Μέσα στο κολαστήριο της Κομαντατούρ στην οδό Κοραή -Τα ίχνη της φρίκης στα υπόγεια και οι μαρτυρίες [εικόνες]

eurokinissi

Στην καρδιά της Αθήνας, λίγα μόλις μέτρα κάτω από έναν από τους πιο πολυσύχναστους δρόμους της πόλης, βρίσκεται ένας τόπος που διατηρεί ζωντανά τα ίχνη μιας από τις πιο σκοτεινές περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Στο κτίριο της οδού Κοραή 4, εκεί όπου κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής στεγαζόταν η Κομαντατούρ, τα υπόγεια μετατράπηκαν σε κρατητήρια, από τα οποία πέρασαν άνθρωποι που συνελήφθησαν από τις κατοχικές αρχές.

Το κτίριο είχε επιταχθεί από τους Γερμανούς και χρησιμοποιούνταν ως έδρα του γερμανικού Φρουραρχείου. Οι χώροι που είχαν κατασκευαστεί ως αντιαεροπορικό καταφύγιο απέκτησαν διαφορετική, σκληρή χρήση: έγιναν τόπος προσωρινής κράτησης για συλληφθέντες, οι οποίοι παρέμεναν εκεί από μία ημέρα έως και έναν μήνα, προτού μεταφερθούν σε άλλες φυλακές και τόπους εγκλεισμού, μεταξύ των οποίων οι φυλακές Αβέρωφ, το Χαϊδάρι και η Καισαριανή, αλλά και στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Μαρτυρίες χαραγμένες στους τοίχους

Η ιστορία των κρατητηρίων δεν αποτυπώνεται μόνο σε επίσημα έγγραφα ή ιστορικές καταγραφές. Ένα μεγάλο μέρος της διασώζεται στους ίδιους τους τοίχους, όπου οι κρατούμενοι άφησαν ονόματα, ημερομηνίες, σύντομα μηνύματα και σχέδια.

Τα χαράγματα αυτά, γνωστά ως ακιδογραφήματα, αποτελούν σήμερα πολύτιμα τεκμήρια της καθημερινότητας μέσα στα υπόγεια.

Στο δεύτερο υπόγειο διατηρείται σε μεγάλο βαθμό η επιφάνεια των τοίχων όπως είχε διαμορφωθεί το 1944. Εκεί έχουν καταγραφεί 239 ονόματα, στην πλειονότητά τους από την τελευταία περίοδο της Κατοχής. Ο αριθμός, ωστόσο, δεν αποτυπώνει το σύνολο των ανθρώπων που κρατήθηκαν στο κτίριο, καθώς ο πραγματικός αριθμός τους παραμένει άγνωστος.

Τα ίχνη που άφησαν πίσω τους οι κρατούμενοι είναι διαφορετικά μεταξύ τους. Άλλοι χάραξαν το όνομά τους και την ημερομηνία σύλληψης ή κράτησής τους, ενώ άλλοι αποτύπωσαν σκίτσα, μουσικές νότες και εικόνες από την καθημερινή ζωή. Ανάμεσα στα σχέδια διακρίνονται πρόσωπα, κιθάρες, πλοία και τραμ. Μικρές λεπτομέρειες που αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς φανερώνουν την προσπάθεια ανθρώπων να διατηρήσουν ένα κομμάτι της προσωπικής τους ταυτότητας σε συνθήκες εγκλεισμού.

Η ανασύνθεση της ιστορίας του χώρου βασίζεται στα χαράγματα, στις μαρτυρίες όσων κρατήθηκαν εκεί, αλλά και σε διάφορα ευρήματα, όπως προσωπικές σημειώσεις, μικροαντικείμενα και σελίδες από γερμανικά ημερολόγια.

Παρά τα τεκμήρια που έχουν διασωθεί, αρκετές πτυχές της λειτουργίας των κρατητηρίων εξακολουθούν να παραμένουν αδιευκρίνιστες.

Ένας χώρος αποκομμένος από τον έξω κόσμο

Τα υπόγεια βρίσκονται περίπου έξι μέτρα κάτω από το επίπεδο του δρόμου. Η κατασκευή τους ως αντιαεροπορικού καταφυγίου είχε προβλέψει ισχυρά συστήματα προστασίας, τα οποία κατά την Κατοχή συνέβαλαν στην απομόνωση των κρατουμένων.

Οι είσοδοι έκλειναν με βαριές, συμπαγείς σιδερένιες πόρτες, ενώ τα ανοίγματα προς τους φωταγωγούς προστατεύονταν από μεταλλικά παραθυρόφυλλα. Τα χαρακτηριστικά αυτά, που αρχικά εξυπηρετούσαν την προστασία από αεροπορικές επιθέσεις, περιόριζαν την επαφή όσων βρίσκονταν μέσα με την εξωτερική ζωή.

Στις πόρτες σώζονται ακόμη σημάδια από εκείνη την εποχή. Δίπλα στα σύμβολα των γερμανικών δυνάμεων, οι κρατούμενοι χάραξαν λέξεις που αποτυπώνουν βασικές ανάγκες και στιγμές αγωνίας. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν οι εκκλήσεις για νερό, μια απλή ανάγκη που μέσα στα κρατητήρια αποκτούσε ιδιαίτερη βαρύτητα.

Τα λιτά αυτά μηνύματα λειτουργούν ως άμεσες μαρτυρίες της εμπειρίας του εγκλεισμού. Δεν περιγράφουν απλώς έναν χώρο κράτησης, αλλά αποκαλύπτουν όσα βίωναν οι άνθρωποι που περίμεναν χωρίς να γνωρίζουν τι θα ακολουθούσε.

Τα αντικείμενα που φωτίζουν το παρελθόν

Στο πρώτο υπόγειο, δύο θάλαμοι, οι οποίοι εκτιμάται ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν ως κρατητήρια, φιλοξενούν σήμερα ιστορικά αντικείμενα από την περίοδο της Κατοχής.

Στα εκθέματα περιλαμβάνονται η ναζιστική σημαία που βρισκόταν στον τελευταίο όροφο του κτιρίου, μια πόρτα από τα κρατητήρια της Γκεστάπο στην οδό Μέρλιν, μια χειροπέδη, καθώς και μια σφαίρα που εντοπίστηκε σφηνωμένη σε ξύλινο πλαίσιο.

Εξίσου σημαντικά είναι τα μικρά προσωπικά αντικείμενα που συνδέονται με τους κρατουμένους: πακέτα τσιγάρων, σπίρτα, καραμέλες και μεταλλικά κύπελλα. Πρόκειται για αντικείμενα καθημερινής χρήσης, τα οποία, μέσα στο συγκεκριμένο ιστορικό περιβάλλον, αποκτούν ξεχωριστή αξία, καθώς συνδέονται με τους ανθρώπους που έζησαν την εμπειρία της κράτησης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ένα γράμμα που διατηρήθηκε ακέραιο μέσα σε αυτοσχέδιο φάκελο και βρέθηκε κρυμμένο στο κούφωμα μιας πόρτας. Η διάσωσή του προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο στην προσπάθεια ανασύνθεσης της ιστορίας των ανθρώπων που πέρασαν από τα υπόγεια.

Ένα ιστορικό αποτύπωμα στο κέντρο της Αθήνας

Ο χώρος Ιστορικής Μνήμης "Κοραή 4" αποτελεί σήμερα ένα σπάνιο τεκμήριο της περιόδου 1941-1944. Σε αντίθεση με τις ιστορικές αφηγήσεις που στηρίζονται αποκλειστικά σε έγγραφα και μαρτυρίες, εδώ η ίδια η υλική παρουσία του παρελθόντος παραμένει ορατή.

Οι χαραγμένες λέξεις, τα σχέδια και τα αντικείμενα δεν επιτρέπουν την πλήρη ανασύνθεση όλων όσων συνέβησαν στα κρατητήρια. Διασώζουν, όμως, μικρά αλλά ουσιαστικά κομμάτια μιας ιστορίας που δεν έχει καταγραφεί στο σύνολό της.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr