Η Ρέα Βιτάλη στο TheTOC: "Ζούμε στην εποχή της πονηρής οργής και της ελλειμματικής μνήμης"

Σε μία εποχή ρευστή, όπου οι πολιτικές και κοινωνικές σταθερές δοκιμάζονται καθημερινά, μια συνέντευξη με τη Ρέα Βιτάλη δεν αποτελεί απλώς μια καταγραφή απόψεων, αλλά μια ανατομία της ελληνικής παθογένειας και ταυτόχρονα της θετικής ματιάς για τα πράγματα. Μέσα από τη μακρά της πορεία στη δημοσιογραφία και την συγγραφή, η κ. Βιτάλη διαθέτει εκείνες τις "κεραίες" που της επιτρέπουν να πιάνει τα σήματα κάτω από τον θόρυβο.

Ξεκινήσαμε τη συζήτηση μας προσπαθώντας να ορίσουμε το στίγμα της περιόδου που διανύουμε. Είναι εποχή αθωότητας; Ενοχής; Ή μήπως οργής; Η απάντησή της έθεσε αμέσως τον τόνο μιας συζήτησης που αρνείται τα κλισέ.

Το πρώτο που ήθελα να ρωτήσω είναι αν εκτιμάς ότι ζούμε σε μια εποχή αθωότητας, ενοχής ή τελικά οργής;

Ρέα Βιτάλη: Ζούμε σε μία εποχή που περιλαμβάνει όλα αυτά, αλλά κυρίως ζούμε σε μια εποχή πονηριάς. Είναι πιο πολύ εποχή πονηριάς παρά οργής, διότι πρόκειται για μια "κατευθυνόμενη οργή". Δεν είναι η οργή η οποία ξεσπάει αυθόρμητα όταν ο πολίτης φτάνει στο "δεν αντέχω άλλο". Είναι μία κατευθυνόμενη πονηρή οργή.

Η Κοινωνιολογία της "Αντισυστημικότητας" και οι "Ελαφρόμυαλοι"

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της ανάλυσής της αφορά τον διαχωρισμό της κοινωνίας, όχι με τους παραδοσιακούς όρους Αριστεράς-Δεξιάς, αλλά με βάση τη λογική και την ευθύνη. Η Ρέα Βιτάλη εισάγει τον όρο των "νοημόνων" έναντι των "ελαφρόμυαλων", μια διάκριση που διατρέχει οριζόντια τις οικονομικές τάξεις.

Πολλοί λένε ότι ξεχάσαμε τις συνέπειες της κρίσης και είμαστε έτοιμοι να ρισκάρουμε ξανά. Μήπως αυτοί που "δεν έχουν τίποτα να χάσουν" αυξάνονται;

Ρέα Βιτάλη: Υπάρχει μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων που νιώθουν ότι δεν έχουν τίποτα να χάσουν. Δυστυχώς, φαίνεται ότι είναι πολλοί αυτοί, ακόμα και άνθρωποι που έχουν μια εξασφαλισμένη καθημερινότητα. Προτιμώ όμως πάντα να συμπορεύομαι με αυτόν που έχει να χάσει και με αυτόν που ξέρει το εφικτό. Το "Ναι" και το "Όχι" στο δημοψήφισμα είναι μια μέτρηση που πρέπει να θυμόμαστε πάντα. Ας κρατήσουμε στο μυαλό μας εκείνο το 38% του δημοψηφίσματος. Ήταν το εφικτό και το ανέφικτο.

Μήπως όμως και αυτοί που λένε ότι δεν έχουν τίποτα να χάσουν, στην πραγματικότητα έχουν, αλλά το συνειδητοποιούν όταν είναι πια αργά;

Ρέα Βιτάλη: Προφανώς υπάρχουν κι αυτοί που είναι αρκετοί και ελπίζω να έχουν διδαχθεί από τα όσα συνέβησαν την προηγούμενη δεκαετία

Η ανάλυση επεκτείνεται στο φαινόμενο του "αντισυστημισμού", το οποίο η δημοσιογράφος αποδομεί με αιχμηρό τρόπο. Σχολιάζοντας τον ρόλο των social media, παρατηρεί πως έδωσαν βήμα και ένωση σε φωνές που παλαιότερα ήταν απομονωμένες.

Ρέα Βιτάλη: Η εποχή μας κάνει ένα πολύ μεγάλο κακό. Οι αντισυστημικοί παλιά ήταν διασκορπισμένοι. Τώρα έρχονται τα social media και δίνουν βήμα και στον "ελαφρόμυαλο".Το ελαφρόμυαλο έχει πολύ βάθος πόνου μέσα του και πολύ αρνητισμό. Παλιά σε ένα χωριό, αν υπήρχε ένας τέτοιος, όλοι γύρναγαν, τον κοίταζαν και έλεγαν "Άντε με τον Βαγγέλη" και τελείωνε η ιστορία. Τώρα δημιουργείται μια "ράτσα" ενωμένη. Ο αντισυστημικός δεν μπορεί να ασχοληθεί με τα δικά του αδιέξοδα, οπότε "ουρλιάζει τα έξω του".

Η Τραγωδία των Τεμπών: Μνήμη και Εκμετάλλευση

Από τη συζήτηση δεν μπορούσε να λείψει η αναφορά στην τραγωδία των Τεμπών και τη διαχείριση του πένθους στη δημόσια σφαίρα. Η κ. Βιτάλη, με την ευαισθησία του ανθρώπου που έχει διαχειριστεί προσωπικές περιπέτειες υγείας, αλλά και με την αυστηρότητα του κοινωνικού αναλυτή, διαχωρίζει τη στάση της Μαρίας Καρυστιανού από εκείνη του Νίκου Πλακιά.

Πέρυσι ο κόσμος βγήκε κατά χιλιάδες στους δρόμους, με επικεφαλής την "μάνα των Τεμπών" την Μαρία Καρυστιανού. Φέτος κάποιοι χαρακτηρίζουν τη Μαρία Καρυστιανού ακροδεξιά. Πώς το σχολιάζεις;

Ρέα Βιτάλη: Δεν υπάρχει "μία μάνα των Τεμπών". Υπάρχουν πολλές μανάδες πολλοί πατεράδες, πολλά αδέλφια. Δεν περίμενα να κρίνω την κ. Καρυστιανού τώρα που κατέβηκε στον πολιτικό στίβο. Εγώ πάσχω από μια πολύ βαριά ασθένεια, έχω καλή μνήμη αυτό στη χώρα αυτή πολλές φορές θεωρείται αναπηρία εγώ όμως έχω αυτή την αναπηρία και με ταλαιπωρεί. Την παρατηρούσα από την αρχή. Η διαχείριση του πένθους, που είναι πολύ βαρύ πράγμα, δεν σε κάνει καλύτερο ή χειρότερο άνθρωπο. Σου βγάζει μπροστά, σου μεγιστοποιημένο τον χαρακτήρα σου.

Η κριτική της εστιάζει στην αναζήτηση "επιπλέον" αιτιών πέρα από την ουσία της τραγωδίας κάτι που θεωρεί ότι θολώνει την πραγματική εικόνα και εξυπηρετεί άλλους σκοπούς.

Ρέα Βιτάλη: Μου έκανε εντύπωση όλη αυτή η στάση ενός μέρους του κοινωνικού σώματος απέναντι στην τραγωδία. Ηταν σαν να αναζητούσαμε κάτι παραπάνω από τους 57 νεκρούς. Για μένα αυτό είναι φοβερό. 57 νεκροί. Στοπ. Τι νόημα έχει να προσπαθούμε να βάλουμε φωτιά στη φωτιά; Παρατηρούσα μια γυναίκα που μίλαγε για ξυλόλια, συμπορευόταν πάντα με κάτι που έβαζε φωτιά στη φωτιά. Δεν θα πάψω ποτέ να αναφέρω την υπόθεση Καλογήρου. Έχοντας 57 νεκρούς εμείς αναζητούσαμε ακόμη ένα που λεγόταν Καλογήρου. Θέλω να θυμάμαι πάντα και την συνέντευξη της στην Ράνια Τζίμα στην οποία η κυρία Καρυστιανού είπε ότι ήρθαν δύο, την πήραν, την πήγαν στο πάρκο, της είπαν ότι ξέρεις έχεις κίνδυνο κι εσύ και το παιδί σου ένα χαώδες ένα ομιχλώδες πράγμα.

Άρα λες ότι αυτό που προκύπτει σήμερα ως πολιτικός της λόγος είναι συνέχεια του προηγούμενου λόγου της.

Ρέα Βιτάλη: Ακριβώς την μελετούσα από την αρχή και κοιτούσα τον χαρακτήρα της δεν περίμενα να κοιτάξω το χαρακτήρα της τώρα που κατεβαίνει στην πολίτική. Αντίστοιχα, μελετάω τον χαρακτήρα του κ. Πλακιά. Μου κάνει εντύπωση πώς αυτός ο άνθρωπος, μέσα στον βαθύ πόνο του, έχει ένα ψύχραιμο μυαλό και θέλει να φέρνει τα πράγματα σε σημείο που να μπορούν να αναλυθούν. Και με τρομάζει πόσοι πολλοί υποπτεύθηκαν τον κ.Πλακιά περισσότερο από την κ. Καρυστιανού. Νομίζω ότι του χρωστάμε ένα συγγνώμη γι' αυτό.

Η άποψή της για τις αμβλώσεις σε αιφνιδίασε ή σε απογοήτευσε;

Ρέα Βιτάλη: Αυτά τα πράγματα είναι λυμένα νομικά από κει και πέρα δυστυχώς δεν υπάρχει πεδίο για να μιλήσουμε. Όταν άνθρωποι που τους αρέσει να πυροδοτούν πράγματα πετάνε στο δημόσιο βίο μια τέτοια συζήτηση είναι μόνο και μόνο για να πυροδοτήσουν αντιδράσεις. Και εμένα δεν μου άρεσαν ποτέ οι άνθρωποι που πυροδοτούν, τις σιχαίνομαι τις πυροδοτήσεις.

Η Ευθύνη των Καλλιτεχνών και η μνήμη χρυσόψαρου.

Η συζήτηση πέρασε στον ρόλο των δημοσίων προσώπων και των καλλιτεχνών, με αφορμή παλαιότερο άρθρο της Ρέας Βιτάλη για τον Φοίβο Δεληβοριά. Η δημοσιογράφος στηλίτευσε την επιλεκτική ευαισθησία και την έλλειψη συνέπειας στον δημόσιο λόγο, αποδίδοντάς τα σε μια συλλογική έλλειψη μνήμης.

Είχες γράψει μια κριτική για τον Φοίβο Δεληβοριά, λέγοντας ότι τον τρόμαξε η δήλωση της Καρυστιανού για τις αμβλώσεις, αλλά δεν τον είχαν τρομάξει οι δηλώσεις για τα "ξυλόλια" και τα χαμένα βαγόνια.

Ρέα Βιτάλη: Ακριβώς. Δυστυχώς η τραγωδία μας είναι ο αφρενάριστος λόγος και μάλιστα χωρίς μνήμη. Ότι δεν υπάρχει μνήμη, δεν υπάρχει συνέχεια. Δεν υπάρχει μόνο το "σήμερα, το τι γίνεται τώρα". Κάνουμε έναν σαματά σήμερα, αυτό ξεχνιέται, και την επόμενη μέρα πάμε στον επόμενο σαματά. Λες και δεν υπάρχει συνέχεια. Λες και γεννιόμαστε κάθε μέρα και πεθαίνουμε το βράδυ. Δεν υπάρχει κανένας να σου ζητήσει τον λόγο, οι δηλώσεις ξεχνιούνται.

Σχετικά με τον φόβο της στοχοποίησης της και του cancel culture, η Ρέα Βιτάλη ήταν αφοπλιστική.

Ρέα Βιτάλη: Φοβάμαι πάρα πολλές φορές. Η μαμά μου συνήθως με παίρνει τηλέφωνο και μου λέει τρομαγμένη παιδί μου. Και αυτό το παιδί μου έχει μέσα του όλο το φόβο. Αλλά δεν μπορώ να σιωπήσω. Με το Protagon είμαι από τους πρώτους που ξεκινήσαμε να μιλάμε χωρίς φόβο και έκτοτε έχω φάει και τοξικότητα και τη χολέρα με το κουταλάκι. Αλλά δεν κοιτάω πίσω. Είμαι καράβι που πάω μπροστά. Επιζητώ να λειτουργήσουν οι κεραίες μας γι' αυτό και την εκπομπή μου την ονόμασα κεραία.

Το Πολιτικό Σκηνικό: ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ και η Κουλτούρα Συνεργασίας

Αναλύοντας την αντιπολίτευση, η Ρέα Βιτάλη υπήρξε ιδιαίτερα αυστηρή με το ΠΑΣΟΚ παρομοιάζοντας τη λειτουργία του κόμματος με υπηρεσία του Δημοσίου.

Η αντιπολίτευση είναι κατά κερματισμένη νέα κόμματα αναμένονται να κάνουν την εμφάνισή τους για το ΠΑΣΟΚ που είναι αξιωματική αντιπολίτευση κάθε τρεις και λίγο πλήττεται από εσωκομματική σκόνη. Πως το βλέπεις όλο αυτό;

Ρέα Βιτάλη: Το ΠΑΣΟΚ μοιάζει σαν να έχει πάρει μια απόφαση να γίνει μία δημόσια υπηρεσία που απλώς περιφρουρεί τα κεκτημένα της. Στον Ανδρουλάκη, μέχρι τώρα, τα πάντα είναι λόγος. Στο μόνο που έπρεπε να "κυβερνήσει" –τρόπον τινά– ήταν να επιλέξει έναν υποψήφιο Δήμαρχο Αθηναίων. Και εκεί επέλεξε κάποιον που, με το που βγήκε, πριν καν δείξει έργο, του είπε "φύγε εσύ, δεν είσαι ικανός, για να έρθω εγώ". Διάλεξε τον πιο λάθος συνεργάτη που θα μπορούσε να ζητήσει. Απορώ πώς θα στήσει κυβέρνηση αυτός ο άνθρωπος.

Όσον αφορά τον Αλέξη Τσίπρα και την πιθανή επάνοδό του, η κ. Βιτάλη είναι αιχμηρή.

Ρέα Βιτάλη: Επενδύει σε αυτούς που δεν έχουν μνήμη και δεν έχουν αυτοεκτίμηση διότι μας κορόιδεψε εν γνώσει του σε μια πάρα πολύ δύσκολη στιγμή μας. Αυτή η συνειδητή κοροϊδία δεν διαγράφεται εύκολα.

Το κλειδί για το μέλλον, σύμφωνα με την ίδια, βρίσκεται στην κουλτούρα της συνεργασίας. Θεωρεί λάθος του ΠΑΣΟΚ να αποκηρύσσει τη συγκυβέρνηση με τη ΝΔ.

Ρέα Βιτάλη: Θα το έβλεπα ως μια ευχή για να μάθουμε, να αποκτήσουμε την κουλτούρα της συνεργασίας. Την συνεργασία του με τη Νέα Δημοκρατία το ΠΑΣΟΚ θα έπρεπε να την είχε εκτιμήσει διαφορετικά και όχι να την κρύβει σαν μαύρη σελίδα. Η Πορτογαλία βγήκε νωρίτερα από την κρίση γιατί αποφάσισαν να συνεργαστούν. Αν την αποκτήσουμε ως πολιτική, σιγά-σιγά θα κατεβεί και στις οικογένειες, γιατί οι περισσότερες ελληνικές οικογένειες είναι σφαγμένες μεταξύ τους

Τα Κοινωνικά Διλήμματα και η Οικογένεια

Προς το τέλος της συζήτησης, η Ρέα Βιτάλη έστρεψε το βλέμμα στα βαθύτερα κοινωνικά ζητήματα: την απαγόρευση των social media στους νέους και τη δομή της οικογένειας.

Για την επικείμενη απαγόρευση χρήσης social media σε παιδιά έως 15 ετών, εξέφρασε επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα μιας σκέτης απαγόρευσης χωρίς οικογενειακή στήριξη.

Ρέα Βιτάλη: Μου είπε μια ψυχολόγος: Δεν είναι το θέμα να βγάλεις την εξάρτηση, είναι τι βάζεις εκεί που θα φύγει η εξάρτηση. Φοβάμαι ότι δεν υπάρχει κάτι τόσο διεγερτικό να βάλουμε στη θέση αυτού που θα απαγορεύσουμε.

Κλείνοντας, της ζήτησα να προσδιορίσει το μείζον δίλημμα της επόμενης περιόδου. Η απάντησή της ήταν βαθιά ανθρωποκεντρική, ξεφεύγοντας από τα στενά πολιτικά όρια.

Ποιο εκτιμάς ότι θα είναι το δίλημμα της σκέψης ή του νου το επόμενο διάστημα;

Ρέα Βιτάλη: Θα σε ξαφνιάσω. Το δίλημμα της επόμενης μέρας για τη χώρα μας και για τον πλανήτη είναι ο καθένας από εμάς τους δυτικούς να ασχοληθεί πάρα πολύ σοβαρά με την οικογένειά του. Το να αναθρέφεις παιδιά σε αυτά τα χρόνια της τοξικότητας και της βίας, είναι μια πολιτική υπόθεση. Και αυτές οι σωτηρίες δεν έρχονται από τα κράτη. Έρχονται από τη σοβαρή αντιμετώπιση του ενός ανθρώπου απέναντι στο άλλον που θα επιλέξει.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ρέα Βιτάλη υπερασπίστηκε με θέρμη το δικαίωμα των ανθρώπων να ζουν τη ζωή τους όπως επιθυμούν, αναφερόμενη και στα ομόφυλα ζευγάρια και στην θέληση τους για αναδοχή ή για υιοθεσία .

Ρέα Βιτάλη: Σε ιδρύματα που πάω για αναδοχή και για υιοθεσία και κάνω εργασίες μου λένε ότι τα ομόφυλα ζευγάρια είναι πιο κατασταλαγμένοι γονείς όταν υιοθετούν ένα παιδί. Ας μη χρονοτριβούμε άλλο τις ζωές των ανθρώπων. Όταν ένας άνθρωπος έχει τη φύση του, δεν πρέπει να χρονοκαθυστερούμε την αλήθεια του. Η ζωή είναι πάρα πολύ μικρή. Δεν δικαιούσαι να στερείς χρόνια από έναν άνθρωπο. Ας ασχοληθεί ο καθένας με τη ζωή του και ας μην χρονοτριβεί την αλήθεια και τη ζωή του άλλου. Δεν δικαιούμαστε να στερούμε χρόνια από έναν άνθρωπο.

Η συζήτηση με τη Ρέα Βιτάλη δεν αφήνει περιθώρια για εφησυχασμό. Από την "πονηρή οργή" στην πολιτική σκηνή μέχρι την ανάγκη για επιστροφή στην ουσία των ανθρωπίνων σχέσεων, το μήνυμα είναι σαφές: Η λύση δεν θα έρθει από κάποιον "από μηχανής θεό", ούτε από την εύκολη αντισυστημική κραυγή. Θα έρθει μέσα από τη μνήμη, τη συνεργασία και τον σεβασμό στον χρόνο και τη ζωή του άλλου. Ίσως τελικά, όπως είπε και η ίδια, η επανάσταση της εποχής μας να είναι η σοβαρή ενασχόληση με τους δικούς μας ανθρώπους και η άρνηση να "χρονοτριβούμε" τις ζωές των άλλων.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr