Σε τεντωμένο σχοινί η εκεχειρία μετά τις νέες συγκρούσεις ΗΠΑ και Ιράν - Γιατί ωστόσο μπορεί να πετύχει

reuters

Μια φαινομενική συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν για παύση της νέας έξαρσης της βίας σταθεροποίησε μια εκεχειρία, η οποία αποτελεί το πρώτο βήμα προς τον οριστικό τερματισμό του πολέμου και υπογράμμισε ότι κάθε πλευρά έχει ζωτικό εθνικό συμφέρον να επιδιώξει αυτόν τον στόχο.

Η συνεννόηση ακολουθεί ημέρες συγκρούσεων γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και τον Περσικό Κόλπο, οι οποίες γίνονται καλύτερα κατανοητές ως μια προσπάθεια των δύο αντιπάλων να καθορίσουν το περιεχόμενο του ασαφούς μνημονίου κατανόησης που έχουν συνάψει και να διαμορφώσουν τις επικείμενες συνομιλίες για κρίσιμα ζητήματα — μεταξύ των οποίων και το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συναντηθούν στο Κατάρ την Τρίτη και ότι "προς το παρόν θα αποκλιμακώσουν την ένταση". Δεν υπήρξε άμεσο σχόλιο από το Ιράν.

Τέσσερις ημέρες ιρανικών επιθέσεων εναντίον εμπορικών πλοίων, αμερικανικών αντιποίνων και των επακόλουθων ιρανικών πληγμάτων εναντίον αμερικανικών βάσεων και συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο κινδύνευσαν να οδηγήσουν σε ευρύτερη σύγκρουση και να υπονομεύσουν την παγκόσμια οικονομική ανακούφιση, καθώς το πετρέλαιο άρχισε και πάλι να διέρχεται από τα Στενά. Παράλληλα, φαίνεται ότι παραβίασαν τους όρους του μνημονίου κατανόησης που είχαν υπογράψει οι δύο πλευρές, όπως μεταδίδει το CNN.

Το Ιράν επιδίωκε να διαφυλάξει το νέο του διαπραγματευτικό πλεονέκτημα — την ικανότητά του να διαχειρίζεται τη διέλευση μέσω μιας θαλάσσιας οδού ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια οικονομία. Οι πυραυλικές επιθέσεις του εναντίον κρατών του Κόλπου και αμερικανικών στόχων υποδήλωναν μια προσπάθεια διαμόρφωσης ενός νέου μεταπολεμικού στρατηγικού περιφερειακού συσχετισμού. Η Τεχεράνη φαινόταν επίσης να ασκεί πολιτική πίεση στον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, δοκιμάζοντας τα όρια της υπομονής του, καθώς εκείνος επιδιώκει να διατηρήσει αυτό που έχει χαρακτηρίσει ως μια θριαμβευτική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.

Η Ουάσιγκτον δεν μπορούσε να επιτρέψει στο Ιράν να ελέγχει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά. Αν το έκανε, θα έδινε την εντύπωση ότι ηττήθηκε σε έναν πόλεμο που η ίδια ξεκίνησε. Η Ισλαμική Δημοκρατία θα αποκτούσε έτσι τη δυνατότητα να κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία και να ασκεί πολιτική πίεση στις ΗΠΑ οποιαδήποτε στιγμή το επέλεγε. Παράλληλα, η αμερικανική ισχύς στην περιοχή, η οποία εκφράζεται μέσω της ικανότητάς της να προστατεύει τους συμμάχους της, θα αποδυναμωνόταν.

Η επιθετική στάση του Ιράν ακολούθησε την επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στον Κόλπο την περασμένη εβδομάδα, κατά την οποία οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους υποστήριξαν την ελεύθερη, άνευ όρων και απεριόριστη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, χωρίς ιρανικά διόδια, τέλη ή "απόπειρες άσκησης ελέγχου". Η κίνηση αυτή θεωρήθηκε προσπάθεια να διευκρινιστούν οι ασάφειες της συμφωνίας, η οποία, ενώ προβλέπει ότι το Ιράν πρέπει να αποκαταστήσει την ελεύθερη διέλευση και τη θαλάσσια κυκλοφορία, φαινόταν να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής οικονομικής εκμετάλλευσης της ναυσιπλοΐας.

Ωστόσο, ο κύκλος των ιρανικών προκλήσεων και των αμερικανικών αντιποίνων αποτελούσε ένα επικίνδυνο παιχνίδι. Υπήρχε ο κίνδυνος να αποκτήσει τη δική του δυναμική, ιδίως καθώς διακυβευόταν το κύρος του απρόβλεπτου Αμερικανού προέδρου σε μια εβδομάδα κατά την οποία επιδιώκει να εμφανιστεί παντοδύναμος και να βρεθεί στο επίκεντρο των εορτασμών για την 250ή επέτειο της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας.

Ο Τραμπ απείλησε την Κυριακή ότι, εάν το Ιράν συνέχιζε να "παραβιάζει" την κατάπαυση του πυρός, "δεν θα υπάρχει πλέον". Αν και οι υποστηρικτές του ενδέχεται να συμπεράνουν ότι η προειδοποίησή του ανάγκασε την Τεχεράνη να υποχωρήσει, οι Ιρανοί έμαθαν κατά τη διάρκεια του πολέμου να μην παίρνουν πολύ σοβαρά την πιο πολεμοχαρή ρητορική του. Επιπλέον, ο πρόεδρος συμφώνησε σε αυτό που πολλοί επικριτές χαρακτήρισαν ως υποχώρηση απέναντι στο Ιράν, αφού υποστήριξε ότι δεν ήθελε να προκαλέσει σοβαρή οικονομική ύφεση συνεχίζοντας τη σύγκρουση.

Ωστόσο, ο Τραμπ χαρακτηρίζεται συχνά από την ασυνέπειά του. Στο μέλλον, ίσως αποδειχθεί επικίνδυνο για την Τεχεράνη να θεωρήσει δεδομένο ότι θα ενεργεί πάντοτε με προβλέψιμο τρόπο ή ότι θα αποφεύγει μια μαζική κλιμάκωση.

Παρ' όλα αυτά, πίσω από τις τελευταίες εξάρσεις της έντασης υπήρχε πάντοτε μια στρατηγική λογική που συνηγορούσε κατά της επιστροφής σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας. Το Ιράν αποκομίζει σημαντικά οφέλη από το μνημόνιο κατανόησης. Οι ΗΠΑ προχώρησαν σε άρση ορισμένων κυρώσεων εν αναμονή μιας οριστικής συμφωνίας. Παράλληλα, η Τεχεράνη άρχισε και πάλι να εξάγει εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, επιδιώκοντας να αναζωογονήσει μια οικονομία που είχε καταρρεύσει.

Η αύξηση της θαλάσσιας κυκλοφορίας μέσω των Στενών συνέβαλε επίσης στη μείωση των διεθνών τιμών του πετρελαίου και δημιούργησε την προοπτική φθηνότερης βενζίνης — ένα σημαντικό ζήτημα σε μια περίοδο κατά την οποία η κρίση του κόστους ζωής συμβάλλει στη μείωση της δημοτικότητας του Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Σύμφωνα με την AAA, η μέση τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ υποχώρησε την Κυριακή στα 3,87 δολάρια ανά γαλόνι. Παρότι εξακολουθεί να είναι κατά 30% υψηλότερη από ό,τι πριν από τον πόλεμο, παραμένει αισθητά χαμηλότερη από το ανώτατο επίπεδο των 4,56 δολαρίων στα τέλη Μαΐου.

Σε αντίθεση με ορισμένους σύγχρονους προκατόχους του, ο Τραμπ απέφυγε τον πειρασμό να κλιμακώσει περαιτέρω έναν πόλεμο που φαινόταν να οδηγείται σε ένα αμφίρροπο και ατελέσφορο αποτέλεσμα, το οποίο θα έβλαπτε τη φήμη του. Ωστόσο, οι έντονες διαφορές μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν σχετικά με τα Στενά εγείρουν νέα ερωτήματα για την προσέγγισή του. Πριν από τον πόλεμο που εξαπέλυσε ο Τραμπ, η θαλάσσια οδός ήταν ανοικτή. Και οι αντιπαραθέσεις σχετικά με το καθεστώς της υποδηλώνουν ότι οι μελλοντικές διαπραγματεύσεις για ακόμη πιο σύνθετα ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, θα είναι ακόμη δυσκολότερες.

Οι ΗΠΑ προειδοποιούν ότι δεν θα επιτρέψουν στο Ιράν να αποκομίσει στρατηγικά οφέλη

Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε την Κυριακή ότι όλα τα ιρανικά drones και οι πύραυλοι που στόχευαν αμερικανικές εγκαταστάσεις στο γειτονικό Κουβέιτ και το Μπαχρέιν είτε καταρρίφθηκαν είτε δεν έφτασαν στους στόχους τους, όπως μετέδωσε ο Ζάκαρι Κόεν του CNN. Οι ΗΠΑ είχαν προηγουμένως πλήξει στόχους, μεταξύ των οποίων εγκαταστάσεις αποθήκευσης ιρανικών drones και πυραύλων γύρω από τα Στενά του Ορμούζ. Οι επιθέσεις αυτές προκλήθηκαν από ιρανική επίθεση εναντίον πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων με σημαία Σιγκαπούρης, κοντά στην περιοχή, την Πέμπτη.

Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στα Ηνωμένα Έθνη, Μάικ Γουόλτζ, προειδοποίησε την Κυριακή ότι η ιρανική επιθετικότητα θα αντιμετωπιστεί αποφασιστικά από τον Τραμπ.

"Αν το ιρανικό καθεστώς πιστεύει έστω και για μια στιγμή ότι ο πρόεδρος Τραμπ θα μείνει αδρανής ενώ το Ιράν συνεχίζει να επιτίθεται στη διεθνή ναυσιπλοΐα χωρίς αντίδραση ή στις βάσεις μας χωρίς απάντηση, κάνει μεγάλο λάθος", δήλωσε ο Γουόλτζ στην εκπομπή Fox News Sunday.

Η κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή υποδηλώνει ότι ο θριαμβολογικός τόνος του Τραμπ, όταν εξήρε το μνημόνιο κατανόησης — ένα πλαίσιο 14 σημείων που αποσκοπεί στον τερματισμό των συγκρούσεων και στην επίτευξη οριστικής συμφωνίας για όλα τα ζητήματα εντός 60 ημερών — ήταν πρόωρος.

Η σύγκρουση και οι συνέπειές της έχουν εγείρει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η κυβέρνηση κατανοεί τις πολιτικές και ιστορικές δυνάμεις που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά της επαναστατικής κυβέρνησης του Ιράν, καθώς και τις πάγιες τακτικές σκληρής διαπραγμάτευσης που ακολουθεί. Στη Μέση Ανατολή, οι εκεχειρίες συχνά δεν τερματίζουν όλες τις στρατιωτικές συγκρούσεις, ακόμη κι αν θέτουν ένα όριο που αποτρέπει την επιστροφή σε πόλεμο πλήρους κλίμακας. Επιπλέον, οι πόλεμοι στην περιοχή συχνά ενισχύουν νέες γενιές σκληροπυρηνικών — όπως εκείνων στο Ιράν που ενδέχεται να οργανώνουν τις προσπάθειες της χώρας να εδραιώσει τη νέα της επιρροή στα Στενά του Ορμούζ.

Ο πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της κυβέρνησης Μπάιντεν, Τζέικ Σάλιβαν, προέβλεψε ότι τα πρόσφατα γεγονότα αποτελούν τον προάγγελο μιας περιόδου έντασης καθώς θα διεξάγονται οι διαπραγματεύσεις. Η ομάδα του Τραμπ δύσκολα θα καλωσορίσει τις συμβουλές του. Ωστόσο, επί προεδρίας Ομπάμα, ο Σάλιβαν διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στα πρώτα στάδια των συνομιλιών που οδήγησαν στη διεθνή συμφωνία για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, την οποία ο Τραμπ ακύρωσε κατά την πρώτη του θητεία.

"Οι Ιρανοί κινούνται προς την κατεύθυνση της άσκησης ελέγχου στα Στενά, για να υπενθυμίσουν στον κόσμο ότι αυτοί ελέγχουν αυτή τη θαλάσσια οδό, και στη συνέχεια υποχωρούν όταν η κυβέρνηση Τραμπ αντιδρά αρκετά έντονα, επειδή θέλουν να συνεχίσουν να απολαμβάνουν τα σημαντικά οφέλη που έχουν αποκομίσει από αυτό το μνημόνιο κατανόησης", δήλωσε ο Σάλιβαν στον Φαρίντ Ζακαρία του CNN.

"Όσον αφορά το πυρηνικό ζήτημα, πιστεύω ότι θα προσφέρουν σταδιακά πολύ μικρές παραχωρήσεις, έπειτα θα τις αποσύρουν, μετά θα τις επαναφέρουν και ξανά θα τις αποσύρουν, ώστε να διατηρούν τις Ηνωμένες Πολιτείες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων", πρόσθεσε ο Σάλιβαν, εκφράζοντας αμφιβολίες για το αν μπορεί να επιτευχθεί ουσιαστική πρόοδος μέσα στις 60 ημέρες.

Η τελική έκβαση του πολέμου παραμένει αβέβαιη

Η αναζωπύρωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή είναι πιθανό να αναθερμάνει τις κομματικές αντιπαραθέσεις στην Ουάσιγκτον σχετικά με τη συμφωνία.

Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής του Κάνσας, Ρότζερ Μάρσαλ, υποβάθμισε τις πρόσφατες ανταλλαγές επιθέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

"Ο μεγάλος πόλεμος έχει τελειώσει και αυτό είναι σχεδόν μια επιχείρηση εκκαθάρισης", δήλωσε για μια σύγκρουση που παραμένει βαθιά αντιδημοφιλής στις Ηνωμένες Πολιτείες. Υποστήριξε επίσης, στην εκπομπή Meet the Press του NBC, ότι η Ουάσιγκτον σημειώνει "μεγάλη πρόοδο" μέσω της διπλωματίας.

Οι Δημοκρατικοί παρουσιάζουν το μνημόνιο κατανόησης του Τραμπ ως μια ταπεινωτική ήττα για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία απέχει πολύ από τους ισχυρισμούς του ότι έλυσε τη σύγκρουση. Παράλληλα, η συμφωνία ενδέχεται να αναζωπυρώσει την έντονη συζήτηση στο Κογκρέσο σχετικά με τις πολεμικές εξουσίες του Τραμπ και τη νομική βάση της απόφασής του να ξεκινήσει τον πόλεμο, ζήτημα που προκαλεί ανησυχία ακόμη και σε ορισμένους Ρεπουμπλικανούς.

Οι επόμενες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή θα έχουν σοβαρές πολιτικές και στρατηγικές συνέπειες.

Το βασικό ερώτημα είναι αν οι αντιπαραθέσεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ θα συνεχιστούν σε ένα ελεγχόμενο επίπεδο ή αν θα κλιμακωθούν, καταστρέφοντας ολόκληρη τη συμφωνία και τη διπλωματική διαδικασία και βυθίζοντας ξανά την περιοχή σε πόλεμο πλήρους κλίμακας.

Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα δοκίμαζε τη σαφή προτίμηση του Τραμπ να μην παρατείνει μια σύγκρουση που έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα επιζήμια πολιτικά. Ωστόσο, οι συνεχιζόμενες προκλήσεις από το Ιράν θα έθεταν σε δοκιμασία την ανοχή ενός προέδρου, του οποίου η δημόσια εικόνα βασίζεται στην επιδεικτική προβολή ισχύος και δύναμης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Τελικά, η επιστροφή στη διπλωματία ενδέχεται να επιβεβαιώσει την πρόβλεψη του Σάλιβαν ότι θα ακολουθήσει μια επίπονη και μακρόχρονη διαδικασία. Ακόμη κι αν αποκατασταθεί μια εύθραυστη ειρήνη, είναι μάλλον απίθανο ο Τραμπ να βρει μια εύκολη πολιτική διέξοδο από τον πόλεμο.

Πηγή: Capital.gr

Διαβάστε Επίσης

ΗΠΑ - Ιράν: Ανακωχή προς το παρόν - Κρίσιμη συνάντηση την Τρίτη στο Κατάρ για τα Στενά του Ορμούζ

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr