Τα εμπόδια που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην επαγγελματική τους εξέλιξη, οι προκλήσεις της μητρότητας και η ανάγκη για ουσιαστική ισότητα στην αγορά εργασίας βρίσκονται στο επίκεντρο της συνέντευξης που παραχωρεί στο The TOC η Ράνια Αικατερινάρη, πρόεδρος της Εκτελεστικής Επιτροπής και αντιπρόεδρος του Δ.Σ. του ΣΕΒ, στο πλαίσιο του αφιερώματος Women Leadership.
Με αφετηρία την προσωπική της εμπειρία και τα ευρήματα πρόσφατης έρευνας του ΣΕΒ, αναδεικνύει τις ανισότητες που επιμένουν, εξηγεί τι αλλάζει με τη νέα νομοθεσία για τη μισθολογική διαφάνεια και στέλνει ένα μήνυμα στις νεότερες γυναίκες: να μη βάζουν όρια στις φιλοδοξίες τους.
1. Ποια είναι σήμερα τα μεγαλύτερα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην ανάληψη ηγετικών θέσεων;
Η εικόνα έχει βελτιωθεί, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική απόσταση ανάμεσα στη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και στην πρόσβασή τους στην ηγεσία. Και, φυσικά, αυτό δεν είναι θέμα προσόντων ή φιλοδοξίας. Οι Ελληνίδες είναι πιο μορφωμένες από ποτέ, αλλά όσο ανεβαίνουμε στις βαθμίδες διοίκησης, η συμμετοχή τους περιορίζεται. Η μεγάλη έρευνα που κάναμε στον ΣΕΒ με την MRB το επιβεβαιώνει, καθώς το 65,8% των γυναικών στελεχών θεωρεί ότι είναι δυσκολότερο για μια γυναίκα να φτάσει σε θέση ευθύνης σε σχέση με έναν άνδρα. Και αυτό σε μια εποχή που οι νέες γυναίκες αποτελούν πλέον την πλειονότητα των αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, διεκδικούν πολύ πιο δυναμικά την είσοδό τους στην αγορά εργασίας, ενώ στις ηλικίες 18–25 το μισθολογικό χάσμα φαίνεται να αντιστρέφεται υπέρ τους.
Την ίδια στιγμή, γυναίκες όπως εγώ, που έχουμε ήδη διανύσει μια σημαντική επαγγελματική διαδρομή και φτάσαμε σε ανώτατες θέσεις ευθύνης δεν πρέπει να αρκεστούμε για άλλη μια φορά στη διαπίστωση των εμποδίων που γνωρίζουμε εδώ και χρόνια. Ναι, η φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων γονέων εξακολουθεί να είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο. Mε στεναχωρεί όμως να ακούω όλο και πιο συχνά νέες εργαζόμενες γυναίκες να αισθάνονται ότι δεν έχουν χώρο και χρόνο στη ζωή τους για να δημιουργήσουν οικογένεια. Παρά τις δυσκολίες στην ισορροπία οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής και τις πολλές θυσίες που θα κληθούμε να κάνουμε μέχρι τα παιδιά μας να ενηλικιωθούν, προσωπικά πιστεύω ότι η οικογένεια είναι τεράστια πηγή έμπνευσης, ολοκλήρωσης και ισορροπίας για μια γυναίκα. Τώρα που οι κόρες μου έχουν φύγει από το σπίτι και βλέπω πόσο δυνατή σχέση έχουμε χτίσει, νιώθω ότι άξιζε κάθε προσπάθεια και κάθε θυσία, ακόμη κι όταν χρειάστηκε να ανταποκριθώ σε δύο και τρεις ρόλους ταυτόχρονα, στερώντας χρόνο από τον ύπνο ή από τον εαυτό μου.
Είναι γεγονός ότι η απαίτηση συμμόρφωσης με τις ποσοστώσεις στα Διοικητικά Συμβούλια έφερε μία πρόοδο και ανέδειξε την εμπειρία και κρίση που μπορούν να προσφέρουν ικανές γυναίκες επαγγελματίες, ιδιαίτερα ως ανεξάρτητα μέλη, σε μια εποχή μεγάλων αλλαγών και αβεβαιότητας. Όμως, οι ποσοστώσεις από μόνες τους δεν αρκούν για να δούμε περισσότερες γυναίκες σε θέσεις ευθύνης. Χρειάζεται να δημιουργούμε ευκαιρίες εξέλιξης σε όλη την ιεραρχία, με διαφανή κριτήρια επιλογής και προαγωγών και διοικήσεις που θέτουν μετρήσιμους στόχους και παρακολουθούν την πρόοδο. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ οι περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις δηλώνουν πως στηρίζουν την ισότητα των φύλων, μόλις το 17% έχει θεσπίσει και παρακολουθεί συγκεκριμένους στόχους. Εκεί πρέπει να εστιάσουμε: στην εφαρμογή και όχι στις καλές προθέσεις, που είναι δεδομένες, αλλά πολλές φορές μένουν στη θεωρία.
2. Πώς μπορούν οι επιχειρήσεις να διασφαλίσουν ότι η μητρότητα δεν αποτελεί εμπόδιο στην επαγγελματική εξέλιξη;
Η μητρότητα δεν πρέπει να οδηγεί μια γυναίκα στο δίλημμα "οικογένεια ή καριέρα". Κι όμως, ακόμη και σήμερα εξακολουθεί να επηρεάζει δυσανάλογα την επαγγελματική διαδρομή των γυναικών. Αυτό αποτυπώνεται καθαρά στην έρευνα που πραγματοποιήσαμε: το 72,6% των γυναικών στελεχών θεωρεί ότι η υφιστάμενη ή προσδοκώμενη μητρότητα επηρεάζει αρνητικά τις επαγγελματικές τους ευκαιρίες. Το αναγνωρίζει και το 67,9% των επιχειρήσεων. Άρα δεν μιλάμε για μια ανησυχία λίγων γυναικών, αλλά για ένα πρόβλημα που αναγνωρίζεται ευρύτερα.
Η ευθύνη των επιχειρήσεων είναι συγκεκριμένη. Πρώτα απ’ όλα, χρειάζεται να ακούν τις εργαζόμενές τους και να κατανοούν τις ανάγκες τους. Να διασφαλίζουν ότι η άδεια μητρότητας δεν διακόπτει την επαγγελματική εξέλιξη, ότι οι ευκαιρίες εκπαίδευσης και προαγωγής παραμένουν ανοικτές και ότι η επιστροφή στην εργασία, ιδιαίτερα μετά το πρώτο παιδί, υποστηρίζεται ουσιαστικά. Η ευελιξία πρέπει να προσφέρεται χωρίς επαγγελματικό τίμημα, ενώ η χρήση της γονικής άδειας πρέπει να ενθαρρύνεται εξίσου και για τους πατέρες. Όσο η φροντίδα εξακολουθεί να θεωρείται κυρίως γυναικεία υπόθεση, η ανισότητα θα αναπαράγεται.
Δεν μπορούν, όμως, οι επιχειρήσεις να τα κάνουν όλα μόνες τους. Χρειαζόμαστε ποιοτικές και προσιτές δομές φροντίδας, αλλά και δημόσιες πολιτικές που στηρίζουν έμπρακτα την οικογένεια. Μέτρα που έχουν θεσπιστεί τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, όπως τα vouchers για βρεφονηπιακούς σταθμούς και οι φορολογικές απαλλαγές για οικειοθελείς, μη μισθολογικές παροχές των επιχειρήσεων προς εργαζόμενους γονείς, κινούνται στη σωστή κατεύθυνση. Χρειάζονται, όμως, περισσότερα στοχευμένα φορολογικά κίνητρα για επιχειρήσεις που επενδύουν σε υπηρεσίες παιδικής φροντίδας, πρόσθετες γονικές παροχές και ευέλικτες μορφές εργασίας.
Το ζητούμενο είναι μια γυναίκα να μπορεί να γίνει μητέρα χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει να βάλει σε δεύτερη μοίρα τη δουλειά της.

3. Τι αλλάζει για τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους με τη νέα ευρωπαϊκή Οδηγία για την ισότητα των αμοιβών (Equal Pay) και την εφαρμογή της στην ελληνική νομοθεσία;
Η αρχή της ίσης αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας δεν είναι καινούργια στη χώρα μας. Αυτό που αλλάζει με την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2023/970 και τον ν. 5316/2026 είναι ο τρόπος με τον οποίο η αρχή αυτή εφαρμόζεται και ελέγχεται στην πράξη, μέσω μηχανισμών μισθολογικής διαφάνειας.
Για τους εργαζομένους, η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι αποκτούν καλύτερη πληροφόρηση και θα μπορούν να ζητούν στοιχεία για τις μέσες αμοιβές σε συγκρίσιμες θέσεις εργασίας ή να ζητούν στοιχεία για το εύρος αμοιβών της θέσης πριν από την πρόσληψη.
Για τις επιχειρήσεις, η αλλαγή είναι εξίσου ουσιαστική. Όλες οι επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως μεγέθους απασχόλησης, θα πρέπει να διαθέτουν μισθολογικές δομές που βασίζονται σε αντικειμενικά, ουδέτερα ως προς το φύλο, κριτήρια ενώ για τις επιχειρήσεις με περισσότερους από 100 εργαζομένους προβλέπονται περιοδικές υποχρεώσεις αναφοράς του μισθολογικού χάσματος, επίσης ανάλογα με το μέγεθος απασχόλησής τους. Στην πράξη, κάθε επιχείρηση πρέπει να μπορεί να τεκμηριώνει πώς διαμορφώνονται οι αμοιβές και εάν συντρέχουν αντικειμενικοί λόγοι που πιθανώς αυτές διαφοροποιούνται.
Σημαντικό είναι ότι υιοθετήθηκε και η δυνατότητα αξιοποίησης των συλλογικών συμβάσεων εργασίας ως βάσης για την κατηγοριοποίηση των θέσεων και τον καθορισμό μισθολογικών κλιμακίων, κάτι που είχε προτείνει ο ΣΕΒ και οι άλλοι κοινωνικοί εταίροι. Παράλληλα, πολλές σύγχρονες επιχειρήσεις διαθέτουν ήδη αξιόπιστα συστήματα αξιολόγησης και κατηγοριοποίησης θέσεων, των οποίων η εμπειρία πρέπει να αξιοποιηθεί.
Το κρίσιμο είναι η εφαρμογή να μην εξαντληθεί σε γραφειοκρατικές διαδικασίες και αναφορές. Χρειαζόμαστε ουσιαστική διαφάνεια, αξιοποίηση καλών πρακτικών και αντικειμενικά κριτήρια προαγωγών και αμοιβών. Γιατί, τελικά, μια επιχείρηση που αξιολογεί και αμείβει δίκαια τους ανθρώπους της μπορεί να προσελκύει και να διατηρεί καλύτερο ταλέντο, ασχέτως φύλου, ενισχύοντας την παραγωγικότητά της και δημιουργώντας προϋποθέσεις για καλύτερες αμοιβές.
4. Πώς μπορεί η μισθολογική διαφάνεια να συμβάλει στην εξάλειψη των ανισοτήτων μεταξύ ανδρών και γυναικών;
Η μισθολογική διαφάνεια είναι ένα σημαντικό βήμα, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να κλείσει το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Μας βοηθά να εντοπίσουμε πού υπάρχουν διαφορές, να κατανοήσουμε τις αιτίες τους και, όπου χρειάζεται, να παρέμβουμε με συγκεκριμένα μέτρα.
Στην Ελλάδα, οι γυναίκες εξακολουθούν να αμείβονται κατά μέσο όρο 13,4% λιγότερο από τους άνδρες. Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι κάθε μισθολογική διαφορά συνιστά διάκριση. Το μισθολογικό χάσμα συνδέεται και με βαθύτερα προβλήματα της αγοράς εργασίας: τη μικρότερη συμμετοχή των γυναικών σε θέσεις ευθύνης, τη συγκέντρωσή τους σε συγκεκριμένα επαγγέλματα και κλάδους, την υστέρηση συμμετοχής σε επαγγέλματα STEM, αλλά και τις διακοπές ή καθυστερήσεις στην επαγγελματική τους εξέλιξη ή επανένταξη στην αγορά εργασίας λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων.
Επομένως, δεν αρκεί να εξετάζουμε μόνο πόσο αμείβονται οι γυναίκες. Πρέπει να δούμε και ποιες ευκαιρίες έχουν να εξελιχθούν, να αναλάβουν ευθύνες και να αξιοποιήσουν τις δεξιότητές τους. Η νέα νομοθεσία μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στον εκσυγχρονισμό των πολιτικών ανθρώπινου δυναμικού και στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης μεταξύ εργαζομένων και επιχειρήσεων. Χρειάζεται, όμως, ένα σαφές και λειτουργικό πλαίσιο εφαρμογής, που θα αξιοποιεί τα υφιστάμενα μισθολογικά συστήματα και τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας, χωρίς να δημιουργεί δυσανάλογο διοικητικό βάρος, ιδιαίτερα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Το θέμα είναι η μισθολογική διαφάνεια να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο αντιμετώπισης των ανισοτήτων και όχι απλώς μια πρόσθετη διαδικασία συμμόρφωσης.
Θα ήθελα, ωστόσο, να σταθώ και σε μια ευρύτερη διάσταση. Στην Ελλάδα έχουμε ένα σημαντικό ανθρώπινο δυναμικό που παραμένει αναξιοποίητο, ιδιαίτερα γυναίκες που απομακρύνθηκαν από την εργασία λόγω υποχρεώσεων φροντίδας εξαρτώμενων μελών της οικογένειας και επιθυμούν να επιστρέψουν. Χρειαζόμαστε στοχευμένα προγράμματα επανένταξης, αναβάθμισης δεξιοτήτων (upskilling) και επανακατάρτισης (reskilling), με έμφαση στις ψηφιακές και τεχνολογικές δεξιότητες, ώστε αυτές οι γυναίκες να μπορούν να ανταποκριθούν στις νέες ανάγκες της αγοράς εργασίας, που αλλάζει ραγδαία με την είσοδο της τεχνολογίας και το ΑΙ, και να αποκτήσουν πρόσβαση σε καλύτερα αμειβόμενες θέσεις, αλλά και σε περισσότερες ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης.
Αυτό έχει και μεγάλη αναπτυξιακή σημασία. Όπως ανέδειξε πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ για τον ΣΕΒ, η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία χρόνια στηρίχθηκε κυρίως στην αύξηση της απασχόλησης, χωρίς αντίστοιχη βελτίωση της παραγωγικότητας. Με το δημογραφικό πρόβλημα να εντείνεται και τις επιχειρήσεις να αντιμετωπίζουν ελλείψεις ανθρώπινου δυναμικού σε όλους τους κλάδους και τα επαγγέλματα, δεν έχουμε την πολυτέλεια να αφήνουμε τις δυνατότητες τόσων γυναικών αναξιοποίητες.
5. Ποια συμβουλή θα δίνατε σε μια νέα γυναίκα που φιλοδοξεί να αναλάβει ηγετικό ρόλο;
Θα της έλεγα να μη βάζει η ίδια όρια στις φιλοδοξίες της. Να επενδύει συνεχώς στις γνώσεις της, να αναλαμβάνει ευθύνες και να μη φοβάται να διεκδικεί ρόλους που μπορεί στην αρχή να της φαίνονται δύσκολοι. Δεν χρειάζεται να αισθάνεται ότι έχει όλες τις απαντήσεις πριν κάνει το επόμενο βήμα. Η εμπειρία και η αυτοπεποίθηση χτίζονται στην πράξη, μέσα από τις προκλήσεις και, πολλές φορές, μέσα από τα λάθη. Η τελειομανία πολλές φορές οδηγεί σε σπατάλη πολύτιμου χρόνου που θα μπορούσε να διοχετευθεί σε κάτι πιο δημιουργικό.
Εξίσου σημαντικό είναι να έχει δίπλα της ανθρώπους που την εμπιστεύονται, της λένε αλήθειες και τη βοηθούν να εξελιχθεί. Προσωπικά, έχω στηριχθεί πολύ από γυναίκες, τόσο στην επαγγελματική όσο και στην προσωπική μου ζωή, ιδιαίτερα όταν χρειάστηκε να πάρω δύσκολες αποφάσεις. Γι’ αυτό θεωρώ ευθύνη μου, αλλά και ευθύνη όλων των γυναικών που έχουν πετύχει επαγγελματικά, να στηρίζουμε τις νεότερες. Είναι κάτι που έχω θέσει ως προσωπικό μου στόχο και προσπαθώ να το κάνω πράξη. Και όσο μεγαλώνω, θέλω να βρίσκω όλο και περισσότερο χρόνο για να προσφέρω στις γυναίκες, στους νέους και γενικότερα στην κοινωνία.
Και κάτι ακόμη: το να έχει μια γυναίκα φιλοδοξίες δεν σημαίνει ότι πρέπει να θυσιάζει όλα όσα έχουν αξία για την ίδια. Η επιτυχία δεν έχει ένα μόνο πρότυπο, ούτε έναν μόνο δρόμο. Και σίγουρα, δεν χρειάζεται να αφήνουμε σε δεύτερη μοίρα την προσωπική μας ζωή και τις δικές μας προτεραιότητες. Αυτή είναι μια ισορροπία που κι εγώ ακόμη προσπαθώ να κατακτήσω. Νομίζω, πάντως, ότι είμαι, πλέον, σε καλό δρόμο!
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr