Το "πλωτό πρατήριο" του Ιράν ανοιχτά της Μαλαισίας: Διατηρεί ζωντανές τις εξαγωγές πετρελαίου στην Κίνα

Τον χρόνο που προηγήθηκε της δραματικής κατάσχεσής του από τις αμερικανικές δυνάμεις στον Ινδικό Ωκεανό, το τανκερ MT Tifani πραγματοποίησε αρκετές διαδρομές μεταξύ του Ιράν και μιας θαλάσσιας περιοχής ανοικτά των ακτών της Μαλαισίας, περίπου 60 μίλια μακριά από τους λαμπερούς ουρανοξύστες της Σιγκαπούρης.

Κατά τη διάρκεια αυτών των ταξιδιών, συχνά παρέμενε σε μια μικρή περιοχή πριν ρίξει άγκυρα και απενεργοποιήσει το υποχρεωτικό σύστημα αυτόματης αναγνώρισης (AIS), σύμφωνα με στοιχεία της MarineTraffic που εξέτασε το CNN.

Λίγο αργότερα — μερικές φορές ώρες, μερικές φορές ημέρες — το πλοίο επανεμφανιζόταν στο AIS.

Η κατάσχεση του MT Tifani την Τρίτη — και των 1,9 εκατομμυρίων βαρελιών ιρανικού πετρελαίου που, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, μετέφερε — έχει μεταφέρει τον πόλεμο με το Ιράν στα ύδατα του Ινδο-Ειρηνικού, χιλιάδες μίλια μακριά από τον Περσικό Κόλπο.

Επίσης, έφερε στο προσκήνιο αυτή την περιοχή των υδάτων ανοικτά της Μαλαισίας, περίπου μισού μεγέθους του Ρόουντ Άιλαντ, η οποία, σύμφωνα με την ανάλυση εμπειρογνωμόνων και του CNN, λειτουργεί ως πλωτός σταθμός ανεφοδιασμού για το Ιράν, χρησιμοποιούμενη από τον σκιώδη στόλο του για το εμπόριο και την αποθήκευση πετρελαίου, διοχετεύοντας τα απεγνωσμένα αναγκαία μετρητά στο καθεστώς καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται.

Αν και δεν έχει οριστεί επίσημα, η περιοχή είναι κοινώς γνωστή ως αγκυροβόλιο Eastern Outer Port Limits (EOPL). Βρίσκεται κοντά στην ανατολική είσοδο του Στενού της Σιγκαπούρης, μιας από τις πιο πολυσύχναστες ναυτιλιακές διαδρομές στον κόσμο, περίπου 43 μίλια ανοικτά των ακτών της χερσονήσου της Μαλαισίας, στην αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ) της χώρας. Είναι πιο ορατή στις δορυφορικές εικόνες, όπου, κατά καιρούς, εκατοντάδες πλοία φαίνονται να περιφέρονται στην περιοχή.

Το MT Tifani μπορεί επίσης να αναγνωριστεί από τον αριθμό IMO του: 9273337. Ο αριθμός αυτός, που έχει εκχωρηθεί από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό, δεν μπορεί να αλλάξει ανεξάρτητα από την ιδιοκτησία ή τη σημαία του πλοίου.

Σε μια περίπτωση τον περασμένο Αύγουστο, παρατηρήθηκε εντός αυτής της ζώνης να εκφορτώνει ακαθόριστο φορτίο σε άλλο πλοίο με το όνομα Macho Queen (IMO: 9238868), σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες. Μετά τη μεταφορά, το Macho Queen ενεργοποίησε για λίγο το AIS του και άρχισε να πλέει βορειοανατολικά προς την Κίνα, πριν απενεργοποιήσει ξανά τον ιχνηλάτη του, αφού οι ΗΠΑ του επέβαλαν κυρώσεις για λαθρεμπόριο ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα.

Ένα δεύτερο πετρελαιοφόρο, το MT Majestic X, το οποίο επιβιβάστηκαν και κατάσχεσαν οι ΗΠΑ την Πέμπτη, είχε επίσης ταξιδέψει αρκετές φορές μεταξύ της Μέσης Ανατολής και του Στενού της Σιγκαπούρης με προορισμό την EOPL, σύμφωνα με στοιχεία του MarineTraffic.

Το EOPL αποτελεί σημείο συνάντησης για τον "σκιώδη στόλο" λόγω της βολικής του θέσης και της επιεικής στάσης των κοντινών αρχών, δήλωσε ο Farzin Nadimi, ανώτερος ερευνητής στο think tank Washington Institute, ειδικευμένος σε θέματα Ιράν.

"Είναι ένα πολύ βολικό μέρος για την απόκρυψη δραστηριοτήτων", είπε ο Nadimi. "Οι αρχές της Μαλαισίας ουσιαστικά κοιτάζουν αλλού".

Τουλάχιστον 679 μεταφορές από πλοίο σε πλοίο πραγματοποιήθηκαν στο EOPL το 2025, από 471 το 2024 και 280 το 2023, σύμφωνα με δορυφορικά δεδομένα που συγκέντρωσε η μη κερδοσκοπική οργάνωση United Against Nuclear Iran (UANI). Αυτοί οι αριθμοί υποτιμούν την πραγματική εικόνα, καθώς ο δορυφόρος δεν περνάει κάθε μέρα και δεν μπορεί να ανιχνεύσει πλοία σε κακές καιρικές συνθήκες.

Τον περασμένο Ιούλιο, η Μαλαισία δεσμεύτηκε να εντείνει τους ελέγχους κατά των παράνομων μεταφορτώσεων από πλοίο σε πλοίο στα ύδατά της, με τον υπουργό Εξωτερικών Μοχάμαντ Χασάν να παραδέχεται ότι το ζήτημα αποτελεί "αγκάθι στο πλευρό μας", όπως μετέδωσε το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Bernama.

Σύμφωνα με τους νέους κανονισμούς, κάθε σκάφος που θα συλληφθεί να πραγματοποιεί μη εξουσιοδοτημένη μεταφόρτωση θα κατασχέεται, δήλωσε ο Μοχάμαντ, σύμφωνα με το Bernama.

"Δεν θέλουμε πλέον να μας κατηγορούν ότι είμαστε μια χώρα που διευκολύνει τέτοιου είδους δραστηριότητες."

Το Ιράν είναι ένας από τους κορυφαίους παραγωγούς πετρελαίου στον κόσμο, εξάγοντας κατά μέσο όρο 1,69 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα το 2025, σύμφωνα με την εταιρεία εμπορικών δεδομένων και αναλύσεων Kpler. Περίπου το 90% του πετρελαίου του πηγαίνει στην Κίνα, σύμφωνα με την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Η Κίνα δεν έχει επιβάλει κυρώσεις στο ιρανικό αργό και δηλώνει ότι αντιτίθεται στις κυρώσεις κατά του πετρελαίου του Ιράν.

Λόγω των εκτεταμένων κυρώσεων, το Ιράν βασίζεται σε έναν στόλο παλαιών δεξαμενόπλοιων με αδιαφανή ιστορικό και ελλιπή ασφάλιση για τη μεταφορά του αργού πετρελαίου του σε όλο τον κόσμο.

Σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης ενεργειακών δεδομένων Vortexa, το μεγαλύτερο μέρος του "σκιώδους στόλου" της αποτελείται από υπερμεγέθη δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού πετρελαίου (VLCC) — τεράστια δεξαμενόπλοια όπως το MT Tifani, τα οποία μπορούν να μεταφέρουν έως και 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου.

Μεγάλο μέρος του πετρελαίου που υπόκειται σε κυρώσεις πωλείται με έκπτωση περίπου 10 δολαρίων σε σχέση με το παγκόσμιο δείκτη αναφοράς Brent, ο οποίος έχει ξεπεράσει τα 100 δολάρια ανά βαρέλι από την έναρξη του πολέμου, πράγμα που σημαίνει ότι κάθε μεταφορά από πλοίο σε πλοίο αποφέρει δεκάδες εκατομμύρια δολάρια σε έσοδα για το ιρανικό καθεστώς.

Η δραστηριότητα στην EOPL συνεχίστηκε από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμο τους εναντίον του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, περιορίζοντας τη ροή πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή. Η UANI εντόπισε τουλάχιστον 250 μεταφορές από πλοίο σε πλοίο στον αγκυροβόλιο της EOPL μεταξύ Ιανουαρίου και 21 Απριλίου του τρέχοντος έτους.

Η χρήση αυτής της περιοχής από το Ιράν του επέτρεψε να διατηρήσει μια σταθερή ροή εξαγωγών καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου, χρηματοδοτώντας το καθεστώς ακόμη και ενώ ο κόσμος αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη πετρελαίου.

"Είναι ουσιαστικής σημασίας για το επιχειρηματικό μοντέλο του Ιράν", δήλωσε ο Τσάρλι Μπράουν, ανώτερος σύμβουλος της UANI, εστιάζοντας στον σκιώδη στόλο του Ιράν.

Πώς λειτουργεί η "επιχείρηση ξεπλύματος φορτίου"

Οι μεταφορές από πλοίο σε πλοίο αποτελούν συνηθισμένη πρακτική στη νόμιμη ναυτιλία μεγάλων αποστάσεων, καθώς χρησιμοποιούνται για την αύξηση της αποδοτικότητας και την αποφυγή των λιμένων.

Τα μεγάλα πετρελαιοφόρα συχνά εκφορτώνουν το φορτίο τους σε μικρότερα πλοία, καθώς το βύθισμά τους είναι πολύ μεγάλο για να εισέλθουν στους περισσότερους λιμένες. Ωστόσο, επειδή αυτοί οι ελιγμοί ενέχουν κινδύνους για την ασφάλεια και το περιβάλλον, υπόκεινται σε αυστηρούς κανονισμούς και πρέπει να πραγματοποιούνται σε εγκεκριμένες περιοχές, απαιτώντας πλήρη τεκμηρίωση και γνωστοποίηση στις παράκτιες αρχές.

Οι σκιώδεις στόλοι χρησιμοποιούν μεταφορές από πλοίο σε πλοίο, ακόμη και όταν δεν είναι απαραίτητες από λογιστική άποψη, για να συγκαλύψουν την προέλευση του πετρελαίου που μεταφέρουν. Συχνά τις πραγματοποιούν υπό το κάλυμμα της νύχτας, απενεργοποιώντας ή παραποιώντας το AIS τους, καθιστώντας δύσκολη την ανίχνευσή τους από τις αρχές.

Σε γενικές γραμμές, το σκιώδες εμπόριο πετρελαίου του Ιράν ακολουθεί ένα παρόμοιο μοτίβο, στο οποίο εμπλέκονται δύο ομάδες πλοίων που βοηθούν στη μεταφορά ιρανικού αργού πετρελαίου στην Κίνα.

Τα πλοία της πρώτης ομάδας παραλαμβάνουν το πετρέλαιο, κυρίως από την κύρια εξαγωγική εγκατάσταση του Ιράν, το νησί Χαργκ, και διασχίζουν τον Ινδικό Ωκεανό μέσω των στενών της Μαλάκκα και της Σιγκαπούρης, πριν αγκυροβολήσουν στα ανοικτά της Μαλαισίας.

Στη συνέχεια, τα πλοία της δεύτερης ομάδας παραλαμβάνουν το πετρέλαιο μέσω μεταφόρτωσης από πλοίο σε πλοίο και το μεταφέρουν στην Κίνα, κυρίως σε μικρά διυλιστήρια στην επαρχία Σαντόνγκ, τα οποία είναι γνωστά για την αγορά αργού πετρελαίου που υπόκειται σε κυρώσεις.

Η Κίνα δεν δηλώνει επίσημα τις εισαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου και συχνά αποκρύπτει την προέλευσή του, παρουσιάζοντάς το ως μαλαισιανό, δήλωσε ο Ying Cong Lah, αναλυτής της αγοράς αργού πετρελαίου στην Kpler.

Νωρίτερα αυτό το μήνα, ένας εκπρόσωπος του υπουργείου δήλωσε ότι το Πεκίνο "αντιτίθεται σε μονομερείς κυρώσεις που δεν έχουν βάση στο διεθνές δίκαιο", όταν ρωτήθηκε για μια εκτίμηση των ΗΠΑ ότι η Κίνα δεν θα σταματήσει να αγοράζει ιρανικό πετρέλαιο.

Τα περισσότερα πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο από το Ιράν στην Ασία έχουν μπει στη μαύρη λίστα των ΗΠΑ, ενώ η πλειοψηφία των πλοίων που παραλαμβάνουν το πετρέλαιο και το μεταφέρουν στην Κίνα δεν έχουν ακόμη υποστεί κυρώσεις, δήλωσε ο Brown, ανώτερος σύμβουλος της UANI.

Οι "σκιώδεις" στόλοι πλαστογραφούν επίσης έγγραφα και φέρουν ψεύτικες σημαίες ή "σημαίες ευκαιρίας", αλλάζοντας συχνά την εγγραφή τους και παραποιώντας το φορτίο τους για να ξεγελάσουν τις αρχές.

" Δημιουργούν μια νέα αφήγηση για το νέο φορτίο και το νέο πλοίο", δήλωσε ο Ναντίμι του Washington Institute, προσθέτοντας ότι το πλήρωμα φτάνει μερικές φορές στο σημείο να βάφει ένα νέο όνομα ή να τοποθετεί νέα σημαία στο πλοίο. "Πρόκειται για μια επιχείρηση "ξεπλύματος" φορτίων."

Οι παράνομες δραστηριότητες στην ΕΟΠΛ αποτελούν από καιρό ένα ανοιχτό μυστικό στον κλάδο της ναυτιλίας. Ο Μπράουν εκτιμά ότι περίπου το 95% των πλοίων που μεταφέρουν φορτία στην περιοχή διακινούν λαθραία ιρανικό ή ρωσικό πετρέλαιο προς την Κίνα.

Ένα στρατηγικό απόθεμα κοντά στην Κίνα

Το EOPL έχει επίσης λειτουργήσει ως ένα είδος αποθήκης πετρελαίου για το Ιράν, συμβάλλοντας στην άμβλυνση των επιπτώσεων τυχόν διαταραχών στη ναυτιλιακή κίνηση στον Περσικό Κόλπο, ανέφερε ο Ναντίμι.

"Υπάρχει κίνδυνος να ξεσπάσουν εχθροπραξίες στο Στενό του Ορμούζ στην περιοχή του Κόλπου, οπότε αυτοί (το Ιράν) προτιμούν να μεταφέρουν όσο το δυνατόν περισσότερο φορτίο, αργό πετρέλαιο, όσο το δυνατόν πιο κοντά στους πελάτες τους."

Τον Φεβρουάριο το Ιράν είχε αποθηκεύσει στη θάλασσα το ρεκόρ των 191 εκατομμυρίων βαρελιών, η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων στην Ανατολική Ασία.

Αυτό το πλωτό στρατηγικό απόθεμα επέτρεψε στην Τεχεράνη να διατηρήσει υψηλά επίπεδα εξαγωγών, αποστέλλοντας κατά μέσο όρο 1,1 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα στην Κίνα, ακόμη και ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ βομβάρδιζαν τη χώρα με επιθέσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του Μαρτίου, σύμφωνα με την UANI. Παρόλο που σημειώθηκε πτώση σε σχέση με τα συνήθη επίπεδα εξαγωγών, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου συνέβαλε στην αντιστάθμιση του οικονομικού πλήγματος για το καθεστώς.

Το MT Tifani ενδέχεται να βρισκόταν καθ' οδόν για να εκφορτώσει το φορτίο του στην EOPL όταν επιβιβάστηκαν σε αυτό αμερικανικές δυνάμεις.

Τον μήνα που προηγήθηκε της κατάσχεσής του, το πλοίο παρέμενε στην περιοχή του Στενού του Ορμούζ και του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με στοιχεία του MarineTraffic. Αν και το δεξαμενόπλοιο είχε απενεργοποιήσει το σύστημα AIS του, εντοπίστηκε αγκυροβολημένο στο νησί Χαργκ του Ιράν, σε δορυφορικές εικόνες που τραβήχτηκαν στις 6 Απριλίου.

Το δεξαμενόπλοιο επανεμφανίστηκε στο AIS στις 10 Απριλίου, όταν εντοπίστηκε στον Κόλπο του Ομάν να ταξιδεύει προς τα νοτιοανατολικά. Τα στοιχεία του MarineTraffic έδειξαν ότι κατευθυνόταν προς τη Σιγκαπούρη.

Στις 21 Απριλίου, αφού πέρασε τη Σρι Λάνκα, το δεξαμενόπλοιο έκανε μια απότομη αλλαγή πορείας — πρώτα μια απότομη στροφή 90 μοιρών προς τα νότια, και στη συνέχεια μια άλλη απότομη στροφή 90 μοιρών πίσω προς τα ανατολικά. Λίγο μετά την αλλαγή πορείας του πλοίου, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την κατάσχεσή του.

Διαβάστε Επίσης

Πόλεμος στο Ιράν: Νέο ρεσάλτο των ΗΠΑ σε τάνκερ στον Ινδικό Ωκεανό

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr