Ανάλυση: Γιατί οι Ευρωπαίοι χάνουν τις ελπίδες τους να κρατήσουν τις ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ

Η κρίση του Σουέζ, ο πόλεμος του Βιετνάμ, η εισβολή στο Ιράκ: οι πόλεμοι εκτός Ευρώπης έχουν την τάση να διαρρηγνύουν τον ιστό του ΝΑΤΟ. Τώρα, η αεροπορική εκστρατεία των ΗΠΑ (σε συνεργασία με το Ισραήλ) κατά του Ιράν ενδέχεται να διαλύσει τη Συμμαχία, γράφει στην ανάλυσή του ο Economist.

Και εξηγεί: Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει γίνει όλο και πιο εχθρικός απέναντι στους Ευρωπαίους συμμάχους του, εξοργισμένος από την άρνησή τους να βοηθήσουν τις ΗΠΑ να ανοίξουν ξανά το Στενό του Ορμούζ. Ακόμη χειρότερα, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν δυσχεράνει τις αμερικανικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή.

"ΔΕΙΛΟΙ, και θα το ΘΥΜΑΣΤΕ!" έγραψε ο κ. Τραμπ σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στις 20 Μαρτίου. Σε πρόσφατες συνεντεύξεις του δήλωσε ότι εξετάζει "απολύτως" το ενδεχόμενο να αποχωρήσει από τη Συμμαχία, αν και δεν επανέλαβε την απειλή αυτή σε τηλεοπτική ομιλία του για τον πόλεμο με το Ιράν την 1η Απριλίου. Οι "κατάρες" του προέδρου βρήκαν απήχηση και στον Μάρκο Ρούμπιο, τον υπουργό Εξωτερικών του, που κάποτε ήταν σθεναρός υπερασπιστής της διατλαντικής συμμαχίας. Αποκαλώντας το ΝΑΤΟ "μονόδρομο", ο κ. Ρούμπιο δήλωσε:

"Δεν υπάρχει αμφιβολία, δυστυχώς, ότι μετά την ολοκλήρωση αυτής της σύγκρουσης θα πρέπει να επανεξετάσουμε αυτή τη σχέση".

Η αλλαγή στάσης του Ρούμπιο συνέβαλε στη δημιουργία μιας καταθλιπτικής ατμόσφαιρας στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ως γερουσιαστής, το 2023, συνυπέγραψε έναν υπερκομματικό νόμο με σκοπό να αποτρέψει τη μονομερή αποχώρηση που εξετάζει τώρα ο κ. Τραμπ. "Ο Πρόεδρος δεν μπορεί να αναστείλει, να καταγγείλει ή να αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη Συνθήκη του Βορείου Ατλαντικού [...] παρά μόνο κατόπιν συμβουλής και συγκατάθεσης της Γερουσίας" με πλειοψηφία δύο τρίτων, ορίζει ο νόμος. Τώρα, ως μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της κυβέρνησης Τραμπ, ο κ. Ρούμπιο φαίνεται να ανακαλεί. Έχει συχνά ενεργήσει ως ο τελευταίος λογικός άνθρωπος στην αυλή του κ. Τραμπ, παρεμβαίνοντας για να σταθεροποιήσει τις διατλαντικές σχέσεις και να αποτρέψει την πλήρη εγκατάλειψη της Ουκρανίας. Ο τελευταίος αυτός περιορισμός μπορεί τώρα να έχει εξαφανιστεί.

"Αυτή είναι η χειρότερη στιγμή που έχει αντιμετωπίσει το ΝΑΤΟ", λέει ο Ίβο Ντάλντερ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ. "Αντί να προσπαθούν να πείσουν τον Ντόναλντ Τραμπ να μην αποχωρήσει, οι σύμμαχοι πρέπει να επικεντρωθούν... στην ενίσχυση της στρατιωτικής τους ικανότητας". Είπε ότι η ευρωπαϊκή άρνηση να διευκολύνει τον πόλεμο έχει υπονομεύσει τους φιλο-ΝΑΤΟϊκούς Αμερικανούς, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη προσφέρει στην Αμερική μια βάση, για την προβολή της ισχύος της σε παγκόσμιο επίπεδο.

Διαβάστε Επίσης

Νεκρός ο αρχηγός των μυστικών υπηρεσιών των Φρουρών της Επανάστασης σε ισραηλινή επιδρομή

Πώς ο Σάντσεθ εξόργισε τον Τραμπ

Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός της Ισπανίας, Pedro Sánchez, έχει υιοθετήσει τη πιο συγκρουσιακή στάση, εκπληρώνοντας με το ζόρι τον παλιό στόχο του 2% του ΑΕΠ για αμυντικές δαπάνες, αλλά απορρίπτοντας τον νέο στόχο του 3,5% (συν 1,5% για υποδομές σχετικές με την άμυνα). Η Ισπανία έχει κλείσει τις βάσεις και τον εναέριο χώρο της στις αμερικανικές δυνάμεις που επιτίθενται στο Ιράν.

Η Γαλλία έχει υιοθετήσει μια πιο συγκρατημένη στάση. Τα μαχητικά της αεροσκάφη έχουν βοηθήσει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να καταρρίψουν drones, ενώ έχει αποστείλει ένα αεροπλανοφόρο για να συνδράμει στην άμυνα της Κύπρου. Ο κ. Τραμπ, ωστόσο, επέκρινε σφοδρά την "πολύ μη συνετή" άρνηση της Γαλλίας να επιτρέψει σε ορισμένα αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη να πετάξουν πάνω από το έδαφός της.

Η Βρετανία, η οποία αρχικά αρνήθηκε να επιτρέψει στις αμερικανικές δυνάμεις να χρησιμοποιήσουν τις βάσεις της, το επιτρέπει πλέον, αλλά μόνο για να προστατεύσει τις γειτονικές χώρες από την αντίποινα του Ιράν. "Αυτός δεν είναι δικός μας πόλεμος", έχει επανειλημμένα επιμείνει ο Σερ Κίρ Σταρμερ, ο Βρετανός πρωθυπουργός.

Ο κ. Τραμπ ανταπάντησε ότι ο Σερ Κίρ "δεν είναι ο Ουίνστον Τσόρτσιλ". Η Ιταλία, μια άλλη χώρα που υστερεί στις αμυντικές δαπάνες, φέρεται να εμπόδισε ορισμένα αμερικανικά αεροσκάφη να χρησιμοποιήσουν μια βάση στη Σικελία. Για τον Κερτ Βόλκερ, έναν άλλο πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, οι ευρωπαϊκές ενέργειες ήταν "ανόητες", αν και κατανοητές: "Αντιδρούν συναισθηματικά εναντίον του Ντόναλντ Τραμπ, όχι ορθολογικά, σύμφωνα με το συμφέρον τους".

Διαβάστε Επίσης

CNN: Έτσι έγινε η ριψοκίνδυνη διάσωση του Αμερικανού πιλότου στα αφιλόξενα βουνά του Ιράν

Ο κ. Τραμπ παίζει από την πρώτη θητεία του με την ιδέα της αποχώρησης από το ΝΑΤΟ. Πέρυσι, ωστόσο, παρουσίασε τον εαυτό του ως σωτήρα της συμμαχίας, πείθοντας τους συμμάχους να δαπανήσουν τουλάχιστον το 5% του ΑΕΠ για την άμυνα και τις σχετικές υποδομές. Οι σχέσεις αργότερα ξαναχάλασαν καθώς ο κ. Τραμπ φλερτάριζε τη Ρωσία. Προκάλεσε την οργή των συμμάχων επιμένοντας στην εκστρατεία του για την κατάληψη της Γροιλανδίας, ενός αυτόνομου εδάφους της Δανίας. Ο πόλεμος στο Ιράν φέρνει την οργή στα όρια της έκρηξης. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι ενδέχεται να παρακρατήσουν όπλα που προορίζονται για την Ουκρανία, εν μέρει λόγω της απογοήτευσης για την έλλειψη προόδου στις ειρηνευτικές συνομιλίες με τη Ρωσία, και εν μέρει επειδή τα ίδια τα αποθέματα των ΗΠΑ εξαντλούνται.

Μπορεί το Κογκρέσο να εμποδίσει τον Τρμπ;

Ο κ. Βόλκερ εξακολουθεί να ελπίζει ότι το Κογκρέσο θα εμποδίσει τον κ. Τραμπ να εγκαταλείψει το ΝΑΤΟ. "Είναι μια κόκκινη γραμμή για πολλούς Ρεπουμπλικάνους — ίσως η μόνη", υποστηρίζει. Ωστόσο, ο νόμος του 2023 που εμποδίζει τον κ. Τραμπ να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ ενδέχεται να αγνοηθεί ή να κριθεί αντισυνταγματικός. Σε κάθε περίπτωση, ο κ. Τραμπ δεν χρειάζεται να αποχωρήσει επίσημα από τη Συμμαχία για να την παραλύσει: θα μπορούσε να αποσύρει τις αμερικανικές δυνάμεις από την Ευρώπη ή να ανακαλέσει τον στρατιωτικό διοικητή της, έναν Αμερικανό στρατηγό. "Τα τελευταία πέντε χρόνια έλεγα στον κόσμο να μην ανησυχεί για τον Τραμπ και το ΝΑΤΟ", λέει ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης στην Ουάσιγκτον. "Τώρα ανησυχώ πραγματικά πολύ για τον Τραμπ και το ΝΑΤΟ".

Ο Μαρκ Ρούτε, γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, ο οποίος προκάλεσε έκπληξη όταν σε μια περίπτωση αποκάλεσε τον κ. Τραμπ "μπαμπά" και υποστήριξε την επίθεσή του εναντίον του Ιράν, πρόκειται να επισκεφθεί την Ουάσιγκτον στις 8 Απριλίου για να προσπαθήσει να κατευνάσει τις σχέσεις.

Η Βρετανία συγκάλεσε στις 2 Απριλίου τηλεδιάσκεψη με τη συμμετοχή περίπου 40 χωρών —χωρίς τις ΗΠΑ— για να συζητήσουν τρόπους ενίσχυσης της πολιτικής και οικονομικής πίεσης προς το Ιράν, με στόχο την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ.

Η διεθνής αυτή θαλάσσια οδός μεταφέρει περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πετρελαίου που μεταφέρεται δια θαλάσσης, για να μην αναφέρουμε παρόμοια ποσοστά υγροποιημένου φυσικού αερίου και λιπασμάτων. Από την έναρξη της εκστρατείας στις 28 Φεβρουαρίου, το Ιράν έχει εμποδίσει όλα τα πλοία, εκτός από λίγα —συνήθως αυτά που μεταφέρουν το πετρέλαιό του ή προέρχονται από χώρες που θεωρούνται φιλικές, όπως η Ινδία— να διέρχονται καθημερινά από και προς τον Περσικό Κόλπο. Ένα γαλλικής ιδιοκτησίας πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων διέπλευσε το στενό στις 28 Μαρτίου. Το Ιράν συζητά πλέον την επιβολή διοδίων στα πλοία που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν το στενό.

"Το Ιράν προσπαθεί να κρατήσει όμηρο την παγκόσμια οικονομία", δήλωσε η Υβέτ Κούπερ, υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας, σε ανακοίνωσή της. Οι συμμετέχοντες στη βρετανική τηλεδιάσκεψη, πρόσθεσε, ζήτησαν "την άμεση και άνευ όρων επαναλειτουργία του στενού". Όσοι συμμετείχαν σε παρόμοια συνάντηση στις 19 Μαρτίου είχαν δηλώσει ότι είναι πρόθυμοι να συμβάλουν σε "κατάλληλες προσπάθειες για τη διασφάλιση της ασφαλούς διέλευσης μέσω του στενού". Οι στρατιωτικοί ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν τις επιλογές για τη συνοδεία πλοίων σε συνάντηση την επόμενη εβδομάδα.

Στην ομιλία του την 1η Απριλίου, ο κ. Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο μέσα σε λίγες εβδομάδες, ακόμη και αν το στενό παρέμενε κλειστό. Το Ιράν είχε "αποδεκατιστεί πλήρως", είπε. Οι χώρες που εξαρτώνται από το στενό "πρέπει να το εκμεταλλευτούν και να το εκτιμήσουν", πρόσθεσε: "το δύσκολο μέρος έχει τελειώσει, οπότε θα πρέπει να είναι εύκολο". Ωστόσο, κανένα αμερικανικό πολεμικό πλοίο δεν έχει ακόμη διασχίσει το στενό.

Δεν ανοίγουν εύκολα τα στενά του Ορμούζ

Οι ευρωπαϊκές χώρες υποστηρίζουν ότι καμία αποστολή συνοδείας δεν είναι εφικτή έως ότου η μάχη υποχωρήσει, ενώ διπλωμάτες αναφέρουν ότι υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με τους όρους μιας τέτοιας αποστολής. Η επαναλειτουργία του στενού με τη βία θα ήταν "μη ρεαλιστική", επέμεινε ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Γάλλος πρόεδρος, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στη Νότια Κορέα.

"Πρώτα, πρέπει να υπάρξει κατάπαυση του πυρός και επανέναρξη των διαπραγματεύσεων". Σε αυτό το πλαίσιο, είπε, "αποστολές μπορεί να είναι εφικτές". Διπλωμάτες αναφέρουν ότι η Γαλλία επιθυμεί να ηγηθεί της αποστολής, να αποκλείσει τις ΗΠΑ και να συμπεριλάβει την Ινδία και ίσως την Κίνα. Η Βρετανία θεωρεί απίθανο το Ιράν να σταματήσει να απειλεί τα πλοία· για την προστασία των συμμαχικών δυνάμεων, πιστεύει ότι οι ΗΠΑ πρέπει να ηγηθούν της αποστολής. Ο κ. Τραμπ, από την πλευρά του, δηλώνει ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να "αναλάβουν την ηγεσία", αν και οι ΗΠΑ "θα προσφέρουν βοήθεια".

Ένας απαισιόδοξος Φινλανδός αξιωματούχος πιστεύει ότι όλα αυτά δεν θα αλλάξουν και πολλά. Η κατάσταση μπορεί να έχει ξεπεράσει το "σημείο" όπου η ευρωπαϊκή δράση θα μπορούσε να μετριάσει την περιφρόνηση του κ. Τραμπ για το ΝΑΤΟ.

Η Συμμαχία αντιμετωπίζει δύσκολες στιγμές εν όψει της ετήσιας συνόδου κορυφής της στην Άγκυρα τον Ιούλιο. Η καλύτερη επιλογή της, λέει, θα ήταν να εντείνει τις προσπάθειές της για την οικοδόμηση του ευρωπαϊκού πυλώνα του ΝΑΤΟ. Ίσως αυτό να έπειθε τον κ. Τραμπ ότι οι σύμμαχοι είναι πρόθυμοι να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του βάρους. Πιο πιθανό είναι, τουλάχιστον, να αρχίσει να τους προετοιμάζει για το τρομακτικό έργο της ανάληψης του ΝΑΤΟ, σε περίπτωση που ο κ. Τραμπ το εγκαταλείψει.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr