"Ο ένοχος": Το βιβλίο που αποκαλύπτει τον σκοτεινό ρόλο του Κίσινγκερ στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο

Τη 19η Ιουλίου 1974, παραμονή της εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο, ο Τζέιμς Σπέιν και ο πρέσβης Γουίλιαμ Μακόμπερ ήταν εντεταλμένοι να παραδώσουν στον Τούρκο πρωθυπουργό Μπουλέντ Ετζεβίτ επείγουσα επιστολή του Προέδρου Νίξον.

Η επιστολή αυτή δεν παραδόθηκε ποτέ. Τι περιείχε η επιστολή; Γιατί δεν παραδόθηκε και ποιος σταμάτησε τους διπλωμάτες να μην υλοποιήσουν τις προεδρικές εντολές; Οι απαντήσεις σε όλα αυτά δίνονται στο νέο βιβλίο του Μιχάλη Ιγνατίου και του Κώστα Βενιζέλου με τίτλο "Ο Ένοχος".

Μια έρευνα που ξεκίνησε το 1989 και φέρνει για πρώτη φορά στο φως αποχαρακτηρισμένα έγγραφα και τηλεφωνικές συνομιλίες, τα οποία, όπως υποστηρίζει, δείχνουν τον Χένρι Κίσινγκερ πίσω από την εισβολή και τη διχοτόμηση της Κύπρου.

Πάνω από τρεις δεκαετίες έρευνας, οκτώ γεμάτες κασέτες μαρτυριών, ατέλειωτες αιτήσεις σε αμερικανικές υπηρεσίες, πόρτες που έκλειναν και πόρτες που άνοιγαν την τελευταία
στιγμή. Ο δημοσιογράφος Μιχάλης Ιγνατίου μαζί με τον διπλωματικό συντάκτη στη Λευκωσία Κώστα Βενιζέλο κυκλοφορούν το νέο τους βιβλίο, το ενδέκατο ή δωδέκατο, που έχει γράψει όπως λέει ο Μιχάλης Ιγνατίου με τίτλο "Ο Ένοχος" και υπότιτλο που δεν αφήνει καμία αμφιβολία για το ποιος είναι ο ένοχος: ο Χένρι Κίσινγκερ.

Διαβάστε Επίσης

Εντονο επεισόδιο Χατζηβασιλείου - Νταβούτογλου για την Κύπρο: "Πρόκειται για εισβολή από το 1974" [βίντεο]

Το βιβλίο έρχεται να δώσει τις απαντήσεις που δεν είχαν δοθεί ποτέ μέχρι σήμερα για την ανάμειξη των Ηνωμένων Πολιτειών και ειδικά του τότε υπουργού Εξωτερικών και συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας στα γεγονότα του 1974.

Σε αυτήν τη συνέντευξή του στο TheTOC ο Μιχάλης Ιγνατίου μιλάει για την αφορμή, για τα καινούργια, αποχαρακτηρισμένα έγγραφα, για τις δυσκολίες μιας έρευνας που ξεκίνησε το 1989, και για το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει, ότι πίσω από το πραξικόπημα, την εισβολή και τη διχοτόμηση του νησιού βρισκόταν ο Χένρι Κίσινγκερ.

Η αφορμή: μια λέξη σε ένα ηχητικό

Το βιβλίο, εξηγεί ο κ. Ιγνατίου, γεννήθηκε από μια λεπτομέρεια που τον "ιντρίγκαρε". "Μας ιντρίγκαρε πολύ το βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά και το ηχητικό με τον Δημήτρη Ιωαννίδη, τον αρχηγό της ΕΣΑ", λέει. "Είπε κάποιες κουβέντες ο Ιωαννίδης που σε εμάς θύμισαν ότι τις είχαμε διαβάσει σε έγγραφα. Και όπως αντιλαμβάνεσαι, αν στην αναζήτηση των εγγράφων επιβεβαιώνουμε ότι ήταν συνεννοημένοι ο Ιωαννίδης με τους Αμερικανούς και με τους Τούρκους, αντιλαμβάνεσαι πόσο τεράστια πληροφορία θα ήταν και δραματική".

Έτσι, οι δύο συγγραφείς επέστρεψαν στο αρχείο τους και άρχισαν να ψάχνουν. Και τότε, όπως λέει ο κ. Ιγνατίου, συνέβη το απρόσμενο: "Στην πορεία εμφανίστηκαν ακόμα τρία πακέτα εγγράφων, καινούργια, με τις τηλεφωνικές συνομιλίες του Χένρι Κίσινγκερ με τον Ετζεβίτ, με τους ανθρώπους τους στην Ελλάδα, με τον τότε πρόεδρο, τον Ρίτσαρντ Νίξον".

Χωρίς αυτά τα έγγραφα, τονίζει, δεν θα προχωρούσαν στις αποκαλύψεις: "Δεν μπορούσαμε να
δώσουμε αυτές τις απαντήσεις όχι που δεν τις υποψιαζόμασταν, αλλά δεν μπορούσαμε να τις δώσουμε χωρίς να υπάρχουν κάποια έγγραφα".

Τα έγγραφα αυτά, διευκρινίζει, ήταν απόρρητα και αποχαρακτηρίστηκαν μόλις τον περασμένο Μάιο, γεγονός που του έδωσε πρόσβαση σε όλα. "Τα έχω, τα έχω και θα τα δημοσιεύσουμε και στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου, για να μπορούν οι αναγνώστες να τα διαβάζουν στη γλώσσα στην οποία γράφτηκαν, στα αγγλικά".

Το "προγεφύρωμα" και η συνεννόηση

Η λέξη-κλειδί που συνδέει τα πάντα, σύμφωνα με τον Μιχάλη Ιγνατίου, είναι μία: "προγεφύρωμα". Είναι η λέξη που χρησιμοποιεί ο Ιωαννίδης στο ηχητικό και η ίδια λέξη που, όπως λέει, χρησιμοποιεί ο Ετζεβίτ στο δραματικό, τελευταίο του τηλεφώνημα με τον Κίσινγκερ.

"Το προγεφύρωμα σήμαινε ότι οι Τούρκοι θα ένωναν την Κερύνεια, το λιμάνι της Κερύνειας, μέχρι τη Λευκωσία", εξηγεί. Και ανασυνθέτει τον διάλογο Ετζεβίτ-Κίσινγκερ όπως προκύπτει από τα έγγραφα: "Του λέει, λίγο πολύ: μη μου κάνεις ελληνοτουρκικό πόλεμο, διότι δεν θα σε αφήσω. Δεν θέλω ελληνοτουρκικό πόλεμο, αλλά αν μου λες για προγεφύρωμα και θα σταματήσεις εκεί, κάν’ το για να πάμε σε συνομιλίες".

Σε αυτό το σημείο, ο διάλογος της συνέντευξης γίνεται αποκαλυπτικός: Άρα λες ότι ο Ιωαννίδης συνειδητά κάνει το πραξικόπημα στην Κύπρο, για να υπάρξει στη συνέχεια η τουρκική εισβολή;

"Ο Ιωαννίδης συμφωνεί με το σχέδιο να γίνει αυτό το προγεφύρωμα, δηλαδή να μη χαρακτηριστεί η τουρκική εισβολή. Απλά να κάνουν μία απόβαση, να πάνε μέχρι τη Λευκωσία και εκεί να σταματήσουν. Λέει ο Ιωαννίδης χαρακτηριστικά: εκεί θα σταματήσουν. Και στα έγγραφα λέει ο Κίσινγκερ: όταν κάνεις το προγεφύρωμα, θα σταματήσεις και θα πάμε σε συνομιλίες".

Ο Ιωαννίδης τι θα κέρδιζε από αυτό;

"Δεν είναι ότι θα κέρδιζε κάτι. Ήταν ένας πιστός Ατλαντιστής -η λέξη έχει πολύ μεγάλη σημασία. Πίστευε πάρα πολύ στην Αμερική και στο ΝΑΤΟ, και από τη στιγμή που τούτο το απαίτησαν, το δέχτηκε. Περιέργως το δέχτηκε. Μας προκαλεί κι εμάς εντύπωση ότι ένας στρατιωτικός φτάνει σε αυτό το σημείο, αλλά υποθέτουμε ότι εκβιάστηκε σε απίστευτο βαθμό. Ίσως και απειλήθηκε. Προσωπικά δεν έχω καμία αμφιβολία ότι τον εκβίασαν".

Και συμπληρώνει κάτι που, λέει, δεν πρέπει να ξεχνιέται: "Στη συνέχεια τον τελείωσαν. Όταν τους κάνει τη δουλειά, οι Αμερικανοί ξεκινούν να φέρνουν τους πολιτικούς. Μετά τις συναντήσεις που είχε ο τότε υφυπουργός Εξωτερικών με τον Ιωαννίδη, και αφού εκείνος δεν συμφωνεί, αναγκάζονται και στέλνουν τη CIA. Ο Σίσκο πάει και ξεκινά τη διαδικασία
να επιστρέψουν οι πολιτικοί στην Ελλάδα".

"Ο Κίσινγκερ ήταν ο ένοχος"

Το πιο βαρύ συμπέρασμα του βιβλίου διατυπώνεται καθαρά. Ο κ. Ιγνατίου λέει πως ανέλαβε προσωπικά να αποδείξει ότι την εντολή στον Ιωαννίδη για το πραξικόπημα την έδωσε η CIA και πως έχει καταλήξει στα συμπεράσματά του.

"Μίλησα με πράκτορες της CIA που γνώριζαν πάρα πολύ καλά την υπόθεση. Οι τρεις εκ των τεσσάρων μού είπαν: κοίταξε, το επιβεβαιώνουμε αυτό".

Άρα μου λες ότι επί της ουσίας ο Κίσινγκερ κάνει το χατίρι του Ετζεβίτ. Εξυπηρετεί την Τουρκία;

"Στην ουσία ήταν ο παίκτης ο οποίος έπαιζε με τα πιόνια του στην Άγκυρα, στην Αθήνα και όπου αλλού έπρεπε να μιλήσει, για να φτάσουν τα πράγματα εκεί που έφτασαν. Εμείς δεν θα υποχωρήσουμε ποτέ από τη θέση μας ότι ο Κίσινγκερ ήταν ο ένοχος. Άλλωστε φαίνεται και από τον τίτλο και από τον υπότιτλο ότι για τον Κίσινγκερ μιλούμε. Αρκεί κανείς να μελετήσει αυτά τα καινούργια έγγραφα που φέρνουμε στη δημοσιότητα".

Σε αυτά τα έγγραφα, ο Μιχάλης Ιγνατίου προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο που, όπως λέει, το ανέφεραν και άλλοι συγγραφείς αλλά "δεν το προχώρησαν όσο το προχωρήσαμε εμείς".

Πρόκειται για την κατάθεση του τότε Νο 2 της τουρκικής πρεσβείας στην Ουάσιγκτον στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ: "Αναφέρει ρητά ότι είχαν επιστολή από τον πρόεδρο Νίξον για να τη δώσουν στον Ετζεβίτ, στην οποία του έλεγε: μην τολμήσεις να κάνεις εισβολή στην Κύπρο. Αλλά λέει ότι όταν έφτασαν τα ξημερώματα της 19ης προς 20ή Ιουλίου να δώσουν την επιστολή, κάποιος τους είπε να μην τη δώσουν. Δεν λέει ποιος".

Το συμπέρασμα είναι καταλυτικό: "Η σκληρή επιστολή του Νίξον προς τον Ετζεβίτ, με όρους, κανόνες και αν θες εκβιασμούς για να μην κάνει την εισβολή, δεν έφτασε ποτέ στα χέρια του Ετζεβίτ".

Άρα λες ότι ο Κίσινγκερ έπαιξε ένα δικό του, προσωπικό παιχνίδι;

"Ο Νίξον, καθώς οδηγούνταν προς την παραίτηση που ήρθε στις 8 Αυγούστου είχε φύγει από την Ουάσινγκτον και βρισκόταν στο σπίτι του στην Καλιφόρνια. Και διοικούσε την Αμερική ο Κίσινγκερ. Εκτός από υπουργός Εξωτερικών ήταν και σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας, και έπαιζε τον ρόλο του προέδρου. Από τα τηλεφωνήματα που έκανε, έπαιρνε τον υπουργό Άμυνας και επιχειρούσε να του δώσει εντολές. Βέβαια ο τότε υπουργός Άμυνας τον αντιπαθούσε σφόδρα και δεν έπαιρνε τις εντολές του. Αλλά ο αρχηγός της CIA…”. Ογκόλιθοι, όπως λέει, ήταν τότε αυτοί που τα έγραφαν.

Όταν ήρθε ο πρόεδρος Κλίντον, ζήτησε συγγνώμη στο προεδρικό δείπνο με τον Κωστή Στεφανόπουλο για την επτάχρονη δικτατορία. Θεωρείς ότι μετά από αυτό το βιβλίο θα πρέπει η Αμερική να ζητήσει συγγνώμη και για τη διχοτόμηση της Κύπρου;

"Έπρεπε, έπρεπε πριν καιρό να το κάνει. Η Αμερική έχει αργήσει πάρα πολύ", απαντά. Και θυμίζει κάτι που, λέει, είναι υποχρεωμένος να αναφέρει: "Έχει ζητήσει συγγνώμη για την εισβολή ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ. Ήταν σε αποστολή στην Κύπρο και ζήτησε δημόσια συγγνώμη - ήμασταν εκεί με τον Αλέξη Παπαχελά και το ακούσαμε με τα αυτιά μας. Αλλά είναι διαφορετικό να το κάνει ένας υφυπουργός, ακόμα κι αν ήταν παντοδύναμος τότε. Πρέπει να γίνει σε άλλο επίπεδο. Σε επίσημο".

Οι δυσκολίες: πρόσβαση, πόρτες που έκλειναν, ένας Κίσινγκερ που αρνιόταν

Ρώτησα τον Μιχάλη Ιγνατίου αν υπήρξαν δύσκολες στιγμές, αν έκλεισαν πόρτες. Ο Ιγνατίου ξεχωρίζει δύο μέτωπα: τα πρόσωπα και τα έγγραφα. Στα πρόσωπα, λέει, είχε "φοβερή πρόσβαση" σε όσους βρίσκονταν πίσω από τον Κίσινγκερ.

"Έχω γεμίσει οκτώ κασέτες από τις παλιές, των δύο ωρών η κάθε μία, με τον Σίσκο", αποκαλύπτει. "Ο Σίσκο ήταν ο μεγάλος παίκτης, που μας είπε πράγματα και μας κατεύθυνε όταν πέφταμε από τα σύννεφα. Το λέω επειδή είναι νεκρός, και μου παραδόθηκαν οι κασέτες όταν πέθανε, από την κόρη του". Και οι υπόλοιποι γύρω από τον Κίσινγκερ, όσοι ήταν συνέχεια μαζί του εκείνες τις ημέρες, "ήταν πολύ, πολύ βοηθητικοί".

Ο ίδιος ο Κίσινγκερ, ωστόσο, αρνήθηκε. "Όταν επιχειρήσαμε να τον δούμε ακριβώς για αυτό το θέμα, αρνήθηκε με ευγενικό τρόπο μέσω της γραμματείας του, αρκετές φορές".

Ο Ιγνατίου λέει πως είχε την τύχη, ή την ατυχία, να βρεθεί μερικές φορές στον ίδιο χώρο μαζί του και να επιχειρήσει να τον ρωτήσει. "Πάντα ήταν ευγενικός όταν απαντούσε. Μου έλεγε: πάρε τις απαντήσεις που έχω στα βιβλία μου. Του εξήγησα ότι δεν μας ικανοποιούν, τα είχα
ξεκοκαλίσει. Στο τέλος έγινε μια ανταλλαγή επιστολών, μέσω της γραμματέας του, όπου παραδέχτηκε κάποια πράγματα. Κάνω αναφορά και στον πρόλογο για αυτό το θέμα".

Στα έγγραφα, λέει, οι αμερικανικές υπηρεσίες "όσα δικαιώματα τους έδιναν οι νόμοι για να αρνούνται, τα έπαιρναν και τα χρησιμοποιούσαν". Και εδώ έρχεται η διάσταση του χρόνου. Η έρευνα ξεκίνησε το 1989 και ολοκληρώθηκε σε πρώτη φάση τον Φεβρουάριο του 2002 "όταν ο εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωσε ότι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και ο Κίσινγκερ δεν θα προχωρήσουν σε έφεση εναντίον των ερευνητών, ανάμεσα στους οποίους ήμουν κι εγώ. Αυτό σήμαινε ότι, ενώ είχαμε κερδίσει τα έγγραφα, δεν θα μας τα έδιναν λόγω του θέματος έφεσης. Ήταν, σίγουρα, μια μεγάλη νίκη των ερευνητών".

Ήταν η ίδια περίοδος που ο διάσημος δημοσιογράφος Κρίστοφερ Χίτσενς έγραφε το πολυσυζητημένο "Η δίκη του Κίσινγκερ", ενώ άλλοι συνάδελφοι ασχολούνταν με τη Χιλή ή το Ανατολικό Τιμόρ. "Ο καθένας ενδιαφερόταν για τον δικό του τομέα", σημειώνει ο Ιγνατίου.

Τον ρωτώ αν σε αυτή τη μακροχρόνια έρευνα υπήρξαν στιγμές απογοήτευσης. "Απογοητεύτηκα, ναι. Έχασα πολλά. Ο τομέας του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που ασχολείται με τα έγγραφα πολλές φορές τα πουλάει αλλά όχι στους ερευνητές που αποδεδειγμένα είναι ερευνητές. Πολλές φορές μας απέρριψαν. Ήταν απογοητευτικό. Αλλά είμαι επίμονος άνθρωπος, πολύ επίμονος. Συνέχισα και δικαιώθηκα".

Καθοριστική, λέει, στάθηκε και η βοήθεια της συζύγου του, δημοσιογράφου επί πολλά χρόνια, καθώς και ενός φίλου-ανταγωνιστή που στην πορεία έγινε συνεργάτης:

"Ενώσαμε τις δυνάμεις. Βρίσκαμε κατά περιόδους καλά έγγραφα -αλλά δεν ήταν αυτά τα δυνατά, τα τελευταία".

Κλείνει η έρευνα;

Στο ερώτημα αν, μετά και από αυτό το βιβλίο, κλείνει η έρευνα για το Κυπριακό και την επτάχρονη δικτατορία, ο Μιχάλης Ιγνατίου είναι προσεκτικός. "Δεν νομίζω ότι υπάρχουν πολλά έγγραφα που δεν τα έχουμε διαβάσει. Αν υπάρχουν, είναι πάρα πολύ λίγα. Το γεγονός ότι αφέθηκαν να δημοσιοποιηθούν αυτές οι τηλεφωνικές συνομιλίες, ειδικά της προηγούμενης και της επόμενης της εισβολής, λέει πολλά. Δεν σου λέω ότι κλείνει αυτό που ονομάζουμε έρευνα - την αφήνουμε ανοιχτή. Αλλά δεν περιμένουμε να βρούμε κάτι άλλο, κάτι πιο εντυπωσιακό που θα αλλάξει τα συμπεράσματά μας".

Για τον ίδιο και τον Κώστα Βενιζέλο, το βιβλίο αυτό είναι πλήρες: "Εμείς θεωρούμε ότι εδώ
κλείσαμε. Δεν θα ασχοληθούμε ξανά με το θέμα του Κίσινγκερ".

Πότε βγαίνει και ποιοι θα το παρουσιάσουν

Το "Ο Ένοχος" ξεκίνησε να γράφεται πριν από περίπου ενάμιση χρόνο. "Θα θέλαμε να το βγάζαμε στην 50ή επέτειο της τουρκικής εισβολής, δεν τα καταφέραμε γιατί δεν είχαμε πάρει τα έγγραφα. Τελικά βγαίνει τώρα, στην 52η -και νομίζω ότι πολύ καλά κάναμε και περιμέναμε, για να έχουμε αυτά τα έγγραφα στα χέρια μας".

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ρίζες, έναν νέο εκδοτικό οίκο που ο Ιγνατίου επέλεξε συνειδητά: "Θέλαμε να τους βοηθήσουμε. Είναι καταπληκτικά παιδιά, νέοι άνθρωποι, και συγκινήθηκα που νέοι άνθρωποι ασχολούνται με το βιβλίο".

Το βιβλίο περιλαμβάνει και όσα είχε το προηγούμενο, "Τα Απόρρητα Έγγραφα του Χένρι Κίσινγκερ", που είχε κυκλοφορήσει πριν από 24 χρόνια. Η πρώτη παρουσίαση θα γίνει στη Λευκωσία στις 2 Σεπτεμβρίου και θα ακολουθήσει η Θεσσαλονίκη στις 7 Σεπτεμβρίου "για
λόγους συναισθηματικούς", όπως λέει.

Στην πρώτη παρουσίαση, πριν από 24 χρόνια, είχαν μιλήσει ο Ευάγγελος Βενιζέλος, ο Νίκος Χατζηνικολάου και ο Βάσος Λυσσαρίδης, που έχει πλέον φύγει από τη ζωή. Ο Ιγνατίου θέλει και πάλι κοντά του τον Ευάγγελο Βενιζέλο: "Μιλήσαμε, και νομίζω ότι θα είναι εκεί για να μιλήσει και αυτός, 24 χρόνια μετά, για το τέλος αυτής της έρευνας".

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr