Το έθιμο με τα πολυσπόρια είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τα Εισόδια της Θεοτόκου.
Η 21η Νοεμβρίου, ημέρα των Εισοδίων της Θεοτόκου, αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές θεομητορικές εορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αλλά και έναν σταθμό για τον παραδοσιακό ετήσιο αγροτικό κύκλο. Η γιορτή αυτή συνδέεται άμεσα με τον Νοέμβρη – τον Σπορέα, τον μήνα που οι γεωργοί βρίσκονται στο μέσο της σποράς. Δεν είναι τυχαίο ότι ο λαός αποκαλεί την Παναγία της ημέρας αυτής Μεσοσπορίτισσα, Αρχισπορίτισσα ή Πολυσπορίτισσα, αφού οι παραδόσεις της σχετίζονται με την ευφορία της γης και την καλή σοδειά.
Το έθιμο με τα σπόρια
Στις περισσότερες αγροτικές περιοχές της Ελλάδας – και ιδιαίτερα στη Μικρά Ασία – υπήρχε ένα συμβολικό έθιμο. Οι γεωργοί, έχοντας σπείρει ήδη το μισό από το στάρι τους, έπαιρναν ένα μέρος από τον υπόλοιπο σπόρο και το πήγαιναν στην εκκλησία για ευλογία. Μετά τη λειτουργία, συνέχιζαν τη σπορά με την ευχή "να καρπίσει και να χορτάσουμε". Ήταν τάμα, προσφορά και σύμβολο. Στην ουσία αποτελούσε μια μορφή "ευχετικού πολυσπορίου", όπου κάθε σπόρος συμβόλιζε και μια προσδοκία: υγεία, ευφορία, προκοπή, οικογενειακή ειρήνη.

Mε αρκετές παραλλαγές σε ολόκληρη την χώρα φτιάχνονται τα πολυσπόρια στη γιορτή της Παναγίας της Πολυσπορίτισσας ή Μεσοσπορίτισσας, δηλαδή στα Εισόδεια της Θεοτόκου, στις 21 Νοεμβρίου.
Ένα πιάτο το πήγαιναν στην εκκλησία κατά τη λειτουργία και διαβαζόταν. Στη συνέχεια το μοίραζαν στον κόσμο. Μέρος του κρατούσαν για στο σπίτι. Από αυτό έδιναν στα ζώα που χρησιμοποιούνταν παλιά στο όργωμα και το υπόλοιπο το έριχνε ο γεωργός στο χωράφι.
Πρόκειται για ένα έθιμο όπου τα αγροτικά νοικοκυριά κάνουν μια προσφορά στη γη, ακριβώς αυτή την εποχή που είναι ταυτισμένη με τη σπορά, και είναι η συνέχεια αρχαιότατου εθίμου που ονομαζόταν πανσπερπία, δηλαδή όλοι οι σπόροι, μ’ άλλα λόγια πολυσπόρια.

Τα πολυσπόρια είναι βρασμένα δημητριακά ανακατεμένα με όσπρια, μία πανσπερμία από σιτάρι, κριθάρι, καλαμπόκι, κουκιά, ρεβίθια, φασόλια και φακές. Την παραμονή της γιορτής τα πήγαιναν στην εκκλησία για να ευλογηθούν.
Η γιορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου "πέφτει" μέσα στη Νηστεία των Χριστουγέννων, όμως αποτελεί από τις λίγες ημέρες όπου η νηστεία χαλαρώνει καθώς επιτρέπεται η κατανάλωση ψαριού, λαδιού και κρασιού.

Ο συμβολισμός της Θεομητορικής γιορτής των Εισοδίων της Θεοτόκου
Σύμφωνα με την Αγία Γραφή ο γονείς της Παναγίας, ο Ιωακείμ και η Άννα από το γένος του Δαυίδ, δεν είχαν αποκτήσει τέκνα. Σε μεγάλη ηλικία απέκτησαν την Μαρία την οποία και αφιέρωσαν στο Θεό από πολύ μικρή. Η αφιέρωση έγινε στο Ναό του Σολομώντος και σε ανάμνηση της εισόδου της αυτής στον ιερό χώρο, γιορτάζουμε τα Εισόδια της Θεοτόκου, όπως η Εκκλησία έχει θεσπίσει. Σύμφωνα με την Παράδοση, η Παναγία έμεινε στο ναό μεγάλο χρονικό διάστημα για προστασία και ανατροφή, αφού λίγο μετά την αφιέρωσή της οι γονείς της πέθαναν. Η θεομητορική γιορτή εντάσσεται στα προεόρτια των Χριστουγέννων.

Το έθιμο της Παναγίας της Πολυσπορίτισσας
Το έθιμο της Παναγιάς της Πολυσπορίτισσας όπως το καταγράφει ο Φίλιππος Βρετάκος ("Οι δώδεκα μήνες του έτους και αι κυριώτεραι εορταί των”):
"Ονομάζουν όμως αυτήν Πολυσπορίτισσα (Ευρυτανία, Δυτ.Μακεδονία, κ.α.), επειδή την ημέραν αυτήν, κατά το έθιμον, έβραζαν εντός χύτρας "πολυσπόρια”, ήτοι διαφόρους δημητριακούς καρπούς και όσπρια, ως σιτάρι, αραβόσιτον (καλαμπόκι), λαθούρια, ρεβίθια, φασόλια, κουκκιά κ.τ.λ., τα οποία εμοίραζαν εις τον κόσμον "για τα χρόνια πολλά”, δια να εξασφαλίσουν δηλαδή κατά το ερχόμενο έτος την αφθονίαν των καρπών. […] μοιράζουν δηλαδή "απαρχές” και θυμίζουν τα αρχαία "Πυανέψια” του ίδιου περίπου μήνα".
Ο Δημ. Λουκόπουλος ("Γεωργικά της Ρούμελης", Αθήναι 1938, σ.171) αναφέρει: "Την 21ην Νοεμβρίου, οι γεωργοί γιορτάζουν την πολυσπορίτισσα ή Μεσοσπορίτισσα. Πολυσπορίτισσα λένε, γιατί σε πολλά χωριά παίρνουν πολυσπόρια (σιτάρι, καλαμπόκι, κουκκιά, κ.λ.π.) και πάνε στην πηγή, τα ρίχνουν μέσα και λένε: όπως τρέχει το νερό, να τρέχη το βιό. Παίρνουν νερό και γυρίζουν.

Επίσης τη μέρα αυτή αντίς άλλο φαγητόι βράζουν τα πολυσπόρια, τρώνε και μοιράζουν και σε δικούς τους για χρόνια πολλά. Μεσοσπορίτισσα, όπως λένε, το είπαν με το να μεσιάζη τότε η πρώιμη σπορά τους.
Κι αυτή τη μέρα βασιλεύει η πούλια, αν τύχη ξαστεριά. Κι όπως θα κάμη αυτήν τη μέρα, θα κάμη και τις σαράντα κατοπινές μέρες".
Η συνταγή σε πολλές παραλλαγές
Κι ιδού, η συγκεκριμένη συνταγή για τα "πολυσπόρια" που βρίσκεται σε πολλές παραλλαγές, ανάλογα με τον τόπο και τις ποικιλίες που καρποφορούν
Η γλυκιά εκδοχή
Σιτάρι, καλαμπόκι, σταφίδες (μαύρες και ξανθές), καρύδια, μύγδαλα, σισάμι, λίγο λαδάκι, μια τζούρα ζάχαρη, μια πρέζα αλατοπίπερο.
Βράζουμε το στάρι πολύ καλά, να μαλακώσει.
Βράζουμε χώρια και το καλαμπόκι.
Το σισάμι, τα καρύδια και τα μύγδαλα (που πρώτα τα κοπανίζουμε), τα καβουρντίζουμε στο τηγάνι.
Τέλος, σε μια μεγάλη χύτρα, αναμειγνύουμε όλα τα υλικά και "δένουμε" με λίγο αλευράκι και νερό για να χυλώσει. Έχουμε, όμως, φυλαγμένο λίγο από το καβουρντισμένο σισάμι το αμύγδαλο και το καρύδι για να πασπαλίσουμε και από πάνω, σε κάθε κυπελλάκι που σερβίρουμε.

Το τελετουργικό για τα μπόλια
Την ημέρα αυτή σε πολλές περιοχές της Ελλάδας όπως και στο χωριό μας τα παλαιότερα χρόνια, ίσως ακόμα και σήμερα , υπάρχουν και μερικά ήθη και έθιμα όπως τα "Μπόλια" και το "πάντρεμα της φωτιάς"
Και τα δυό αυτά έθιμα είχαν μεταξύ τους αλληλένδετη σχέση και ήταν απαραίτητα και τα δυό.
Λέγοντας "Μπόλια " εννοούσαν ένα μείγμα απο πολλά σπόρια (Πολυσπορίτισσα) , μια κακαβιά θα λέγαμε, τα οποία τα βάζανε σε μια μεγάλη κατσαρόλα .
Η κατσαρόλα αυτή περιείχε συνήθως προϊόντα ντόπια κυρίως .Φασόλια, φακές ρεβίθια. καλαμπόκι, σιτάρι. κουκιά, φάβα, ρύζι, και όποια άλλα όσπρια μπορούσε ο καθένας να βάλει στην κατσαρόλα προσθέτοντας και λίγη ζάχαρη για καλύτερο βράσιμο.
Η αναμοιγένεια των προς βράση υλικών απαιτούσε αρκετή ώρα , μιας και δεν υπήρχαν τότε οι κατσαρόλες γρήγορου βρασμού "χύτρες", για να βράσουν με αποτέλεσμα να μένουν στη φωτιά αρκετό χρόνο. Αυτό απαιτούσε συνεχή τροφοδοσία της φωτιάς.
Την βραδιά λοιπόν αυτή γινόταν και το επίσημο άναμμα του τζακιού και για το λόγο αυτό βάζανε να ανάψει η φωτιά πολλών ειδών ξύλα .

Πρώτα βάζανε ξύλο αρσενικό , π.χ.πουρνάρι, πλάτανο, κέδρο, και ύστερα βάζανε ξύλο θηλυκό βελανιδιά , κορτσιά λέγοντας και το σχετικό τραγούδι. "απόψε παντρεύω τη φωτιά , με τούτα τα παιδιά ……."ονοματίζοντας κάθε φορά το όνομα του ξύλου που τοποθετούσε στο τζάκι.
Σημαντικό ήταν ότι για το πάντρεμα τη φωτιά τα ξύλα που θα χρησιμοποιούσαν πρέπει να προέρχονταν απο δέντρα που ήταν μέρος ηλιόλουστο γιατί διαφορετικά αν ήταν απο σκιερά μέρη δεν κάνανε ούτε κάρβουνο ούτε φλόγα παρά μόνο καπνό.
Αφού η φωτιά άναβε τότε τοποθετούσαν πάνω στην "πυροστιά" τα μπόλια και έπρεπε να διατηρηθεί η φωτιά όλη τη νύχτα για να σιγοβράσουν τα μπόλια.
Έτσι λοιπόν έπρεπε να μείνει ένας να "λαγοκοιμάται" δίπλα στο γωνολίθι και να τροφοδοτεί την φωτιά με ξύλα όλη την νύχτα.
Τα μπόλια είχαν βράσει και σερβίρονταν κανονικά στο μεσημεριανό τραπέζι σαν κυρίως πιάτο.

Mετεωρολογικές προβλέψεις
Tην ημέρα αυτή συνηθίζονται και μετεωρολογικές προβλέψεις. Όπως λένε "την ημέρα αυτή βασιλεύει η Πούλια, και όπως θα κάμει αυτή τη μέρα, θα κάμει και τις κατοπινές σαράντα μέρες".
Φωτογραφίες αρχείου
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr

