Ο Προμηθέας δεν θα έκλεβε πια τη φωτιά

Στον αρχαίο ελληνικό μύθο, ο Προμηθέας αψηφά τον Δία και χαρίζει στους θνητούς τη φωτιά,
πληρώνοντας ο ίδιος το τίμημα. "Πᾶσαι τέχναι βροτοῖσιν ἐκ Προμηθέως", διαβάζουμε στον "Προμηθέα Δεσμώτη", την αποδιδόμενη στονΑισχύλο τραγωδία: Κάθε τέχνη που κατέχουν οι άνθρωποι την οφείλουν στον Προμηθέα. Το μεγαλείο της πράξης του δεν βρίσκεται στην κατοχή της φλόγας, αλλά στην απελευθέρωση της ανθρώπινης δημιουργικότητας.
Αλληγορική σύμπτωση: κοντά στη Starbase του Elon Musk, στο Τέξας, το Atelier Missor έστησε έναν χάλκινο Προμηθέα 15 μέτρων. Εάν ζούσε σήμερα ο Προμηθέας, θα χρειαζόταν άραγε να κλέψει τη φωτιά; Ίσως όχι.
Θα μπορούσε απλώς να τη μισθώσει: με μηνιαία ή ετήσια συνδρομή (subscription), όρους χρήσης (terms of service) και δικαίωμα μονομερούς αναπροσαρμογής της τιμής (unilateral price adjustment). Η γνώση διαχέεται· η ισχύς να την αξιοποιούμε, όμως, συγκεντρώνεται.
Η Ιστορία των βιομηχανικών επαναστάσεων διδάσκει.
Ο ατμός μηχανοποίησε την εργασία, ο ηλεκτρισμός τη μαζική παραγωγή, οι υπολογιστές τον αυτοματισμό· η τέταρτη συνδέει μηχανές και δεδομένα. Όπως έδειξε ο οικονομικός ιστορικός Paul David, ο εξηλεκτρισμός απέδωσε όταν ανασχεδιάστηκαν τα εργοστάσια, όχι με απλή αντικατάσταση κινητήρα. Ανάλογη είναι η υπόσχεση της βιομηχανικής ΤΝ (industrial AI): αισθητήρες προβλέπουν βλάβες, ψηφιακά δίδυμα (digital twins) δοκιμάζουν προϊόντα και αλγόριθμοι μειώνουν την ενεργειακή σπατάλη.

Η Siemens απέκτησε την Altair για περίπου $10 δισ. και η Schneider Electric συμφώνησε να εξαγοράσει την PTC έναντι επιχειρηματικής αξίας $23,7 δισ. Η μάχη αφορά και τα δεδομένα των εργοστασίων. Η Ευρώπη έχει τεχνογνωσία· θα κρατήσει την αξία που αυτή παράγει;
Στο βιβλίο "The Technological Republic", ο Alexander Karp, συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος (CEO) της Palantir, και ο Nicholas Zamiska επικρίνουν την τεχνολογία που υπηρετεί καταναλωτικές εφαρμογές αντί μεγάλα παραγωγικά και δημόσια προβλήματα.
Το δίλημμα δεν είναι περισσότερα συνομιλιακά εργαλεία (chatbots), αλλά πραγματική δημιουργία — με δημόσιο σκοπό και δημοκρατικό έλεγχο.
Η Ελλάδα αποκαλύπτει το χάσμα. Η ENTERSOFTONE–ELTRUN, σε 350 ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσει (ΜμΕ), βρίσκει χρήση ΤΝ 47%, ουσιαστική αξιοποίηση μόλις 10%, μετρήσιμα αποτελέσματα 3% και έλλειμμα δεξιοτήτων 88%. Σε χωριστή έρευνα της Strand Partners για την AWS, η χρήση ΤΝ αυξήθηκε από 34% σε 47%· στους χρήστες, 61% περιορίζεται σε βασικές εφαρμογές, 22% σε ενδιάμεσες και 17% σε μετασχηματιστικές. Το 88% αναφέρει μετρήσιμα οφέλη παραγωγικότητας· το 3% της ELTRUN αφορά διαφορετικό κριτήριο.
Διαφορετικά δείγματα, κοινό δίδαγμα: η αγορά λογισμικού δεν ισοδυναμεί με παραγωγικό μετασχηματισμό. Το επενδυτικό χάσμα είναι σαφές: το Stanford AI Index καταγράφει $285,9 δισ. ιδιωτικών επενδύσεων ΤΝ στις ΗΠΑ το 2025, έναντι $20,9 δισ. στην ευρύτερη Ευρώπη.
Εφεύρεση και αξιοποίηση δεν ταυτίζονται. Σε έρευνα των FT, 54% από 94 οικονομολόγους αναμένει σημαντικά οφέλη παραγωγικότητας σε πολλές οικονομίες της G20, χωρίς να προεξοφλεί γενικευμένη μόνιμη ανεργία.
Η αισιοδοξία δεν αναιρεί το κόστος: 5.000 περικοπές στην Barclays· στην Ελλάδα, 49% των εργαζομένων αναφέρει εργασιακό άγχος, κατάθλιψη ή ανησυχία (29% στην ΕΕ). Το Ευρωκοινοβούλιο ζήτησε προστασία από επαγγελματική εξουθένωση (burnout) και αλγοριθμική επιτήρηση. Η αισιοδοξία δεν αίρει τον χρηματοοικονομικό κίνδυνο: περίπου $466 δισ. χρέους συνδεδεμένου με ΤΝ εκδόθηκαν το 2026, σύμφωνα με τους FT. Μια τεχνολογία μπορεί να δικαιωθεί ιστορικά ενώ χρηματοδότες της χάνουν.
Η έκθεση Draghi προτείνει εργαλεία:
"υπολογιστικό κεφάλαιο" (computing capital), πρόσβαση νεοφυών επιχειρήσεων στους υπερυπολογιστές EuroHPC ακόμη και έναντι μελλοντικής συμμετοχής·
κλαδικά μοντέλα ΤΝ (AI verticals) σε δέκα τομείς, όπως ενέργεια, ρομποτική και φάρμακα· και κοινούς κανόνες ασφάλειας για το νέφος (cloud).
Όχι αντιγραφή αμερικανικών κολοσσών, αλλά αυτονομία επιλογής.
Έως τον Ιούλιο 2026, καμία από τις δώδεκα σχετικές συστάσεις δεν είχε εφαρμοστεί πλήρως.
Η πρόοδος μέσω ατελών συμβιβασμών (failing forward) δεν αρκεί. Τον Οκτώβριο, περιορισμοί στο Starshield της SpaceX επηρέασαν ουκρανικές αποστολές drones. Το ευρωπαϊκό IRIS² δεν λειτουργεί ακόμη, ενώ τέσσερις ευρωπαϊκοί όμιλοι εξετάζουν δορυφορικές συχνότητες χωρίς δικό τους στόλο.
Αυτή είναι η ασύμμετρη αλληλεξάρτηση (asymmetric interdependence): πληρώνουμε για κρίσιμες υποδομές χωρίς να ελέγχουμε τους όρους πρόσβασης. Όχι τεχνολογική αυτάρκεια, αλλά διαλειτουργικότητα, φορητότητα δεδομένων και κεφάλαια ανάπτυξης μέσω της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investments Union).
Στον πλατωνικό "Πρωταγόρα", η τεχνική γνώση δεν αρκεί χωρίς δίκη και αιδώ. Η Ευρώπη διαθέτει τα καυσόξυλα της βιομηχανίας και το προσάναμμα της γνώσης· χρειάζεται τη δική της
σπίθα: την ικανότητα να μετατρέπει τις ιδέες σε παραγωγική ισχύ με δικούς της όρους.
Ο Προμηθέας δεν μας χάρισε μία άδεια χρήσης. Μας έδωσε τη δύναμη να ανάβουμε τη δική μας
φωτιά.
Η επόμενη βιομηχανική επανάσταση θα κριθεί από το εάν αυτή η σπίθα θα πολλαπλασιάσει την
ανθρώπινη αυτονομία ή θα μετατρέψει ακόμη και τη δημιουργία σε διαρκή σχέση εξάρτησης.