Οι αγορές προσπαθούν να τιμολογήσουν το μέλλον. Η γεωπολιτική όμως έχει τη συνήθεια να το διαψεύδει. Και όταν το κάνει, η πρώτη ένδειξη εμφανίζεται στις αγορές. Όταν μια κρίση περνά από τη διπλωματία στο πεδίο της σύγκρουσης, η πρώτη αντίδραση δεν εμφανίζεται στις κυβερνήσεις αλλά στις τιμές πετρελαίου, στα ασφάλιστρα ναυτιλίας και στις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Η κλιμάκωση γύρω από το Ιράν δεν είναι απλώς μια περιφερειακή κρίση. Υπενθυμίζει ότι η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται από λίγα ευάλωτα γεωγραφικά σημεία όπου η πολιτική ένταση μπορεί να μετατραπεί σε οικονομικό σοκ. Ένα από αυτά βρίσκεται στον Περσικό Κόλπο. Σύμφωνα με την. Energy Information Administration των ΗΠΑ, στα Στενά του Hormuz διέρχονται καθημερινά περίπου 21 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου — σχεδόν 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης.
Στη σύγχρονη γεωοικονομία τέτοια σημεία χαρακτηρίζονται ως chokepoints — σημεία στραγγαλισμού των παγκόσμιων ενεργειακών και εμπορικών ροών. Πρόκειται για στενά περάσματα από τα οποία εξαρτώνται δυσανάλογα μεγάλες ποσότητες διεθνούς εμπορίου. Με άλλα λόγια, μεγάλο μέρος της παγκόσμιας οικονομίας διέρχεται από λίγα "σημεία συμφόρησης" της παγκοσμιοποίησης. Στην ενεργειακή γεωοικονομία δεν απαιτείται πλήρης αποκλεισμός για να προκληθεί κρίση. Συχνά αρκεί η πιθανότητα διαταραχής.
Παράλληλα, η στρατηγική του Ιράν τις τελευταίες δεκαετίες βασίστηκε σε δίκτυο περιφερειακών συμμάχων και ένοπλων οργανώσεων — Λίβανος, Συρία, Ιράκ και Υεμένη. Μέσω αυτών των "πληρεξουσίων" (proxies), η Τεχεράνη έχει μεταφέρει ουσιαστικά τα στρατηγικά της σύνορα πέρα από την επικράτειά της, δημιουργώντας μια μορφή προωθημένης αποτροπής απέναντι στους αντιπάλους της. Στη βιβλιογραφία των διεθνών σχέσεων αυτή η προσέγγιση περιγράφεται ως forward defense — μεταφορά της σύγκρουσης μακριά από το εθνικό έδαφος μέσω περιφερειακών δικτύων επιρροής. Έτσι εξηγείται γιατί κρίσεις στη Μέση Ανατολή αποκτούν συχνά γρήγορα ευρύτερη γεωπολιτική και οικονομική διάσταση.
Η πρώτη αντίδραση εμφανίζεται σχεδόν πάντα στη ναυτιλία. Οι αγορές ναυτιλιακών ασφαλίσεων έχουν ήδη αυξήσει τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου για πλοία που διέρχονται από τον Περσικό Κόλπο. Σε ορισμένες περιπτώσεις το κόστος ασφάλισης πολλαπλασιάζεται μέσα σε λίγες ημέρες όταν μια περιοχή χαρακτηριστεί υψηλού κινδύνου.
Η γεωπολιτική ένταση επηρεάζει επίσης τους ναύλους δεξαμενόπλοιων. Σε προηγούμενες κρίσεις στον Περσικό Κόλπο, οι ναύλοι για υπερδεξαμενόπλοια τύπου VLCC αυξήθηκαν πολλαπλάσια μέσα σε λίγες ημέρες, καθώς οι πλοιοκτήτες ζητούσαν υψηλότερη αποζημίωση για τον αυξημένο κίνδυνο διέλευσης. Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα. Σύμφωνα με στοιχεία της UNCTAD, ο ελληνόκτητος στόλος αντιπροσωπεύει περίπου το 20% της παγκόσμιας χωρητικότητας δεξαμενόπλοιων. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο επηρεάζουν συνεπώς άμεσα μια από τις σημαντικότερες βιομηχανίες της ελληνικής οικονομίας.
Παρά την ένταση των εξελίξεων, οι αγορές παραμένουν μέχρι στιγμής συγκρατημένες. Η τιμή του Brent κινείται γύρω στα 80 δολάρια το βαρέλι, περίπου 9% υψηλότερα από τα επίπεδα πριν από την κλιμάκωση. Οι επενδυτές φαίνεται να προεξοφλούν ένα γνώριμο σενάριο: περιορισμένη σύγκρουση και ελεγχόμενες ενεργειακές επιπτώσεις. Οι ενεργειακές τιμές επηρεάζουν όμως άμεσα και τις προσδοκίες πληθωρισμού. Για τις κεντρικές τράπεζες, μια παρατεταμένη άνοδος του πετρελαίου θα μπορούσε να δυσκολέψει την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και να επηρεάσει τη νομισματική πολιτική.
Η ψυχραιμία των αγορών εξηγείται εν μέρει από δομικές αλλαγές της παγκόσμιας οικονομίας. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η ενεργειακή ένταση της παραγωγής έχει μειωθεί περίπου 65% από το 1973. Επιπλέον, οι μεγάλες οικονομίες διαθέτουν σημαντικά στρατηγικά αποθέματα. Οι ΗΠΑ διατηρούν περίπου 425 εκατομμύρια βαρέλια. Ωστόσο, αυτά τα περιθώρια ασφαλείας έχουν όρια.
Αν η ένταση επεκταθεί ή διαρκέσει περισσότερο απ’ όσο αναμένουν σήμερα οι αγορές, οι επιπτώσεις μπορούν να μεταδοθούν μέσω των ενεργειακών αγορών, των ναυτιλιακών διαδρομών και των αλυσίδων εφοδιασμού. Σε τέτοιες συνθήκες, ενέργεια, ναυτιλία, χρηματοπιστωτικές αγορές και γεωπολιτική μετατρέπονται σε ένα σύνθετο συνονθύλευμα κινδύνων και αλληλεξαρτήσεων.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, αυτή η γεωοικονομική πραγματικότητα έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ισχυρή παρουσία της ελληνικής ναυτιλίας στο παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας σημαίνει ότι κρίσεις στον Περσικό Κόλπο δεν είναι μακρινά γεγονότα αλλά παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια. Αυτό καθιστά τη σταθερότητα των θαλάσσιων ενεργειακών διαδρομών όχι μόνο γεωπολιτικό ζήτημα αλλά και στρατηγική οικονομική προτεραιότητα για την Ευρώπη.
Μέχρι στιγμής οι αγορές εμφανίζονται σχετικά ψύχραιμες. Η Ιστορία όμως δείχνει ότι όταν η γεωπολιτική "εισβάλλει" στην οικονομία, οι αγορές είναι συνήθως οι πρώτες που το καταλαβαίνουν — και συχνά οι τελευταίες που το αγνοούν.
Κωνσταντίνος Α. Κανελλόπουλος, Διδάκτωρ Οικονομολόγος – Πολιτικός Επιστήμων
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr
![Αντιπολεμικό συλλαλητήριο του ΠΑΜΕ στην Αθήνα - "Καμία συμμετοχή, καμία εμπλοκή στη Μέση Ανατολή" [εικόνες - βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x406/0,15,608,356/crop/both/e2/e2354a712b484a33bd1fc4e4c538bcb1.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![ΗΠΑ και Ισραήλ χτύπησαν πυρηνικό αντιδραστήρα βαρέος ύδατος στο Ιράν [εικόνες - βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x335/0,54,608,295/crop/both/f1/f188000e4abe4ab8ad2726f1fb4c4780.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Γάλλος στρατηγός έξαλλος με τον Τραμπ: "Εβγαλε τα μάτια του μόνος του, να πάει να γα@@" [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/500x280/cu608x405/19,0,497,268/crop/both/24/24a0034c9969451597e2bcaa9ba60a33.jpg?quality=60&404=default&v=2)
