Ανάλυση: Γιατί οι εξελίξεις στο Ιράν ενισχύουν τους Φρουρούς της Επανάστασης και γιατί ο γιος του Σάχη δεν έχει καμία τύχη

H έβδομη ημέρα του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου στο Ιράν, σημαδεύεται από τουλάχιστον 1200 νεκρούς , παγκόσμια αναταραχή στις αγορές και αυξημένη ανησυχία στο εσωτερικό τόσο των χωρών που συμμετέχουν στον πόλεμο, όσο και των περιφερειακών δυνάμεων που επηρεάζονται άμεσα από τις εξελίξεις.

Του Χρήστου Ραφίκ Αμπντίν

Με τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, να έχει αναδειχθεί σε κυρίαρχο υποψήφιο για την ανάληψη του ύψιστου αξιώματος της χώρας, δεδομένων των στενών δεσμών του με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) που κυριαρχούν πολιτικά στο Ιράν, η χώρα αναζητά τρόπους να απαντήσει στις επιθέσεις που δέχθηκε σε 33 διαφορετικές τοποθεσίες - συμπεριλαμβανομένων σχολείων, νοσοκομείων και του συγκροτήματος του Παλατιού Γκολεστάν- αλλά και στη θάλασσα, επιθέσεις που οδήγησαν στην βύθιση της φρεγάτας "Iris Dena", στα ανοικτά των νότιων ακτών της Σρι Λάνκα.

Το μεγάλο ερώτημα είναι πως διαμορφώνεται η επόμενη ημέρα και ποιο μπορεί να είναι το πρόσωπο που θα μπορέσει να εγγυηθεί την ενότητα του Ιράν. Πόσο μάλλον μετά τις πληροφορίες ότι κουρδο-ιρανικές ένοπλες ομάδες έχουν ξεκινήσει χερσαία επίθεση στο βορειοδυτικό τμήμα της επικράτειάς του εναντίον της κυβέρνησης - μολονότι η κεντρική διοίκηση του Κουρδιστάν το διαψεύδει σε όλους τους τόνους- ενώ οι πιθανότητες της Τεχεράνης να βγει νικήτρια από αυτό τον πόλεμο έχουν εξανεμιστεί.

Για όλα αυτά, μιλά στο The TOC η Αλεξάνδρα Νικοπούλου, Εντεταλμένη Διδάσκουσα στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και Αρχισυντάκτρια του Κέντρου Μεσογειακών, Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών.

Τα σενάρια για την επόμενη ημέρα στο Ιράν - Ποιες δυνάμεις μπορούν να επικρατήσουν στο εσωτερικό του;

Ο στόχος Η.Π.Α. και Ισραήλ στον πόλεμο με το Ιράν φαίνεται πως είναι η αλλαγή καθεστώτος και η εξόντωση των πολιτικών και στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν προκειμένου η χώρα να μην αποτελέσει εκ νέου απειλή στα συμφέροντα αμφότερων στην περιοχή. Οι Η.Π.Α. είναι ενδεχομένως πιο ανοιχτές σε μια συνεργασία με πιο μετριοπαθείς δρώντες από το υπάρχον καθεστώς (ιδίως σε ενδεχόμενη παράταση της σύγκρουσης), ενώ το Ισραήλ επιθυμεί πολύ περισσότερο την πτώση του καθεστώτος.

Διαβάστε Επίσης

Live: Οι ΗΠΑ μάλλον πίσω από το μακελειό στο σχολείο θηλέων της Μινάμπ στο Ιράν, γράφει το Reuters

Σε περιόδους κρίσεων, παρατηρείται ότι τα στρατιωτικά στοιχεία ενδυναμώνονται στο εσωτερικό κρατών σε εμπόλεμη κατάσταση. Δεν είναι απίθανο επομένως να δούμε περαιτέρω ενδυνάμωση των Φρουρών της Επανάστασης παρά την καρατόμηση ηγετικών στελεχών τους. Οι Ιρανοί αξιωματούχοι είναι έτοιμοι να πληρώσουν το τίμημα αυτού του πολέμου. Από την άλλη, ο ιρανικός λαός θα είναι δύσκολο να συσπειρωθεί γύρω από κάποια αντιπολιτευτική δύναμη, ιδίως μετά την κρατική καταστολή των διαδηλώσεων που παρατηρήσαμε στις αρχές του χρόνου και οι οποίες δεν ανέδειξαν κάποιας μορφής αντιπολίτευση που θα μπορούσε να αναλάβει τα ηνία της χώρας. Δυνάμεις όπως οι Κούρδοι στα βορειοδυτικά του κράτους δεν είναι τόσο δυνατές για να θεωρήσουμε ότι θα μπορούσαν εύκολα να αναδειχθούν σε μια νέα κατάσταση. Μια ενδεχόμενη πτώση του καθεστώτος θα μπορούσε να δημιουργήσει συνθήκες χάους στο εσωτερικό της χώρας και διάχυση απειλών ασφαλείας στην επικράτεια του Ιράν και στην άμεση γειτονιά του.

Επομένως θα μπορούσαμε να μιλάμε είτε για συνθηκολόγηση των Η.Π.Α. με συγκεκριμένες πιο μετριοπαθείς δυνάμεις από το υπάρχον καθεστώς σε περίπτωση παράτασης της σύγκρουσης ή για μια συνθήκη παρατεταμένης ανασφάλειας. Η ανάδειξη ενός φιλοδυτικού καθεστώτος θα ήταν πιο δύσκολο να επιτευχθεί. Σε κάθε περίπτωση στο Ιράν συντελούνται ιστορικές αλλαγές που αλλάζουν τους υπολογισμούς και θα επηρεάσουν την ισορροπία ισχύος σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή για τα επόμενα χρόνια.

Ποιος μπορεί να κυβερνήσει; Ο γιος του Σάχη είναι μια λύση;

Με την εξέλιξη και ενδεχόμενη παράταση του πολέμου είναι πιθανό να δούμε μια μετατόπιση της ισχύος ακόμη περισσότερο προς το στρατόπεδο των Φρουρών της Επανάστασης και μακριά από τους πιο μετριοπαθείς κύκλους. Η ανάδειξη ενός μετριοπαθούς Ανώτατου Ηγέτη θα μπορούσε να είναι μια εξέλιξη την οποία θα επικροτούσαν οι Η.Π.Α., ωστόσο δεν είναι ιδιαίτερα πιθανό να είναι αυτή η πρώτη επιλογή του ιρανικού καθεστώτος. Υπάρχουν συζητήσεις για ανάληψη της εξουσίας από τον Μοτζταμπά Χαμενεί, υιό του τέως Ανώτατου Ηγέτη, ο οποίος ανήκει στο στρατόπεδο των συντηρητικών, ωστόσο έως τώρα κάτι τέτοιο δεν έχει επιβεβαιωθεί.

Διαβάστε Επίσης

Ανάλυση Economist: Γιατί ο Τραμπ πρέπει να δώσει τέλος στον πόλεμο τώρα

Μια επιστροφή του υιού του Σάχη θα ήταν ιδιαιτέρως δύσκολη με δεδομένο ότι θα χρειαζόταν τη βοήθεια των Αμερικανών για να επιστρέψει στη χώρα και δεν είναι ιδιαίτερα πιθανό να καταστεί κάτι τέτοιο εφικτό. Από την άλλη, παρότι τελευταία οι φωνές υποστήριξης στο παλαιό καθεστώς έχουν πληθήνει, δεν συγκροτούν ουσιαστική αντιπολιτευτική δύναμη στη χώρα.

Μπορεί να περιμένει στρατιωτική υποστήριξη από Κίνα και Ρωσία το Ιράν;

Οι σύμμαχοι του Ιράν στην περιοχή της Μέσης Ανατολής είναι ιδιαίτερα αποδυναμωμένοι, με εξαίρεση ενδεχομένως τους Χούθι. Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει απωλέσει τα ερείσματα που είχε στη Συρία με την πτώση του καθεστώτος Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024.

Ταυτόχρονα, η Χεζμπολάχ, βασικότερος σύμμαχος του Ιράν, είναι πλέον σκιά του παλαιότερου εαυτού της έπειτα από τον πόλεμο με το Ισραήλ και τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις στα νότια του Λιβάνου παρά την κατάπαυση πυρός. Η οργάνωση έσπευσε να συνδράμει το Ιράν με επιθέσεις στα βόρεια του Ισραήλ λίγο μετά την κήρυξη του πολέμου, αλλά δέχθηκε σφοδρά πλήγματα από το Τελ Αβίβ. Η στάση της αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ως μια απέλπιδα προσπάθεια προβολής ισχύος και υιοθέτησης ενεργού ρόλου στη σύγκρουση, ωστόσο τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας θα είναι μάλλον ολέθρια για την ίδια τη Χεζμπολάχ.

Φαίνεται πως η οργάνωση βρίσκεται σε δεινή θέση όχι μόνο στρατιωτικά αλλά και πολιτικά έχοντας απωλέσει την ισχύ της στο εσωτερικό του Λιβάνου, δεχόμενη επικρίσεις από παραδοσιακούς συμμάχους της για την απόφαση να συνδράμει στον πόλεμο και τελικά αντιμετωπίζοντας την απόφαση της λιβανέζικης κυβέρνησης για απαγόρευση όλων των στρατιωτικών της δραστηριοτήτων.

Από την άλλη οι Χούθι έχουν περιοριστεί σε ρητορική στήριξη του ιρανικού καθεστώτος και σε καταδίκη των επιθέσεων Ισραήλ και Η.Π.Α., τηρώντας στάση αναμονής. Η αναμονή αυτή μπορεί να ερμηνευθεί με βάση την ανάγκη τους να διασφαλίσουν πολιτικά συμφέροντα στο εσωτερικό της Υεμένης και σε σχέση με τις διαπραγματεύσεις που πραγματοποιούσαν με τη Σ. Αραβία για το μέλλον της χώρας. Μια ενδεχόμενη εμπλοκή θα ερχόταν εφόσον η σύγκρουση μεταφερόταν στην Ερυθρά Θάλασσα και τα στενά Μπαμπ αλ-Μαντάμπ.

Τέλος, οι φιλο-ιρανικές ομάδες στο Ιράκ, συμπεριλαμβανομένων των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης, έχουν πραγματοποιήσει περιορισμένες επιθέσεις κατά αμερικανικών συμφερόντων στη χώρα αλλά δεν φαίνεται να μπαίνουν αποφασιστικά στη σύγκρουση. Οι Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης ειδικά επιθυμούν να διαφυλάξουν το ρόλο τους εντός του Ιράκ και τις σχέσεις με την ιρακινή κυβέρνηση, συνεπώς η δράση τους είναι πιο συγκρατημένη.

Σε επίπεδο παγκόσμιων δρώντων, Κίνα και Ρωσία είναι δύσκολο να εμπλακούν. Η μεν πρώτη καθώς μια πιθανή εμπλοκή θα ήταν στρατηγική απόφαση που θα άλλαζε άρδην τον τρόπο δράσης του Πεκίνου στο διεθνές σύστημα και η δε Ρωσία καθώς είναι ήδη αποδυναμωμένη και δεν επιθυμεί να διακινδυνεύσει την ενδεχόμενη συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr