγκάρσιος Προσανατολισμός": Το νέο έργο του Δημήτρη Παπαϊωάννου έρχεται στη Στέγη

Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου επιστρέφει στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση από τις 22 Δεκεμβρίου έως τις 16 Ιανουαρίου, με το νέο του έργο "Εγκάρσιος Προσανατολισμός".

24 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1991 24 Νοε 2021 | 07:03

Φρέντι Μέρκιουρι: 30 χρόνια από την ημέρα που έφυγε ένας θρύλος...

"Δεν θα γίνω ένας ροκ σταρ. Θα γίνω θρύλος", έλεγε ο Φρέντι Μέρκιουρι.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΟΣΑ ΕΙΠΕ 23 Νοε 2021 | 20:00

Άρης Σερβετάλης: Τι απαντά σε όσους τον κατηγορούν ότι άφησε άνεργους τους συναδέλφους του

Η πρώτη αντίδραση του Άρη Σερβετάλη μετά τον σάλο για την αποχώρησή του από την παράσταση "Ρινόκερος" - Πότε το ανακοίνωσε στην παραγωγή.

ΔΕΝ ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΠΑΙΖΕΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΕΝΟΥΣ 23 Νοε 2021 | 18:03

Σάλος με τον ανεμβολίαστο Σερβετάλη που αφήνει άνεργους τους συναδέλφους του- Τον καρφώνουν Καφετζόπουλος, Κοκκινοπούλου

Αν και βαθιά θρησκευόμενος ο Αρης Σερβετάλης δεν έχει πρόβλημα να αφήσει άνεργους τους συναδέλφους του

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΟΣΗΜΑ 23 Νοε 2021 | 17:09

Θεσσαλονίκη: Η "περατζάδα" του Άντι Γκαρσία σε Καμάρα, Ροτόντα και παραλία - Τι δώρο του έκανε πλανόδιος πωλητής

Ο χολιγουντιανός σταρ Άντι Γκαρσία θα επιστρέψει στις ΗΠΑ με μια καλή "γεύση" Θεσσαλονίκης