Τι πρέπει να ξέρετε για τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης: Πόσο τον πληρώνουμε, πόσο μπορεί να μειωθεί, το δημοσιονομικό κόστος

Η συζήτηση για τη μείωση των φόρων στα καύσιμα επανέρχεται διαρκώς στο προσκήνιο κάθε φορά που οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου ή οι πληθωριστικές πιέσεις επιβαρύνουν τον οικογενειακό προϋπολογισμό και τις επιχειρήσεις.

Πόσο μάλλον στην παρούσα συγκυρία που η κατάσταση στην παγκόσμια αγορά ενέργειας παραμένει έκρυθμη την ώρα που ο χειμώνας βρίσκεται προ των πυλών. Τι ισχύει όμως στην πραγματικότητα; Πίσω όμως από τα συνθήματα και τις πολιτικές αντιπαραθέσεις, υπάρχουν συγκεκριμένοι ευρωπαϊκοί κανόνες, αυστηρά δημοσιονομικά πλαίσια και πραγματικοί αριθμοί. Είναι τα δεδομένα που "σπρώχνουν" την κυβέρνηση στο να προχωρήσει από αυτή την εβδομάδα σε οριζόντιες επιδοτήσεις στα καύσιμα και στο να μην "αγγίξει" καθόλου τον ΕΦΚ. Ο λόγος;

Ακολουθεί ένας αναλυτικός οδηγός σε 10 ερωτήσεις και απαντήσεις που διαχωρίζει τους μύθους από την πραγματικότητα:

1. Πόσο Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης επιβάλλει η Ελλάδα στην αμόλυβδη και πόσο οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες;

Στην αμόλυβδη βενζίνη (95 οκτανίων), η Ελλάδα επιβάλλει Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης 700 ευρώ ανά 1.000 λίτρα (δηλαδή 0,70 ευρώ το λίτρο).

Με τον συντελεστή αυτόν, η χώρα μας κατατάσσεται σταθερά στην πρώτη τετράδα των ακριβότερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην υπόλοιπη Ευρώπη, ο ΕΦΚ στην αμόλυβδη κυμαίνεται από:

359 € / 1.000 lt (Μάλτα, Βουλγαρία στα 363 €),
420 – 520 € / 1.000 lt στον ευρωπαϊκό μέσο όρο (π.χ. Ισπανία 504 €, Κύπρος 429 €, Αυστρία 482 €),
έως και 845 € / 1.000 lt στην Ολλανδία που βρίσκεται στην κορυφή της Ε.Ε., με την Ιταλία (713 €) και τη Δανία (717 €) να κινούνται σε επίπεδα αντίστοιχα με την Ελλάδα.

Διαβάστε Επίσης

Ποια νοικοκυριά πληρώνουν περισσότερο την ακρίβεια - Οι τρεις ομάδες που μπαίνουν πρώτες στο πακέτο στήριξης

2. Πόσο Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης επιβάλλει η Ελλάδα στο πετρέλαιο κίνησης και πόσο οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες;

Στο πετρέλαιο κίνησης (diesel), ο ΕΦΚ στην Ελλάδα διαμορφώνεται στα 410 ευρώ ανά 1.000 λίτρα (ή 0,41 ευρώ το λίτρο).

Σε αντίθεση με τη βενζίνη, στο diesel η Ελλάδα βρίσκεται πολύ κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ενδεικτικά:

Χώρες όπως η Βουλγαρία και η Μάλτα εφαρμόζουν το ελάχιστο των 330 €.
Η Ισπανία βρίσκεται στα 379 €, η Πορτογαλία στα 381 €, η Γερμανία στα 470 €.
Αντίθετα, χώρες με παραδοσιακά υψηλή περιβαλλοντική φορολογία χρεώνουν σημαντικά περισσότερο, όπως η Γαλλία (594 €), το Βέλγιο (600 €) και η Ιταλία (617 €).

3. Πόσο Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης επιβάλλει η Ελλάδα στο πετρέλαιο θέρμανσης και πόσο οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες;

Στο πετρέλαιο θέρμανσης (για τη χειμερινή περίοδο 15 Οκτωβρίου έως 30 Απριλίου), ο συντελεστής στην Ελλάδα ανέρχεται σε 280 ευρώ ανά 1.000 λίτρα (δηλαδή 0,28 ευρώ το λίτρο).

Εδώ καταγράφεται μία από τις μεγαλύτερες αποκλίσεις στην Ευρώπη:

Η πλειονότητα των κρατών-μελών (όπως το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, η Λετονία, η Λιθουανία, η Ουγγαρία, η Ρουμανία) εφαρμόζει τον κατώτατο κοινοτικό συντελεστή των 21 ευρώ ανά 1.000 λίτρα (μόλις 0,021 €/λίτρο).
Άλλες χώρες διατηρούν συντελεστές κάτω των 100 ευρώ (Γερμανία 61 €, Κύπρος 75 €, Ισπανία 85 €).
Η Ελλάδα ανήκει στο μικρό γκρουπ των χωρών με υψηλότατο ΕΦΚ στη θέρμανση (μαζί με την Ιταλία στα 403 € και τις σκανδιναβικές χώρες που ενσωματώνουν υψηλούς φόρους CO₂).

Διαβάστε Επίσης

Στις 30 Σεπτεμβρίου ανακοινώνονται τα μέτρα για τα καύσιμα - Στις 14 Οκτωβρίου για το πετρέλαιο θέρμανσης

4. Έχει η Ελλάδα το δικαίωμα να μειώσει τον ειδικό φόρο κατανάλωσης και μέχρι ποιο όριο;

Ναι, έχει το δικαίωμα, αλλά όχι ανεξέλεγκτα. Η χώρα δεν μπορεί να μηδενίσει τον ΕΦΚ ούτε να τον κατεβάσει κάτω από τα υποχρεωτικά ελάχιστα όρια που ορίζει η ευρωπαϊκή νομοθεσία (Οδηγία 2003/96/ΕΚ).

Τα ελάχιστα επιτρεπόμενα όρια της Ε.Ε. είναι:

Αμόλυβδη βενζίνη: 359 € / 1.000 lt (0,359 €/λίτρο).
Πετρέλαιο κίνησης: 330 € / 1.000 lt (0,330 €/λίτρο).
Πετρέλαιο θέρμανσης: 21 € / 1.000 lt (0,021 €/λίτρο).
Συνεπώς, το μέγιστο περιθώριο μείωσης του ΕΦΚ που επιτρέπει η Ε.Ε. στην Ελλάδα είναι:

Στην αμόλυβδη: έως -341 € / 1.000 lt (-0,341 €/λίτρο).
Στο πετρέλαιο κίνησης: έως -80 € / 1.000 lt (-0,080 €/λίτρο).
Στο πετρέλαιο θέρμανσης: έως -259 € / 1.000 lt (-0,259 €/λίτρο).

5. Πόσο θα μειωνόταν η τιμή των καυσίμων αν η Ελλάδα έριχνε τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στα ελάχιστα όρια;

Επειδή στην τελική τιμή αντλίας ο ΦΠΑ 24% επιβάλλεται και επί του ΕΦΚ, οποιαδήποτε ελάφρυνση στον Ειδικό Φόρο συμπαρασύρει προς τα κάτω και το ποσό του ΦΠΑ κατά 24% (δηλαδή πολλαπλασιαστής 1,24).

Κάνοντας τις πράξεις:

Αμόλυβδη βενζίνη:
Μείωση ΕΦΚ: 0,341 €/λίτρο
Μείωση ΦΠΑ (0,341 × 24%): 0,0818 €/λίτρο
Συνολικό άμεσο όφελος στην αντλία: 0,423 € / λίτρο (περίπου 42,3 λεπτά).
Πετρέλαιο κίνησης (Diesel):
Μείωση ΕΦΚ: 0,080 €/λίτρο
Μείωση ΦΠΑ (0,080 × 24%): 0,0192 €/λίτρο
Συνολικό άμεσο όφελος στην αντλία: 0,099 € / λίτρο (περίπου 9,9 λεπτά).
Πετρέλαιο θέρμανσης:
Μείωση ΕΦΚ: 0,259 €/λίτρο
Μείωση ΦΠΑ (0,259 × 24%): 0,0622 €/λίτρο
Συνολικό άμεσο όφελος στην αντλία: 0,321 € / λίτρο (περίπου 32,1 λεπτά).

6. Πόσα θα πληρώναμε για το πετρέλαιο κίνησης, την αμόλυβδη και το πετρέλαιο θέρμανσης αν η Ελλάδα έριχνε τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στο ελάχιστο επιτρεπόμενο όριο;

Αφαιρώντας το συνολικό όφελος (ΕΦΚ + ΦΠΑ) από τη σημερινή τιμή λιανικής, οι νέες τιμές διαμορφώνονται ως εξής:

Αμόλυβδη βενζίνη:
Με τιμή λιανικής στα 2,30 € / λίτρο (σ.σ. 2,20 € για τον καταναλωτή αλλά με επιδότηση 10 λεπτών από τα διυλιστήρια), αφαιρώντας το όφελος των 0,423 €, η τιμή υποχωρεί στα 1,88 € / λίτρο (1,877 €).

Πετρέλαιο κίνησης:
Με τιμή λιανικής στα 2,35 € / λίτρο (σ.σ. 2,20 € στην αντλία αλλά με 15 λεπτά επιδότηση από κράτος και διυλιστήρια), αφαιρώντας το όφελος των 0,099 €, η τιμή διαμορφώνεται στα 2,25 € / λίτρο (2,251 €).

Πετρέλαιο θέρμανσης:
Με τιμή λιανικής στα 2,00 € / λίτρο, αφαιρώντας το όφελος των 0,321 €, η τελική τιμή πέφτει στα 1,68 € / λίτρο (1,679 €).

7. Ποιο θα ήταν το δημοσιονομικό κόστος για να μειωθούν οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης στο ελάχιστο όριο;

Το δημοσιονομικό κόστος προκύπτει πολλαπλασιάζοντας την απώλεια εσόδων ανά λίτρο (μείωση ΕΦΚ + απώλεια ΦΠΑ 24%) με τις μηνιαίες καταναλώσεις των τριών καυσίμων στην ελληνική αγορά:

Αμόλυβδη βενζίνη:
Με μηνιαία κατανάλωση 250 εκατ. λίτρα, η μηνιαία απώλεια ανέρχεται σε:

250.000.000 λίτρα x 0,423 € =105,75εκατ. ευρώ τον μήνα

Πετρέλαιο κίνησης (Diesel):
Με μηνιαία κατανάλωση 300 εκατ. λίτρα, η μηνιαία απώλεια διαμορφώνεται σε:

300.000.000 λίτρα x 0,099 = 29,70 εκατ. ευρώ τον μήνα

Πετρέλαιο θέρμανσης:
Επειδή η κατανάλωση από τα νοικοκυριά συγκεντρώνεται αποκλειστικά μέσα σε ένα εξάμηνο (χειμερινή περίοδος), η μηνιαία κατανάλωση ανέρχεται σε 175 εκατ. λίτρα. Έτσι, η μηνιαία απώλεια για κάθε μήνα διάθεσης υπολογίζεται σε:

175.000.000 x 0,321 € = 56,18 εκατ. ευρώ τον μήνα

8. Μπορεί η Ελλάδα να διαθέσει αυτά τα χρήματα;

Στο πλαίσιο των νέων ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων, η απάντηση δεν εξαρτάται απλώς από το αν υπάρχουν ταμειακά διαθέσιμα ή έκτακτη υπέρβαση φορολογικών εσόδων.

Υπάρχει ο δεσμευτικός περιορισμός της ρήτρας καθαρών πρωτογενών δαπανών (net expenditure path). Με βάση τον ευρωπαϊκό κανονισμό, οποιαδήποτε απώλεια εσόδων (όπως η μείωση ενός φόρου) αυξάνει αυτόματα το καθαρό έλλειμμα, εκτός αν υπάρξει ισόποσο αντιστάθμισμα.

Για να μπορέσει να χρηματοδοτηθεί ένα τέτοιο μέτρο χωρίς να θεωρηθεί δημοσιονομική εκτροπή, απαιτούνται δύο συγκεκριμένες προϋποθέσεις:

Χαλάρωση της ρήτρας δαπανών από την Ε.Ε.: Να ενεργοποιηθεί ειδική ρήτρα εξαίρεσης (escape clause) σε ευρωπαϊκό επίπεδο λόγω έκτακτων κρίσεων, δίνοντας περιθώριο στα κράτη-μέλη να απορροφήσουν το κόστος χωρίς κυρώσεις.
Φορολόγηση υπερκερδών των διυλιστηρίων: Να επιβληθεί έκτακτη εισφορά / φορολόγηση στα υπερκέρδη των εταιρειών διύλισης και εμπορίας ενέργειας, ώστε τα ποσά αυτά να δεσμευτούν και να κατευθυνθούν απευθείας στην αντιστάθμιση των απωλειών από τον ΕΦΚ, δημιουργώντας ισόποσο και δημοσιονομικά ουδέτερο χώρο. Η φορολόγηση όμως έχει και μειονεκτήματα. Πρώτον τα χρήματα θα έμπαιναν στο κρατικό ταμείο τον Αύγουστο του 2027 με την υποβολή της φορολογικής δήλωσης. Και δεύτερον, θα ήταν φυσικό επακόλουθο, τα διυλιστήρια να μην κάνουν εκπτώσεις επί των τιμών μέτρο που έχει άμεσα αποτύπωμα στην αντλία.

Διαβάστε Επίσης

Tο μεγάλο παράδοξο: "Εχουμε πλεονάσματα, αλλά δεν μπορούμε να τα διαθέσουμε για τη στήριξη των πολιτών"

9. Για πόσο καιρό μπορούν να διατηρηθούν χαμηλά οι συντελεστές του ειδικού φόρου κατανάλωσης;

Η σχετική απόφαση ανήκει αποκλειστικά στην κυβέρνηση αλλά η Ελλάδα έχει μια "ιδιαιτερότητα" η οποία απορρέει από το Σύνταγμα. Αλλαγές στους φορολογικούς συντελεστές, δεν μπορούν να γίνουν παρά μόνο με νόμο. Άρα, αν η Ελλάδα θα αποφάσιζε να μειώσει τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης για έναν μήνα και στο τέλος αυτού αποκαθίστατο η ηρεμία στις διεθνείς αγορές, η Βουλή θα έπρεπε και πάλι να ψηφίσει την επαναφορά των συντελεστών του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα σημερινά επίπεδα. Πέρα λοιπόν από το δημοσιονομικό κόστος, τίθενται και σοβαρά πρακτικά ζητήματα. Διότι στην τρέχουσα συγκυρία, η προτεραιότητα δεν είναι να μειωθούν οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης των καυσίμων σε μόνιμη βάση αλλά να βοηθηθούν τα νοικοκυριά να ξεπεράσουν την εξαιρετικά δύσκολη περίοδο.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν θέτει χρονικούς περιορισμούς στη διάρκεια εφαρμογής των συντελεστών. Ο μόνος περιορισμός που τίθεται από την Ε.Ε. είναι να μην παραβιαστεί το ελάχιστο πλαφόν (359 € στη βενζίνη, 330 € στο diesel, 21 € στη θέρμανση). Συνεπώς, η κυβέρνηση έχει τη διακριτική ευχέρεια να επιλέξει αν η μείωση θα έχει περιορισμένη χρονική διάρκεια (π.χ. μόνο για το διάστημα έντονης κρίσης ή για τους 6 μήνες διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης) ή αν θα αποτελέσει μόνιμη φορολογική παρέμβαση, εφόσον μπορεί να υποστηριχθεί από τον προϋπολογισμό. Σε κάθε περίπτωση, η αλλαγή θα πρέπει να γίνεται με νόμο. Αντίθετα, η επιδότηση (δηλαδή η πρακτική που ακολουθείται και σήμερα) μπορεί να γίνει με εξουσιοδοτική απόφαση.

10. Πόσα λεφτά εισπράττει το δημόσιο κάθε χρόνο από τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης;

Οι Ειδικοί Φόροι Κατανάλωσης αποτελούν τον δεύτερο σημαντικότερο πυλώνα των έμμεσων φορολογικών εσόδων μετά τον ΦΠΑ.

Συνολικά, το κράτος εισπράττει ετησίως περίπου 7 δισεκατομμύρια ευρώ από το σύνολο των ΕΦΚ (ενεργειακά προϊόντα, καπνικά, αλκοόλ, ηλεκτρική ενέργεια).
Ειδικά από τα ενεργειακά προϊόντα και τα καύσιμα, τα καθαρά ετήσια έσοδα από ΕΦΚ ανέρχονται σε περίπου 4 έως 4,2 δισεκατομμύρια ευρώ.
Εάν σε αυτό το ποσό συνυπολογιστεί και ο ΦΠΑ 24% που επιβάλλεται τόσο στην αξία του καυσίμου όσο και πάνω στον ίδιο τον ΕΦΚ (περίπου 2,2 – 2,5 δισ. ευρώ), προκύπτει ότι τα καύσιμα εισφέρουν στα δημόσια ταμεία πάνω από 6,5 δισ. ευρώ ετησίως. Αυτό το μέγεθος εξηγεί γιατί κάθε κυβερνητικό επιτελείο διστάζει να προχωρήσει σε οριζόντιες μειώσεις, καθώς η όποια παρέκκλιση δημιουργεί άμεσα δυσαναπλήρωτο κενό στα δημόσια έσοδα.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr