Καθηγητής Ιστορίας Αντώνης Κλάψης: Μύθοι και αλήθειες για τον Ιωάννη Καποδίστρια

Με αφορμή την προβολή της νέας ταινίας του Γιάννη Σμαραγδή για τον Ιωάννη Καποδίστρια, ο Αντώνης Κλάψης, αναπληρωτής καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας και Διεθνούς Πολιτικής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, ξεκαθαρίζει στο Capital.gr γεγονότα και πτυχές γύρω από τον πρώτο κυβερνήτη της Ελλάδας. Από τη φημολογούμενη ανάμειξη των Άγγλων στη δολοφονία του μέχρι τον ρόλο του στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ισορροπίας δυνάμεων, ο κ. Κλάψης φωτίζει τις αποφάσεις και τις στρατηγικές επιλογές που καθόρισαν τη θέση του Καποδίστρια στην ιστορία.

Υπάρχουν ιστορικά τεκμήρια που να επιβεβαιώνουν ότι οι Άγγλοι βρίσκονταν πίσω από τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια;

Δεν υπάρχει καμία ιστορική απόδειξη που να επιβεβαιώνει ότι οι Άγγλοι βρίσκονταν πίσω από τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια. Έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί πολλές υποθέσεις και αναπτύχθηκαν διάφορες θεωρίες συνωμοσίας, καθώς και πλήθος εικασιών. Ωστόσο, από επιστημονική και ιστορική άποψη, δεν υπάρχει κανένα τεκμήριο που να επιβεβαιώνει αυτό το σενάριο.

Ποιος ήταν ο ρόλος του Ιωάννη Καποδίστρια στη διαμόρφωση του ελβετικού συντάγματος;

Το Σύνταγμα της Ελβετίας, στη μορφή που ισχύει σήμερα, βασίζεται στο Σύνταγμα του 1848. Κατά συνέπεια, ο Ιωάννης Καποδίστριας είχε ήδη αποβιώσει όταν αυτό συντάχθηκε.

Ο Καποδίστριας διαδραμάτισε πράγματι ρόλο στη διαμόρφωση του ομοσπονδιακού συστήματος της Ελβετίας. Ωστόσο, δεν συμμετείχε στη σύνταξη του Συντάγματος με τη σημερινή του μορφή, καθώς αυτό αποτέλεσε προϊόν των μεγάλων ευρωπαϊκών επαναστάσεων του 1848.

Κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου της Βιέννης (1814–1815), ο Καποδίστριας ήταν συνυπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας. Ένα από τα βασικά ζητήματα που συζητήθηκαν τότε ήταν η καθιέρωση της ελβετικής ουδετερότητας. Στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος του υπήρξε σημαντικός και αναμφισβήτητος, γεγονός που πιθανότατα έχει οδηγήσει στη σύγχυση γύρω από τη σχέση του με το ελβετικό Σύνταγμα.

Κατά την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης, ζήτησε ο Καποδίστριας από τον Τσάρο να επισπεύσει τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο προκειμένου να διευκολυνθεί ο ελληνικός αγώνας;

Όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση, ο Ιωάννης Καποδίστριας κατείχε τη θέση του υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας. Ως εκ τούτου, κύρια αποστολή του ήταν η προάσπιση των ρωσικών συμφερόντων.

Ρωσοτουρκικός πόλεμος, όσο ο Καποδίστριας ήταν υπουργός εξωτερικών, δεν ξέσπασε. Ο πόλεμος αυτός ξεκίνησε το 1828, αρκετά χρόνια αφότου ο Καποδίστριας είχε αποχωρήσει από το ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών. Συνεπώς, δεν είχε άμεση εμπλοκή στην κήρυξή του.

Εκείνο που επιχείρησε, όμως, ο Καποδίστριας ήταν να πείσει τον τσάρο να ακολουθήσει μια πιο πιεστική πολιτική έναντι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τα πρώτα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, με αφορμή τις εκτεταμένες αγριότητες εις βάρος των Ελλήνων αμάχων, όπως οι σφαγές και ο απαγχονισμός του Οικουμενικού Πατριάρχη Γρηγορίου Ε’.

Και, πράγματι, στο πλαίσιο αυτό, προέκυψε μια εξέλιξη που ωφέλησε έμμεσα την Ελληνική Επανάσταση: η διακοπή των ρωσοτουρκικών διπλωματικών σχέσεων το 1821. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε ανησυχία τόσο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία όσο και στις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις. Με αυτόν τον τρόπο έμμεσα εξυπηρέτησε την Επανάσταση, υπό την έννοια ότι οι Οθωμανοί, φοβούμενοι έναν Ρωσοτουρκικό πόλεμο, ήταν αναγκασμένοι να κρατούν δυνάμεις κοντά στα ρωσοτουρκικά σύνορα -δυνάμεις που σε διαφορετική περίπτωση θα μπορούσαν να είχαν σταλεί στη Νότια Βαλκανική, στην Πελοπόννησο ή στη Στερεά Ελλάδα για την αποτελεσματικότερη καταστολή της Ελληνικής Επανάστασης.

Μετά την ήττα του Ναπολέοντα, υπήρξε σχέδιο διαμελισμού της Γαλλίας και βοήθησε ο Ιωάννης Καποδίστριας, ως διπλωμάτης του Τσάρου, ώστε να αποτραπεί;

Στο Συνέδριο της Βιέννης, ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν υπέρ της αντίληψης ότι έπρεπε να υπάρχει μια ισορροπία δυνάμεων στην Ευρώπη, ώστε να αποφευχθεί η εμφάνιση μελλοντικής ηγεμονικής επιρροής από κάποια από τις υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις της Ευρώπης.

Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες είχαν βιώσει τους Ναπολεόντειους πολέμους, οι οποίοι, μεταξύ άλλων, αποτέλεσαν απόπειρα επιβολής γαλλικής ηγεμονίας σε ολόκληρη την ήπειρο.

Ωστόσο, η πλήρης καταστροφή ή ο διαμελισμός μιας μεγάλης δύναμης, όπως η Γαλλία, δεν θα εξυπηρετούσε σε βάθος χρόνου την ισορροπία των δυνάμεων στην Ευρώπη. Αντιθέτως, θα δημιουργούσε νέα προβλήματα, ενισχύοντας δυσανάλογα άλλες δυνάμεις. Από αυτή την άποψη, ο Καποδίστριας δεν υποστήριξε τον διαμελισμό της Γαλλίας, καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα έβλαπτε και τα ρωσικά συμφέροντα.

Η διαφωνία του Καποδίστρια με τον Αυστριακό καγκελάριο Κλέμενς φον Μέτερνιχ δεν στηριζόταν σε προσωπικές αντιπαλότητες, αλλά σε αντικρουόμενα στρατηγικά συμφέροντα. Η Ρωσία επιδίωκε αυξημένη επιρροή στα Βαλκάνια και πρόσβαση στη Μεσόγειο, ενώ η Αυστρία είχε δικά της ζωτικά συμφέροντα στον ίδιο χώρο. Οτιδήποτε ενίσχυε τη μία δύναμη θα λειτουργούσε εις βάρος της άλλης, καθιστώντας φυσική την ύπαρξη αντικρουόμενων συμφερόντων. Εξάλλου, η σύγκρουση μεταξύ Αυστρίας και Ρωσίας συνεχίστηκε πολύ μετά τον θάνατο τόσο του Μέτερνιχ όσο και του Καποδίστρια, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν επρόκειτο για ένα περιστασιακό φαινόμενο.

Αυτή η στρατηγική προσέγγιση εξηγεί και τη στάση που διατήρησε ο Καποδίστριας στο Συνέδριο της Βιέννης: δεν υποστήριξε την καταστροφή της Γαλλίας, φοβούμενος ότι κάτι τέτοιο θα αύξανε υπερβολικά την ισχύ της Αυστρίας. Πρόκειται ξεκάθαρα για επιλογές κρατικής πολιτικής και όχι για προσωπικές αντιπαραθέσεις.

Πηγή: Capital.gr

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr