Ένα βράδυ του Φεβρουαρίου του 2014, στη μέση ενός δείπνου στο φημισμένο εστιατόριο Noma της Κοπεγχάγης, ο σεφ Ρενέ Ρετζέπι, διέταξε όλο το προσωπικό της κουζίνας να τον ακολουθήσει έξω στο κρύο.
Μπροστά σε όλο το προσωπικό έσπρωξε έναν νεαρό σεφ, ο οποίος είχε βάλει στην κουζίνα τέκνο μουσική, ένα είδος που ο Ρετζέπι αντιπαθούσε. Το περιστατικό έγινε σε έναν χώρο που οι απλήρωτοι ασκούμενοι εργάζονταν 16 ώρες την ημέρα, εκτελώντας εργασίες όπως το μάζεμα βοτάνων και το καθάρισμα κουκουναριών, για να στολίσουν τα διάσημα πιάτα του συνιδρυτή του Noma.
Ο γεννηθείς στην Κοπεγχάγη σεφ, του οποίου ο πατέρας γεννήθηκε στη Γιουγκοσλαβία, από αλβανικής καταγωγής οικογένεια, σε περιοχή που τώρα υπάγεται στα σύνορα της Βόρειας Μακεδονίας, ασκούσε bullying στον νεαρό σεφ ξανά και ξανά, καθώς οι περίπου 40 μάγειρες, με κοντά μανίκια και ποδιές, σχημάτιζαν τον συνηθισμένο κύκλο γύρω από τους δύο άνδρες.
Δεν ήταν η πρώτη φορά που αναγκάζονταν να συμμετάσχουν σε δημόσια διαπόμπευση, σύμφωνα με δύο σεφ που ήταν παρόντες και τους οποιούς επικαλούνται σε δημοσίευμά τους οι New York Times.
Διαβάστε Επίσης
Ο σεφ "διέταξε" τον υπάλληλό του να φωνάξει ότι κάνει στοματικό σεξ σε DJ
Ο Ρετζέπι κλιμάκωσε την επίθεση, χτυπώντας τον υπάλληλό του στα πλευρά και ουρλιάζοντας ότι κανείς δεν θα επέστρεφε μέσα, μέχρι ο εργαζόμενός του να πει, αρκετά δυνατά για να το ακούσουν όλοι, ότι του άρεσε να κάνει στοματικό σεξ σε DJ.
Οι συνάδελφοί του έμειναν σιωπηλοί μέχρι που εκείνος συμμορφώθηκε με την εντολή. Στη συνέχεια, επέστρεψαν στην κουζίνα και έπιασαν ξανά δουλειά.
Το επεισόδιο δεν αναφέρθηκε ποτέ ξανά. Δεκάδες πρώην υπάλληλοι του εστιατορίου περιέγραψαν άλλες βίαιες τιμωρίες και είπαν ότι η σιωπή μεταξύ του προσωπικού ήταν κάτι σύνηθες μετά.
"Το να πηγαίνω στη δουλειά έμοιαζε με πόλεμο", είπε η Αλέσια, τώρα σεφ στο Λονδίνο, η οποία ήταν σε αυτόν τον κύκλο και ζήτησε να μην χρησιμοποιηθεί το επώνυμό της, επειδή φοβόταν αντίποινα. "Έπρεπε να αναγκάσεις τον εαυτό σου να είναι δυνατός, να μην δείξεις φόβο", πρόσθεσε.
Ενώ ο Ρετζέπι και όσοι εργάζονται τώρα μαζί του λένε ότι η κακοποίηση ανήκει στο παρελθόν, οι πρώην υπάλληλοι υποστηρίζουν ότι ποτέ δεν έχει θεωρηθεί πραγματικά υπεύθυνος.
Από το 2004, ο Ρετζέπι ξαναέγραψε τους κανόνες της υψηλής γαστρονομίας, κηρύττοντας τη βιώσιμη διατροφή και δημιουργώντας πιάτα που μοιάζουν με κοσμήματα, τα οποία χάρισαν στο Noma τρία αστέρια Michelin και το έφεραν πέντε φορές στο Νο. 1 στη λίστα με τα 50 καλύτερα εστιατόρια στον κόσμο.
Για τη μετατροπή της σκανδιναβικής χώρας σε γαστρονομικό προορισμό, ο Ρετζέπι χρίστηκε ιππότης από τη βασίλισσα της Δανίας. Το 2013, ο Άντονι Μπουρντέν τον αποκάλεσε "χωρίς αμφιβολία, τον πιο επιδραστικό, προκλητικό και σημαντικό σεφ στον κόσμο".
Στο απόγειο της φήμης του, το 2023, ο ιδιόρυθμος σεφ ανακοίνωσε ότι θα έκλεινε το Noma ως εστιατόριο, προκειμένου να αφιερώσει την προσοχή του στην αυτοκρατορία των καινοτομιών του: τη δοκιμαστική κουζίνα του, τις βιοτεχνολογικές συνεργασίες και τα παγκόσμια pop-up εστιατόρια, τα οποία έχουν γίνει προορισμοί που επιλέγουν οι πλούσιοι πελάτες από όλον τον κόσμο.
Πρώην εργαζόμενος του Ρετζέπι άνοιξε τον "Ασκό του Αιόλου"
Ο Ρετζέπι επανήλθε στο προσκήνιο τις τελευταίες εβδομάδες, λόγω του εσιτατορίου Noma που πρόκειται να ανοίξει στο Λος Άντζελες και το οποίο θα προσφέρει μια σειρά γευμάτων αξίας 1.500 δολαρίων ανά άτομο. Τα εγκαίνιά του στις 11 Μαρτίου, πυροδότησαν μια δημόσια συζήτηση σχετικά με την προηγούμενη συμπεριφορά του Ρετζέπι στο προσωπικό του.
Ο Τζέισον Ιγνάσιο Γουάιτ, πρώην επικεφαλής του εργαστηρίου ζύμωσης στο Noma, ξεκίνησε τον περασμένο μήνα τις δημοσιεύσεις στο Instagram, με τις οποίες ανέφερε ότι είχε γίνει μάρτυρας σωματικής και ψυχολογικής κακοποίησης κατά τη διάρκεια των 3 ετών που εργάστηκε εκεί.
Δημοσίευσε ισχυρισμούς που του έστειλαν πολλοί άλλοι απόφοιτοι του Noma. Αυτές οι αναρτήσεις έχουν προβληθεί περισσότερες από 14 εκατομμύρια φορές.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι Times έχουν πάρει ανεξάρτητες συνεντεύξεις από 35 πρώην υπαλλήλους, των οποίων οι λογαριασμοί εντοπίζουν ένα μοτίβο σωματικής τιμωρίας που επέβαλε ο Ρετζέπι στο προσωπικό του. Μεταξύ 2009 και 2017, είπαν, γρονθοκόπησε υπαλλήλους στο πρόσωπο, τους χτύπησε με σκεύη κουζίνας και τους πέταξε επάνω σε τοίχους.
Οι καταγγέλοντες περιέγραψαν διαρκές τραύμα από επίπεδα ψυχολογικής κακοποίησης, όπως εκφοβισμό, σωματικά τραύματα και δημόσιο χλευασμό. Μάλιστα, είπαν ότι ο Ρετζέπι απείλησε να χρησιμοποιήσει την επιρροή του για να τους βάλει σε μια "μαύρη λίστα" από εστιατόρια σε όλον τον κόσμο, να απελάσει τις οικογένειές τους, ή να απολύσει τους/τις συζύγους τους από τις δουλειές τους σε άλλες επιχειρήσεις.
Διαβάστε Επίσης
Σοκαριστικές καταγγελίες για τον συνιδριτή σεφ του Νόμα
Μια σεφ στο Λονδίνο (ζήτησε να μην κατονομαστεί, λέγοντας ότι δεν ήθελε να αντιμετωπίσει δημόσια συζήτηση για ένα τραυματικό γεγονός), η οποία είχε εργαστεί σε πολλά εστιατόρια με αστέρια Michelin στην Ευρώπη, ανέφερε πως έκανε οικονομίες για ένα χρόνο και πούλησε το αυτοκίνητό της, προκειμένου να μπορέσει να βρει δουλειά στο Noma το 2013.
Είπε ότι δεν μπορούσε να σταματήσει να εργάζεται, σε σημείο που δεν προλάβαινε να τρώει. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να χάσει 22 κιλά κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους εργασίας της εκεί.
Ένα βράδυ, ανέφερε, ο Ρετζέπι την είδε να χρησιμοποιεί ένα τηλέφωνο, κάτι που απαγορευόταν αυστηρά κατά τη διάρκεια του σερβιρίσματος. Θυμήθηκε ότι το χρησιμοποιούσε για να χαμηλώσει την ένταση της μουσικής στην τραπεζαρία κατόπιν αιτήματος ενός πελάτη. Χωρίς να πει λέξη, εκείνος τη γρονθοκόπησε στα πλευρά τόσο δυνατά, που έπεσε πάνω σε έναν μεταλλικό πάγκο και έκοψε το ισχίο της πάνω σε μια αιχμηρή γωνία του επίπλου.
Παρότι έπεσε στο πάτωμα, αιμορραγώντας και κλαίγοντας, θυμήθηκε ότι κανείς δεν είπε λέξη. Έτρεξε προς το καμαρίνι και τότε ένας βοηθός σεφ τελικά ήρθε να τη βρει, τη ρώτησε μόνο αν ήταν εντάξει και επέστρεψε στη δουλειά. Γύρισε στο πόστο της και τελείωσε τη βάρδιά της.
Σύμφωνα με τα λεγόμενά της, εργάστηκε τους υπόλοιπους μήνες του συμβολαίου της, επειδή ένιωθε ότι ήταν προνόμιο, ειδικά για μια Λατίνα, να εργάζεται στο καλύτερο εστιατόριο του κόσμου. Οι συνάδελφοί της φάνηκαν να θεωρούν τη βία φυσιολογική.
Μια εκπρόσωπος τoυ Noma είπε ότι ο οργανισμός λαμβάνει σοβαρά υπόψη τον ισχυρισμό της και τον έχει εξετάσει, αλλά δεν μπόρεσε να επαληθεύσει την αφήγηση.
Ακόμα και μετά το 2017, καθώς ο Ρετζέπι σταδιακά χαλιναγωγούσε τον εαυτό του, πολλοί πρώην υπάλληλοι ανέφεραν ότι οι ανώτεροι σεφ διατήρησαν την κακοποιητική κουλτούρα στην κουζίνα, με τη σιωπηρή του έγκριση. "Ο Ρενέ μεγάλωσε μια γενιά νταήδων και αυτοί μας εκφόβιζαν", είπε ο Μεχμέτ Τσεκιργκέ, ο οποίος εργάστηκε ως ασκούμενος στο Noma το 2018.
Επειδή προερχόταν από την Τουρκία, ο Τσεκιργκέ ανέφερε πως οι προϊστάμενοί του τον κορόιδευαν για την προφορά του, τον αποκαλούσαν γάιδαρο και του έλεγαν ότι δεν ήταν "υλικό" για το Noma. "Τα κατάπια όλα, επειδή ήθελα να αποδείξω ότι ήμουν ομαδικός παίκτης, ότι μπορούσα να τα αντέξω", είπε. Όταν τελείωσε την τρίμηνη θητεία του, είπε, το έκανε με ένα συντριπτικό βάρος ντροπής και αποτυχίας. "Μου πήρε χρόνια για να ανακάμψω".
Οι συνθήκες σε πολλά εστιατόρια έχουν βελτιωθεί από τότε που το #MeToo και τα κινήματα κοινωνικής δικαιοσύνης άλλαξαν αυτό που οι εργαζόμενοι είναι πρόθυμοι να δεχτούν στην εργασία. Μια εκπρόσωπος του Noma δήλωσε ότι η εταιρεία αναδιαμορφώθηκε και τώρα διαθέτει επίσημα συστήματα ανθρώπινου δυναμικού, εκπαίδευση στη διοίκηση και βελτιωμένες ώρες εργασίας.
Διαβάστε Επίσης
Το 2022, αφού τα μέσα ενημέρωσης στη Δανία και σε όλον τον κόσμο άρχισαν να καταγράφουν την εξάρτηση της Noma από -και την εκμετάλλευση- της δωρεάν εργασίας, ο Ρετζέπι ανακοίνωσε ότι οι μελλοντικοί ασκούμενοι θα πληρώνονταν. Λίγο αργότερα, είπε ότι ολόκληρο το σύστημα εκλεκτής γαστρονομίας είχε γίνει "μη βιώσιμο" και ότι το εστιατόριο θα έκλεινε.
Θεωρητικά, το Noma είναι πλέον μια κινητή επιχείρηση φιλοξενίας με επικεφαλής τη Noma Projects, μια σειρά προϊόντων όπως ξίδι τριαντάφυλλου και σάλτσα ψαριού. Αυτό το νέο μοντέλο εξαρτάται περισσότερο από ποτέ από την προσωπική επωνυμία του Ρετζέπι ως δημιουργικού πρωτοπόρου.
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr
![Πλημμύρες στο Νεπάλ: Γυναίκα σώζει δύο παιδιά στο παρά πέντε - Δευτερόλεπτα μετά ο χείμαρρος ισοπεδώνει σπίτι [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/crop/both/00/00bfd0d3792b4376b33507d3541b8e40.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Φωτιά σε λεωφορείο στην Αθηνών - Σουνίου: Καταστράφηκε ολοσχερώς το όχημα [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/crop/both/df/df31355a520f456ea259246840e5da07.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Σοκ στη Χαλκιδική: Τρεις Σέρβοι τουρίστες ξυλοκόπησαν άγρια οδηγό απορριμματοφόρου [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x353/0,60,608,301/crop/both/0d/0d132c54a3054af48a02175af462a918.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Κρήτη: "Θα πάρουμε σιδερομπουνιές" - Σοκάρουν οι συνομιλίες για τον άγριο ξυλοδαρμό ανήλικων κοριτσιών [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x380/0,81,608,322/crop/both/54/54daad2eaa4148918dc96101a26449f7.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Κρήτη: Βίντεο - σοκ από τον άγριο ξυλοδαρμό της 15χρονης από ανήλικες στο Ηράκλειο [σκληρές εικόνες]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x380/0,39,608,380/crop/both/54/54daad2eaa4148918dc96101a26449f7.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Χαϊδάρι: Του μαύρισε το μάτι για ασήμαντη αφορμή – Σοκαριστικός ξυλοδαρμός μέσα σε ιατρείο, αναζητείται ο δράστης [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x315/23,0,584,315/crop/both/15/15c9a74e04204d57acffdb8360f6f402.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Βασιλικό Ευβοίας: Άγριο επεισόδιο ξυλοδαρμού μεταξύ μαθητριών - Κλωτσιές, μπουνιές και βρισιές [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x370/0,0,608,341/crop/both/6d/6dbed5e32f264605a12725d7f67ab151.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Ολυμπιακός: Η απονομή του πρωταθλητή Ελλάδας στο ΣΕΦ - Σήκωσαν την κούπα για 16η φορά [βίντεο - εικόνες]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x405/0,82,608,323/crop/both/8e/8e4087a4181b4a0b8ec7ad29541bf2bd.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Ίλιον: Ο σοκαριστικός διάλογος του νταή με τη γυναίκα οδηγό - "Δεν θα κάνω εγώ πίσω 100 μέτρα" [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x405/0,21,608,362/crop/both/fc/fca13ed618c6488d9492635fee7a6c2c.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Ολυμπιακός: Την οροφή του ΣΕΦ κοσμεί πλέον το λάβαρο της τέταρτης Euroleague - Στο ματς κόντρα στην ΑΕΚ [εικόνες, βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x405/0,44,608,385/crop/both/7b/7bfeb7273dc348ec925e494bb2d82527.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Κώστας Παπαδόπουλος: Συνελήφθη για ξυλοδαρμό 14χρονου ο πρώην παίκτης του Survivor - Τι συνέβη [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x347/0,2,608,343/crop/both/93/9351282fa5ec4ffd9e748fc3770e8cb8.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Σοκαριστική επίθεση νεαρών σε 22χρονο: Τον χτυπούσαν, τον εξύβριζαν και κατέγραφαν τη σκηνή με το κινητό [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x342/78,0,608,297/crop/both/9f/9ff538974dbe44658aa02da2554b8b6b.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και Μαρία Σάκκαρη στο ΣΕΦ για το Ολυμπιακός - Μονακό [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x342/0,0,608,341/crop/both/86/864e9a3e44a14d2cb93505392d2fef43.jpg?quality=60&404=default&v=2)
