Πολωνία: Βαθαίνει η πολιτική και θεσμική κρίση με "ρίζες" από το 2015 - Τουσκ και Ναβρότσκι σε μετωπική σύγκρουση

REUTERS

Η παρουσία ισχυρών αστυνομικών δυνάμεων έξω από το Συνταγματικό Δικαστήριο, οι κινητοποιήσεις στους δρόμους και η αιφνίδια επιστροφή του προέδρου Κάρολ Ναβρότσκι στη Βαρσοβία επανέφεραν στο επίκεντρο τη θεσμική κρίση που ταλανίζει την Πολωνία εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.

Παρότι τόσο η κυβέρνηση όσο και η προεδρία της Πολωνίας επικαλούνται την υπεράσπιση της νομιμότητας, οι δύο πλευρές αμφισβητούν ανοιχτά τις ενέργειες και τις αποφάσεις η μία της άλλης.

Οι αναλύσεις Πολωνών πολιτικών και νομικών ειδικών αναδεικνύουν τις παρεμβάσεις που έχουν προηγηθεί στη Δικαιοσύνη, αλλά και τις αντιφάσεις που συνοδεύουν τις σημερινές προσπάθειες αποκατάστασης της θεσμικής της λειτουργίας.

Το χρονικό της κρίσης στην Πολωνία - Οι κινήσεις του 2015 και οι ευθύνες των πολιτικών δυνάμεων

Σύμφωνα με ανάλυση του RMF24, οι ρίζες της αντιπαράθεσης εντοπίζονται στις αποφάσεις της απερχόμενης τότε κυβέρνησης, στην οποία συμμετείχαν η Πλατφόρμα Πολιτών και το Αγροτικό Κόμμα. Λίγο πριν από τις βουλευτικές εκλογές του 2015, η κοινοβουλευτική πλειοψηφία προχώρησε στην εκλογή πέντε συνταγματικών δικαστών, συμπεριλαμβανομένων δύο για θέσεις που επρόκειτο να κενωθούν κατά τη διάρκεια της θητείας του επόμενου κοινοβουλίου.

Η μεταγενέστερη κρίση του Συνταγματικού Δικαστηρίου έθεσε σαφή όρια στη νομιμότητα αυτής της διαδικασίας: η εκλογή των δύο δικαστών κρίθηκε αντισυνταγματική, ενώ οι υπόλοιπες τρεις επιλογές θεωρήθηκαν νόμιμες. Παρά ταύτα, το "Νόμος και Δικαιοσύνη" (PiS), μετά την επικράτησή του στις εκλογές, απέρριψε συνολικά τις πέντε υποψηφιότητες και προχώρησε στην επιλογή δικών του προσώπων.

Την ίδια στιγμή, ο τότε πρόεδρος Αντρέι Ντούντα δεν προχώρησε στην ορκωμοσία των τριών δικαστών που είχαν εκλεγεί νόμιμα από την προηγούμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε αντικρουόμενες διεκδικήσεις για τις ίδιες δικαστικές έδρες.

Η ιστορική αναδρομή δείχνει ότι και οι δύο πολιτικές πλευρές προχώρησαν σε παρεμβάσεις. Ωστόσο, οι σχετικές δικαστικές κρίσεις διαφοροποίησαν τη νομική αξιολόγηση των ενεργειών τους, χωρίς να τις εξισώσουν.

Η επιρροή του Συνταγματικού Δικαστηρίου στην πολιτική εξουσία

Η σημασία του Συνταγματικού Δικαστηρίου υπερβαίνει τη στενή λειτουργία του ως ελεγκτικού θεσμού. Έχει την εξουσία να αποφασίζει εάν η εφαρμογή ενός νόμου είναι συμβατή με το Σύνταγμα, γεγονός που καθιστά τη σύνθεσή του καθοριστικό παράγοντα για την υλοποίηση του κυβερνητικού προγράμματος.

Σε ανάλυσή της που επικαιροποιήθηκε σήμερα, η Rzeczpospolita επισημαίνει ότι έχουν διαμορφωθεί δύο παράλληλες νομικές πραγματικότητες. Από τη μία πλευρά, ο πρόεδρος μπορεί να εμποδίσει την ανάληψη των καθηκόντων δικαστών, αρνούμενος να τους ορκίσει. Από την άλλη, η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να αρνηθεί τη δημοσίευση δικαστικών αποφάσεων. Έτσι, οι μηχανισμοί που θα έπρεπε να διασφαλίζουν την επίλυση θεσμικών διαφορών καταλήγουν να αποτελούν μέρος της ίδιας της πολιτικής σύγκρουσης.

Οι αμφισβητήσεις για τους χειρισμούς της σημερινής κυβέρνησης

Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ παρουσιάζει τις πρωτοβουλίες του ως προσπάθεια ανατροπής της πολιτικής επιρροής που, κατά την άποψή του, εγκαθίδρυσε το PiS στη Δικαιοσύνη. Η προεδρία του Ναβρότσκι και η αντιπολίτευση, αντίθετα, κατηγορούν την κυβέρνηση ότι επιδιώκει να εγκαταστήσει τη δική της επιρροή στη θέση της προηγούμενης.

Στο επίκεντρο αυτής της κριτικής βρίσκεται και η επιλογή του Μάτσεϊ Μπέρεκ, πρώην υπουργού και στενού συνεργάτη του Τουσκ, για θέση δικαστή. Η συγκεκριμένη απόφαση τροφοδοτεί τις κατηγορίες περί κομματικών κριτηρίων στη στελέχωση του δικαστικού σώματος.

Την ίδια ώρα, αμφισβητήσεις προκαλεί και η στάση του προέδρου απέναντι στην ορκωμοσία νέων δικαστών. Η Επιτροπή της Βενετίας, συμβουλευτικό όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης, έχει διατυπώσει την άποψη ότι ο πρόεδρος πρέπει να προχωρά χωρίς αδικαιολόγητες καθυστερήσεις στην ορκωμοσία των δικαστών. Έχει επίσης επισημάνει ότι, σε περίπτωση κωλυσιεργίας, θα μπορούσε να προβλεφθεί εναλλακτικός τρόπος ολοκλήρωσης της διαδικασίας. Η θέση αυτή αποτελεί γνωμοδότηση και δεν συνιστά κοινά αποδεκτή λύση μεταξύ των δύο αντιμαχόμενων πλευρών.

"Το PiS κατέστρεψε το κύρος του δικαστηρίου"

Τις επιφυλάξεις του για τις εξελίξεις εξέφρασε ο συνταγματολόγος Μάρτσιν Μάτσακ σε συνέντευξή του στο RMF FM. Όπως υποστήριξε, το PiS ευθύνεται για την υπονόμευση του κύρους του Συνταγματικού Δικαστηρίου, ωστόσο μια κυβέρνηση που εξελέγη με δέσμευση την αποκατάσταση της νομιμότητας θα έπρεπε να ακολουθεί διαφορετική προσέγγιση. Ο ίδιος αμφισβήτησε τη νομική θεμελίωση της απομάκρυνσης της δικαστικής ηγεσίας, ενώ προειδοποίησε ότι η παρουσία ένοπλων αστυνομικών στον χώρο επιβαρύνει περαιτέρω την εικόνα και την αξιοπιστία του θεσμού.

Ανάλογες ανησυχίες διατύπωσε ο πρώην Συνήγορος του Πολίτη Μάρτσιν Βιόντσεκ, μιλώντας σήμερα στο Business Insider Polska. Κατά την εκτίμησή του, η δυνατότητα απομάκρυνσης προσώπων από τις συγκεκριμένες θέσεις δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητη εάν δεν στηρίζεται σε σαφή νομοθετική πρόβλεψη. Ως εναλλακτική, πρότεινε την εφαρμογή της προβλεπόμενης πειθαρχικής διαδικασίας και την έκδοση δικαστικής απόφασης. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η επιλεκτική ερμηνεία των κανόνων ανάλογα με τις πολιτικές περιστάσεις μπορεί να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο προηγούμενο, το οποίο θα αξιοποιηθεί από μελλοντικές κυβερνήσεις.

Διαβάστε Επίσης

Πολωνία: Σε αστυνομικό κλοιό το Συνταγματικό Δικαστήριο - Εσπευσμένα στο σημείο τα ξημερώματα ο πρόεδρος Ναβρότσκι

Μια κρίση χωρίς κοινά αποδεκτούς κανόνες επίλυσης

Πίσω από τη σημερινή αντιπαράθεση, αναδεικνύεται ένα διαχρονικό πρόβλημα: η επιδίωξη των πολιτικών παρατάξεων να εξασφαλίσουν ευνοϊκούς συσχετισμούς στο δικαστικό σώμα, σε συνδυασμό με την απουσία μιας διαδικασίας επίλυσης των διαφορών που να γίνεται αποδεκτή από όλες τις πλευρές.

Η διαμάχη δεν αφορά πλέον μόνο το ποια πολιτική δύναμη θα επηρεάζει το Συνταγματικό Δικαστήριο αλλά και το κατά πόσο οι θεσμοί μπορούν να λειτουργούν με σταθερούς και κοινά αναγνωρισμένους κανόνες. Για τους πολίτες, οι συνέπειες αποτυπώνονται στην αβεβαιότητα γύρω από την ισχύ των δικαστικών αποφάσεων, την εφαρμογή της νομοθεσίας και, τελικά, την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων τους.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr