Αποσύρεται το βιβλίο Πολιτικής Αγωγής της Γ' Γυμνασίου λόγω σεξισμού -Μιλάει στο TheTOC η εκπαιδευτικός που εντόπισε τις "παραδοσιακές" αναφορές

Όταν η Αγγελική-Σαβίνα Μωραΐτη, εκπαιδευτικός και απόφοιτη του Παιδαγωγικού Τμήματος του ΕΚΠΑ, διάβασε τον περασμένο Ιούλιο αποσπάσματα από το νέο βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της Γ΄ Γυμνασίου, αποφάσισε να μην περιοριστεί σε μια ανάρτηση διαμαρτυρίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Έστειλε επιστολή στο υπουργείο Παιδείας, εκφράζοντας την έντονη ανησυχία της για τις αναφορές σε έμφυλα στερεότυπα και τις αναχρονιστικές αντιλήψεις που, όπως υποστήριζε, διατρέχουν το εγχειρίδιο. Τρεις μήνες αργότερα, έλαβε μια απάντηση από το υπουργείο Παιδείας που, όπως λέει στο TheTOC, την εξέπληξε. Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής είχε αποφασίσει την επικαιροποίηση του βιβλίου.

"Τον περασμένο Ιούλιο πληροφορήθηκα από σχετική δημοσίευση της σελίδας @sexismproject για το περιεχόμενο του νέου εγχειριδίου της ΚΠΑ για τη Γ΄ Γυμνασίου. Ως γυναίκα που ζει και δραστηριοποιείται στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία, αλλά και ως εκπαιδευτικός, είμαι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένη απέναντι στα ζητήματα έμφυλης ισότητας, διακρίσεων και στερεοτύπων, ειδικά όταν αυτά αφορούν την εκπαίδευση", εξηγεί μιλώντας στο TheTOC.

Διαβάστε Επίσης

Flamingo Revolution στο TheTOC: Ο Έντι Ράμα ενεργεί σαν δικτάτορας - Οι πολίτες της Αλβανίας φοβούνται να μιλήσουν

Η ανάγνωση των επίμαχων αποσπασμάτων τής προκάλεσε έντονο προβληματισμό και αγανάκτηση, κυρίως λόγω της ηλικίας των μαθητών στους οποίους απευθύνεται το βιβλίο. "Θεώρησα εξαιρετικά ανησυχητικό το ενδεχόμενο ένα τέτοιο εγχειρίδιο να αποτελέσει επίσημο εκπαιδευτικό υλικό για μαθητές και μαθήτριες της εφηβικής ηλικίας", σημειώνει, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για μια περίοδο κατά την οποία οι έφηβοι διαμορφώνουν την ταυτότητά τους, τις κοινωνικές τους αντιλήψεις και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τις σχέσεις μεταξύ των φύλων.

Πώς αποφάσισε να στείλει επιστολή στο υπουργείο Παιδείας

Η ίδια υπογραμμίζει ότι η Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή δεν περιορίζεται στη μετάδοση θεωρητικών γνώσεων, αλλά συμβάλλει στη διαμόρφωση της δημοκρατικής συνείδησης, της κριτικής σκέψης και του σεβασμού στα ανθρώπινα δικαιώματα.

"Οφείλει, επομένως, να προετοιμάζει τα παιδιά να συμμετέχουν σε μία σύγχρονη κοινωνία ισότητας, συμπερίληψης και αλληλοσεβασμού", τονίζει, εκφράζοντας την ανησυχία ότι το συγκεκριμένο εγχειρίδιο, αντί να ενθαρρύνει την αμφισβήτηση των προκαταλήψεων, "κινδυνεύει να τις νομιμοποιήσει στα μάτια των παιδιών".

Αυτός ήταν και ο βασικός λόγος που αποφάσισε να απευθυνθεί στο υπουργείο Παιδείας, καταγράφοντας αναλυτικά τις ενστάσεις της.

"Στην επιστολή μου προς το Υπουργείο, ανέλυσα συγκεκριμένα σημεία που αναδεικνύουν έμφυλες διακρίσεις, αντιεπιστημονικό λόγο, προσωπικά σχόλια του συγγραφέα και αναχρονιστικές αντιλήψεις και εξέφρασα την ανάγκη ουσιαστικής παρέμβασης στο περιεχόμενο του βιβλίου", αναφέρει.

Η σύγκριση με το εγχειρίδιο της ΣΤ’ Δημοτικού

Η κ. Μωραΐτη, θέλοντας να αποκτήσει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα, εξέτασε και το αντίστοιχο εγχειρίδιο της ΣΤ΄ Δημοτικού, το οποίο, όπως επισημαίνει, αποτελεί ένα θετικό παράδειγμα σύγχρονου εκπαιδευτικού υλικού, σε αντίθεση με εκείνο της Γ΄ Γυμνασίου.

"Το συγκεκριμένο εγχειρίδιο αποτελεί ένα πολύ θετικό παράδειγμα σύγχρονου εκπαιδευτικού υλικού, καθώς περιλαμβάνει ειδική ενότητα για τα έμφυλα στερεότυπα και προσεγγίζει τις θεματικές του μαθήματος βιωματικά", αναφέρει, προσθέτοντας ότι αναγνωρίζει διαφορετικές μορφές οικογένειας και τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα.

Επιστρέφοντας στο βιβλίο της Γ΄ Γυμνασίου, η εκπαιδευτικός εξηγεί ότι ο προβληματισμός της δεν περιορίστηκε στα αποσπάσματα που προκάλεσαν τις δημόσιες αντιδράσεις, αλλά επεκτάθηκε στη συνολική παιδαγωγική προσέγγιση του εγχειριδίου.

"Ο τρόπος γραφής, οι ατεκμηρίωτοι ισχυρισμοί, οι γενικεύσεις και οι χαρακτηρισμοί που χρησιμοποιούνται σε αρκετά σημεία δημιουργούν την αίσθηση ότι το βιβλίο δεν απευθύνεται σε έφηβα άτομα που μεγαλώνουν στη σημερινή ελληνική κοινωνία", σημειώνει.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στο απόσπασμα που απευθύνεται στα "νέα κορίτσια", παρέχοντας "πρακτικές συμβουλές αντιμετώπισης" των αγοριών. Σύμφωνα με την ίδια, η συγκεκριμένη προσέγγιση μετατοπίζει την ευθύνη από εκείνον που εκδηλώνει μια ανάρμοστη συμπεριφορά προς εκείνη που τη δέχεται, αντί να επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση της επιθετικής συμπεριφοράς και στην ευθύνη του θύτη.

Τα προβληματικά σημεία του εγχειρίδιου

Η απάντηση του υπουργείου Παιδείας αποτέλεσε μια ευχάριστη έκπληξη για την κ. Μωραΐτη, η οποία, όπως παραδέχεται, δεν περίμενε ότι η επιστολή της θα λάμβανε επίσημη ανταπόκριση.

"Ομολογώ ότι δεν περίμενα να λάβω κάποια απάντηση από το Υπουργείο, γι’ αυτό και εξεπλάγην θετικά όταν έλαβα σχετική ενημέρωση", αναφέρει στο TheTOC, χαρακτηρίζοντας την απόφαση του ΙΕΠ "ένα σημαντικό πρώτο βήμα και μία ουσιαστική αναγνώριση ότι οι προβληματισμοί που εκφράστηκαν δεν ήταν αβάσιμοι ή μεμονωμένοι".

Παρά την ικανοποίησή της, ωστόσο, εκφράζει επιφυλάξεις για την έκταση των αλλαγών που πρόκειται να πραγματοποιηθούν. Όπως εξηγεί, το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε ορισμένες διατυπώσεις, αλλά αφορά τη συνολική προσέγγιση του εγχειριδίου. "Θα περίμενα, λοιπόν, μια συνολική επανεξέταση της παιδαγωγικής αξίας και της επιστημονικής προσέγγισης του βιβλίου, ώστε να αποφευχθεί η αποσπασματική διόρθωση συγκεκριμένων σημείων που δύσκολα θα αλλάξει ουσιαστικά το χαρακτήρα του".

Για την ίδια, πάντως, η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τη σημασία της ενεργού συμμετοχής των πολιτών σε ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος. "Για μένα αυτό αποτελεί μια μικρή δικαίωση και μια υπενθύμιση του αντίκτυπου που έχει η άμεση ανταπόκριση των πολιτών σε ζητήματα που μας αφορούν όλους/ες", σημειώνει.

"Το βιβλίο παρουσιάζει μια βαθιά ξεπερασμένη εικόνα για την κοινωνία"

Από την πλευρά της, η Κοινωνική Λειτουργός, Ψυχοθεραπεύτρια και δημιουργός της διαδικτυακής πρωτοβουλίας "Sexism Project", Σοφία Τρυπιδάκη, η οποία μελέτησε ολόκληρο το εγχειρίδιο και δημοσίευσε σειρά αναλυτικών αναρτήσεων, καθώς και ένα συγκεντρωτικό άρθρο για τα προβληματικά σημεία του, επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες διατυπώσεις, αλλά αφορά τη συνολική προσέγγιση του σχολικού εγχειριδίου.

"Το βιβλίο αυτό παρουσιάζει μια βαθιά ξεπερασμένη εικόνα για την κοινωνία", αναφέρει χαρακτηριστικά η Σοφία Τρυπιδάκη, επισημαίνοντας ότι οι προβληματικές αναφορές δεν περιορίζονται στους παραδοσιακούς ρόλους ανδρών και γυναικών.

Όπως εξηγεί, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζεται η έμφυλη βία, καθώς θεωρεί ότι ορισμένες διατυπώσεις μεταφέρουν την ευθύνη στα θύματα αντί στους δράστες. "Αυτό δεν είναι απλώς ατυχείς διατυπώσεις. Είναι victim blaming (ενοχοποίηση του θύματος). Μεταφέρει την ευθύνη στα πιθανά θύματα και στιγματίζει τους ανθρώπους που την έχουν υποστεί", τονίζει μιλώντας στο TheTOC.

Παράλληλα, υποστηρίζει ότι στο εγχειρίδιο υπάρχουν και άλλες προβληματικές αναφορές, οι οποίες αφορούν τους μετανάστες, τη φτώχεια, την οικογένεια και την ανατροφή των παιδιών. "Δεν μιλάμε, λοιπόν, για μερικές μεμονωμένες φράσεις. Μιλάμε για ένα συνολικό περιεχόμενο που σε πολλά σημεία παρουσιάζει προσωπικές συντηρητικές απόψεις και προκαταλήψεις ως αντικειμενική γνώση", σημειώνει.

Διαβάστε Επίσης

Στο Κονγκό του πολέμου και του Έμπολα: Έλληνας ψυχολόγος μιλά στο The TOC για τις γυναίκες που επέζησαν της σεξουαλικής βίας

Η ίδια εστιάζει και στις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η αναπαραγωγή έμφυλων στερεοτύπων στους μαθητές, ιδιαίτερα κατά την εφηβεία, όταν διαμορφώνουν τις αντιλήψεις τους για τις κοινωνικές σχέσεις και τους ρόλους των φύλων. "Τα παιδιά ρουφάνε σαν σφουγγάρι όσα το σχολείο παρουσιάζει ως "φυσιολογικά”. Στην εφηβεία, το σχολικό βιβλίο έχει το κύρος μιας αυθεντίας", επισημαίνει μιλώντας στο TheTOC.

Όπως εξηγεί, η παρουσίαση συγκεκριμένων δραστηριοτήτων ως αποκλειστικά ανδρικών ή γυναικείων περιορίζει τις επιλογές και τις προσδοκίες των παιδιών. Παράλληλα, η αναπαραγωγή παρωχημένων αντιλήψεων για την οικογένεια ενδέχεται να περιθωριοποιήσει μαθητές που μεγαλώνουν σε διαφορετικά οικογενειακά περιβάλλοντα. "Αντί το σχολείο να ανοίγει τους ορίζοντες των εφήβων, τους εγκλωβίζει σε ξεπερασμένα καλούπια", υπογραμμίζει.

"Ανησυχητικό το ότι το βιβλίο αυτό πέρασε από διαδικασία αξιολόγησης"

Η κ. Τρυπιδάκη θέτει, παράλληλα, ζήτημα για τη διαδικασία αξιολόγησης των σχολικών εγχειριδίων, διερωτώμενη πώς ένα βιβλίο με τέτοιου είδους αναφορές κατάφερε να λάβει έγκριση. "Το πιο ανησυχητικό δεν είναι μόνο ότι υπάρχουν τέτοιες αναφορές σε ένα σχολικό βιβλίο. Είναι ότι το βιβλίο αυτό πέρασε από διαδικασία αξιολόγησης και εγκρίθηκε για να διδάσκεται σε παιδιά 14 ετών", σημειώνει.

Σύμφωνα με την ίδια, η υπόθεση αναδεικνύει την ανάγκη επανεξέτασης των κριτηρίων αξιολόγησης, αλλά και της ευθύνης όσων εμπλέκονται στη διαδικασία έγκρισης. "Ένα σχολικό βιβλίο δεν είναι βήμα για να καταθέτει ο εκάστοτε συγγραφέας τις προσωπικές και συντηρητικές του πεποιθήσεις. Πρέπει να βασίζεται στην επιστημονική γνώση, στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στη σύγχρονη πραγματικότητα".

Η αναθεώρηση του βιβλίου και τα ερωτήματα για τις αλλαγές

Η απόφαση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής για την επικαιροποίηση του εγχειριδίου αποτελεί, σύμφωνα με τη Σοφία Τρυπιδάκη, μια θετική εξέλιξη. Ωστόσο, η δημιουργός του Sexism Project επισημαίνει ότι το ζητούμενο δεν είναι μόνο η αφαίρεση των επίμαχων αναφορών, αλλά η συνολική επανεξέταση του περιεχομένου του. "Το μεγάλο ζητούμενο τώρα είναι αν θα γίνει μια βαθιά, δομική αλλαγή στο περιεχόμενο ή αν απλώς θα αντικατασταθούν μερικές επίμαχες λέξεις για να εκτονωθεί η επικαιρότητα", τονίζει μιλώντας στο TheTOC.

Όπως εξηγεί, οι αλλαγές δεν θα πρέπει να περιοριστούν στα έμφυλα στερεότυπα, αλλά να επεκταθούν και στον τρόπο με τον οποίο το βιβλίο προσεγγίζει ζητήματα όπως η μετανάστευση, η φτώχεια και η διαφορετικότητα. "Περιμένουμε, λοιπόν, μέχρι να δούμε το τελικό κείμενο τυπωμένο, ώστε να διαπιστώσουμε αν έγινε τελικά μια ολοκληρωμένη επανεξέταση της ύλης και όχι απλώς διορθώσεις της τελευταίας στιγμής".

"Δεν πρόκειται για μεμονωμένη περίπτωση"

Η κ. Τρυπιδάκη εκτιμά ότι η αναπαραγωγή στερεοτύπων δεν περιορίζεται στο συγκεκριμένο εγχειρίδιο, αλλά αποτελεί ένα ευρύτερο ζήτημα της ελληνικής εκπαίδευσης. "Δεν μπορούμε να λειτουργούμε μόνιμα εκ των υστέρων, περιμένοντας να γίνει σάλος στα social media για να αποσυρθεί ή να διορθωθεί ένα ακατάλληλο κείμενο. Χρειαζόμαστε έναν προληπτικό και σύγχρονο έλεγχο από την αρχή", επισημαίνει.

Πέρα από την αναθεώρηση του συγκεκριμένου βιβλίου, η δημιουργός του Sexism Project θεωρεί απαραίτητες ευρύτερες παρεμβάσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα, προκειμένου να προωθηθούν ουσιαστικά η ισότητα των φύλων και η πρόληψη της έμφυλης βίας.

Στο πλαίσιο αυτό, προτείνει την καθιέρωση υποχρεωτικής σεξουαλικής αγωγής από μικρή ηλικία, τη συστηματική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και τη θέσπιση σαφών πρωτοκόλλων προστασίας των μαθητών από περιστατικά βίας και κακοποίησης.

"Η ισότητα και η πρόληψη της βίας δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως αποσπασματικές αναφορές, ούτε ως γιορτές για μια μέρα τον χρόνο", σημειώνει, υπογραμμίζοντας την ανάγκη αλλαγής της συνολικής φιλοσοφίας του σχολείου. Και καταλήγει: "Η πρόληψη της έμφυλης βίας δεν ξεκινά όταν έχει ήδη συμβεί μια κακοποίηση. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, από τον τρόπο που μεγαλώνουμε και εκπαιδεύουμε τα παιδιά".

Διαβάστε Επίσης

Νίκος Ιωάννου: Στο Εφετείο η υπόθεση του τροχαίου στην Αταλάντη που τον άφησε με 90% αναπηρία -Τι ζητά η οικογένεια

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr