Σεπτεμβριανά 1955: Το πογκρόμ εναντίον των Ελλήνων της Πόλης από τον τουρκικό όχλο- Πώς οργανώθηκε από το "βαθύ κράτος"

Τη νύχτα της 6ης προς 7η Σεπτεμβρίου 1955, η Κωνσταντινούπολη, που για αιώνες αποτελούσε πατρίδα και σημείο αναφοράς για τον Ελληνισμό της Ανατολής, μετατράπηκε σε ένα απερίγραπτο σκηνικό τρόμου. Οργανωμένες ομάδες Τούρκων παρακρατικών και δήθεν αγανακτισμένων εθνικιστών, εφοδιασμένες με ξύλα και λοστούς, εξαπέλυσαν επιθέσεις στις ελληνικές συνοικίες. Έβαλαν φωτιές, λεηλάτησαν και κατέστρεψαν ελληνικά σπίτια, καταστήματα, σχολεία και εκκλησίες, ενώ δεν γλίτωσαν ούτε οι τάφοι στα ελληνικά νεκροταφεία.

Τη νύχτα εκείνη, ο Δημήτρης Καλούμενος, φωτογράφος του Οικουμενικού Πατριαρχείου και ανταποκριτής της εφημερίδας "Έθνος", βγήκε στους δρόμους με τη φωτογραφική του μηχανή, και αποτύπωσε τη βία, το μίσος και την καταστροφή, με κίνδυνο της ζωής του . Οι φωτογραφίες του είναι τα συγκλονιστικότερα ντοκουμέντα των Σεπτεμβριανών του 1955.

Τι προκάλεσε τα τραγικά γεγονότα;

Η επίσημη εκδοχή της τότε κυβέρνησης της Τουρκίας, ήταν ότι τις καταστροφές προκάλεσαν Τούρκοι κομμουνιστές, που ήθελαν να αποδυναμώσουν τη συμμαχία του ΝΑΤΟ. Δεν υπήρχε ίχνος αλήθειας σε αυτή τη δικαιολογία. Από τον Απρίλιο του 1955, οπότε οι Κύπριοι αγωνίζονται για να τους αναγνωριστεί το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης, ο τουρκικός τύπος κατευθυνόμενος από την τουρκική κυβέρνηση αρχίζουν να γράφουν εμπρηστικά άρθρα. Ειδικά η εφημερίδα "Hürriyet" δημοσιεύει καθημερινώς χαλκευμένες στο έπακρο ειδήσεις που έχουν σαν στόχο την Ελλάδα, τους Έλληνες, το Πατριαρχείο, την Ορθοδοξία, τον Ελληνισμό της πόλης. Σκοπός ήταν να ασκηθεί πίεση στην ελληνική κυβέρνηση, να φοβηθούν οι Έλληνες και να παραιτηθούν από την υποστήριξη των Κυπρίων που ζητούσαν να τους αναγνωριστεί το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης.

Τα τραγικά γεγονότα του Σεπτεμβρίου ήταν η συνέχεια, και οργανώθηκαν από τις μυστικές υπηρεσίες της κυβέρνησης Μεντερές κάτω από ένα καταχθόνιο σχέδιο που εκτυλίχθηκε σε πρώτη φάση στη Θεσσαλονίκη. Όταν αποφασίστηκε το σχέδιο, η εθνικιστική οργάνωση "Η Κύπρος είναι Τουρκική", σε συνεργασία με τις Αρχές, ανέλαβε δράση με απόλυτη μυστικότητα.

Η βόμβα στη Θεσσαλονίκη

Στη Θεσσαλονίκη το μεσημέρι της 6ης Σεπτεμβρίου 1955 εκρήγνυται βόμβα στον περίβολο του τουρκικού προξενείου όπου βρίσκεται και το λεγόμενο γενέθλιο σπίτι του ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας, Κεμάλ Ατατούρκ.

Η βόμβα, όπως εξακριβώθηκε από τις έρευνες που διεξήγαγαν οι ελληνικές αρχές (και όπως αποδείχτηκε αργότερα στην δίκη των πρωταιτίων των γεγονότων) είχε μεταφερθεί από την Τουρκία από τον Τούρκο πράκτορα Οκτάι Ενγκίν ο οποίος και την τοποθέτησε σε συνεργασία με τον Τούρκο κλητήρα του Προξενείου. Δεν ήταν ισχυρή, δεν προκάλεσε παρά ελάχιστες ζημιές, αλλά αρκούσε για να δοθεί το σύνθημα. Η είδηση μεταφέρεται αστραπιαία, ο ραδιοφωνικοί σταθμοί της Άγκυρας και της Κωνσταντινούπολης σε ενιαίο έκτακτο δελτίο ειδήσεων μεταδίδουν την είδηση. Η εφημερίδα Istanbul Ekspres, τυπώνει έκτακτη απογευματινή έκδοση για τη "βομβιστική επίθεση". Η κυκλοφορία της εφημερίδας εκτοξεύεται από περίπου 20.000 σε σχεδόν 300.000 αντίτυπα και η δημοσίευση της είδησης λειτουργεί ως καταλύτης για την κινητοποίηση του πλήθους.

Την ίδια νύχτα, στην Κωνσταντινούπολη αρχίζουν οι διαδηλώσεις και οι οργανωμένες ομάδες Τούρκων παρακρατικών, καταστρέφουν τα πάντα στις ελληνικές συνοικίες. Στο ελληνικό νεκροταφείο του Μπαλικλί καταστράφηκαν τάφοι, διασκορπίστηκαν οστά και βεβηλώνονται ακόμα και σαρκοφάγοι των Οικουμενικών Πατριαρχών. Μια βδομάδα μετά, στις 14 Σεπτεμβρίου 1955, ο δημοσιογράφος Noel Barber, αυτόπτης μάρτυρας στα τραγικά γεγονότα, γράφει στη Βρετανική Εφημερίδα Daily Mail "Ο ιερέας της εκκλησίας ελληνικής συνοικίας, γυμνώθηκε, δέθηκε σε ένα φορτηγό και τον γυρνούσαν στους δρόμους όπου το πλήθος τον έφτυνε. Από όσα είδα και άκουσα, δεν μου μένει καμιά αμφιβολία ότι η επίθεση του τουρκικού όχλου κατά των ελληνικών περιουσιών είχε προμελετηθεί και προετοιμαστεί με επιμέλεια".

Ο Έλληνας φωτογράφος

Αξίζει να τονιστεί ο σπουδαίος ρόλος του Δημήτρη Καλούμενου που αποτύπωσε σε φιλμ τις φρικαλεότητες. Στο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ "Κωνσταντινούπολη1955. Ο Μεγάλος Διωγμός", παραγωγής 1995, θυμάται: "Πήρα τη φωτογραφική μου μηχανή και βγήκα στους δρόμους και έβγαζα συνέχεια φωτογραφίες...", και συνεχίζει περιγράφοντας ότι φωτογράφισε καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας, και βγήκε ξανά το πρωί, καταγράφοντας την εικόνα της τεράστιας καταστροφής.

Η ιστορία των φιλμ είναι σχεδόν εξίσου συγκλονιστική με τις ίδιες τις φωτογραφίες. Σύμφωνα με το Αρχείο της ΕΡΤ, ο Καλούμενος και ο δημοσιογράφος Γιώργος Καράγιωργας κατάφεραν να κρύψουν τα φιλμ σε ορθόδοξο νεκροταφείο και στη συνέχεια να τα βγάλουν από την Τουρκία, ώστε οι εικόνες να δημοσιευθούν στον ελληνικό Τύπο. Αν δεν υπήρχαν αυτές οι φωτογραφίες, μεγάλο μέρος της φρίκης εκείνης της νύχτας θα έμενε στις μαρτυρίες των ανθρώπων που την έζησαν.

Σεπτεμβριανά: Ενα χτύπημα που επιτάχυνε την εγκατάλειψη της Πόλης από τους Ρωμιούς

Τα Σεπτεμβριανά δεν εξαφάνισαν αμέσως τον Ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης. Αλλά αποτέλεσαν ένα τεράστιο πλήγμα και έναν από τους σημαντικούς σταθμούς στη διαδικασία συρρίκνωσής του. Η συνέχεια θα έρθει με νέες πιέσεις και, το 1964, με τις απελάσεις Ελλήνων υπηκόων. Σήμερα, 71 χρόνια μετά, τα Σεπτεμβριανά παραμένουν μια τραγική υπενθύμιση του πόσο εύκολα η οργανωμένη βία με την ανοχή ή συμμετοχή κρατικών μηχανισμών μπορούν να μετατρέψουν μια πόλη σε πεδίο διωγμού. Δεν ήταν μόνο η καταστροφή χιλιάδων ελληνικών καταστημάτων, σπιτιών, σχολείων και εκκλησιών. Ήταν, κυρίως, η καταστροφή της αίσθησης μιας πατρίδας.

Για τις ελληνικές οικογένειες της Κωνσταντινούπολης, εκείνη η νύχτα ήταν η στιγμή που συνειδητοποίησαν, με τον πιο φριχτό τρόπο, ότι η ζωή τους είχε αλλάξει για πάντα. Τα Σεπτεμβριανά δεν κατέστρεψαν μόνο περιουσίες. Ράγισαν την ίδια την εμπιστοσύνη των Ελλήνων της Πόλης ότι μπορούσαν να συνεχίσουν να ζουν εκεί όπου οι πρόγονοί τους, είχαν γεννηθεί, εργαστεί και δημιουργήσει.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr