Η Ευρώπη χωρίς ομπρέλα

Το Μόναχο ανέκαθεν υπήρξε ο χώρος όπου γεωπολιτικές βεβαιότητες άρχιζαν να ρηγματώνονται. Από το 1963, η Διάσκεψη Ασφαλείας λειτουργεί ως σεισμογράφος της δυτικής στρατηγικής τάξης: καταγράφει μετατοπίσεις πριν γίνουν ορατές. Όσα λέγονται εκεί σπάνια προκαλούν άμεσες ανατροπές· αποκτούν νόημα εκ των υστέρων. Δεν "φτιάχνει" ρήξεις — τις καθιστά αναγνώσιμες. Δεν είναι τυχαίο ότι το 1977 ο Χέλμουτ Σμιτ χρησιμοποίησε το Μόναχο για να προετοιμάσει πολιτικά τη συζήτηση περί πυρηνικών μέσου βεληνεκούς στην Ευρώπη, ενώ μετά το 1990 το φόρουμ αποτύπωσε την είσοδο μιας ενοποιημένης Γερμανίας στη νέα δυτική αρχιτεκτονική.

Τα πρώτα ρήγματα είχαν φανεί νωρίς. Το 2003, η αμερικανική διάκριση "Νέας" και "Παλαιάς" Ευρώπης δεν ήταν απλώς ρητορική: ήταν προσπάθεια να ιδωθεί η ήπειρος ως γεωγραφία, όχι ως ενιαίο πολιτικό υποκείμενο. Το 2007, ο Βλαντίμιρ Πούτιν κατήγγειλε στο Μόναχο τη μονοπολική ηγεμονία των ΗΠΑ και την επέκταση του ΝΑΤΟ ως απειλή για τη Ρωσία· λόγος που τότε αντιμετωπίστηκε ως υπερβολή και σήμερα διαβάζεται ως προειδοποίηση. Το 2008, στο Βουκουρέστι, η υπόσχεση μελλοντικής ένταξης Ουκρανίας και Γεωργίας άνοιξε τη ρωγμή που εξελίχθηκε σε πόλεμο.

Το 2026, το Μόναχο κατέγραψε μια διαφορετική καμπή: τη συνειδητοποίηση ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια εξέρχεται από την εποχή της Pax Americana — της μεταπολεμικής αμερικανικής στρατηγικής ομπρέλας που παρείχε άμυνα χωρίς αντίστοιχη ευρωπαϊκή ευθύνη ισχύος — και εισέρχεται σε φάση κατανεμημένης ευθύνης. Τα σημάδια είχαν προηγηθεί. Το 2025, η ομιλία του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζ. Ντ. Βανς αμφισβήτησε ανοιχτά την ευρωπαϊκή πολιτική τάξη και τις φιλελεύθερες αξίες της. Το 2026, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υιοθέτησε συμφιλιωτικότερο τόνο. Η ουσία, όμως, δεν άλλαξε: η αμερικανική δέσμευση εμφανίζεται πλέον ως υπό όρους. Η ακύρωση συμμετοχής του σε συνάντηση για την Ουκρανία και η επίσκεψή του στη Βουδαπέστη με δημόσια στήριξη στον Βίκτορ Όρμπαν έδειξαν ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει την Ευρώπη λιγότερο ως ενιαίο στρατηγικό χώρο και περισσότερο ως πεδίο επιλεκτικών σχέσεων. Παράλληλα, δηλώσεις που "άγγιξαν" ακόμη και ζητήματα ευρωπαϊκής εδαφικής ακεραιότητας υπενθύμισαν ότι η ευρωπαϊκή γεωγραφία δεν θεωρείται πλέον αυτονόητη.

Κάτω από τη ρητορική, όμως, κινείται μια πιο κρίσιμη θεσμική μετατόπιση. Οι ΗΠΑ αναδιατάσσουν τον ρόλο τους στο ΝΑΤΟ: από άμεσο επιχειρησιακό εγγυητή της ευρωπαϊκής άμυνας σε στρατηγικό εγγυητή "τελευταίου καταφυγίου". Ο πυρήνας της ανώτατης στρατηγικής διοίκησης παραμένει αμερικανικός (Supreme Allied Commander Europe — SACEUR, Supreme Headquarters Allied Powers Europe — SHAPE). Όμως, σε επίπεδο επιχειρησιακής διοίκησης θεάτρου, η ευθύνη "ευρωπαϊκοποιείται": οι Joint Force Commands (JFC Brunssum, JFC Naples) λειτουργούν ως κόμβοι διοίκησης ευρωπαϊκών σχηματισμών, ενώ οι δυνάμεις ετοιμότητας της Συμμαχίας στηρίζονται ολοένα περισσότερο σε ευρωπαϊκές συνεισφορές. Με άλλα λόγια: ευρωπαϊκή επιχειρησιακή άμυνα υπό αμερικανική στρατηγική ομπρέλα.

Το αποτέλεσμα, προς το παρόν, είναι αντιφατικό: η Ευρώπη αναλαμβάνει περισσότερη ευθύνη, αλλά συνεχίζει να λειτουργεί ως συνονθύλευμα εθνικών δυνατοτήτων χωρίς ενιαία αποτρεπτική αρχιτεκτονική. Το κενό φαίνεται καθαρά στην πυρηνική διάσταση: η βρετανική αποτροπή στηρίζεται σε αμερικανικό οικοσύστημα (Trident), ενώ η γαλλική είναι εθνικά ανεξάρτητη και εκτός της νατοϊκής πυρηνικής δομής. Για την Ελλάδα, αυτή η μετάβαση δεν είναι θεωρία. Η νοτιοανατολική πτέρυγα —Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειος, Μαύρη Θάλασσα— γίνεται ξανά κεντρικό θέατρο σύνδεσης απειλών, ενέργειας και θαλάσσιων γραμμών. Σε μια Ευρώπη που καλείται να παράγει αποτροπή, η Ελλάδα μετατρέπεται από περιφερειακό σύνορο σε προκεχωρημένη γεωστρατηγική πλατφόρμα. Για την Αθήνα αυτό σημαίνει επένδυση σε διαλειτουργικότητα, αεράμυνα/αντι-drone, θαλάσσια επιτήρηση και ενεργειακή ασφάλεια, ώστε η Ανατολική Μεσόγειος να μην γίνει κενό αποτροπής.

Τρεις επιλογές πολιτικής ξεχωρίζουν: (1) ευρωπαϊκή "ομπρέλα" στρατηγικής διαβούλευσης που θα δώσει ευρωπαϊκή διάσταση στη γαλλική αποτροπή, (2) μόνιμες κοινές δομές διοίκησης/προμηθειών και ενοποίηση αμυντικής βιομηχανικής βάσης, (3) κοινή στρατηγική κουλτούρα και διαδικασίες λήψης αποφάσεων — αλλιώς, η άμυνα θα μένει άθροισμα εθνικών βέτο.

Για οκτώ δεκαετίες, η ευρωπαϊκή ενοποίηση προχώρησε στη σκιά μιας δεδομένης στρατηγικής τάξης. Το Μόναχο του 2026 κατέγραψε το τέλος αυτής της εξαίρεσης. Η Ευρώπη δεν έχασε απλώς έναν προστάτη. Έχασε το άλλοθί της. Και ίσως εδώ αξίζει να θυμηθούμε το 1963: στο διαιρεμένο Βερολίνο, ο Κένεντι είπε "Ich bin ein Berliner" — μια εποχή όπου η αμερικανική ισχύς μιλούσε σε πρώτο ενικό. Σήμερα, το πρώτο ενικό περνά στην Ευρώπη.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr