"Έχω την αποκλειστική επιμέλεια, αλλά το κράτος δεν με θεωρεί παντού μονογονέα": Η δικηγόρος Σουζάνα Κλημεντίδη ξεδιαλύνει το νομικό παράδοξο

Είσαι single μαμά, μεγαλώνεις το παιδί σου μόνη σου, επωμίζεσαι όλα τα βάρη της ανατροφής του και, έχοντας περάσει από δικαστικές αίθουσες (ή αν είσαι τυχερή από το γραφείο του συμβολαιογράφου), έχεις στα χέρια σου την αποκλειστική επιμέλεια του παιδιού σου. Για εσένα, τον περίγυρό σου και την ίδια την πραγματικότητα, είσαι ο ορισμός του μονογονέα.

Για το ελληνικό κράτος, όμως, τα πράγματα δεν είναι ποτέ τόσο απλά.

Πίσω από τον τίτλο της "αποκλειστικής επιμέλειας" κρύβεται μια τεράστια γραφειοκρατική δυσκολία. Στην Ελλάδα του σήμερα, δεν υπάρχει μια ενιαία, επίσημη "Βεβαίωση Μονογονέα" που να ανοίγει όλες τις πόρτες. Αντίθετα, κάθε δημόσιος φορέας, κάθε επίδομα, ο ΑΣΕΠ, οι δήμοι, ακόμα και τα σχολεία, ορίζουν τη μονογονεϊκότητα με τα δικά τους, εντελώς διαφορετικά και συχνά αντικρουόμενα κριτήρια. Το αποτέλεσμα; Χιλιάδες μητέρες (αλλά και μπαμπάδες)- διαζευγμένες και με αποκλειστική επιμέλεια- να βρίσκονται σε έναν διαρκή, εξαντλητικό αγώνα, προσπαθώντας κάθε φορά να "αποδείξουν" το αυτονόητο.

Γιατί συμβαίνει αυτό το νομικό παράδοξο; Πώς επηρεάζει τη ζωή των γυναικών και πώς μπορεί μια single μαμά να προστατεύσει τα δικαιώματά της μέσα σε αυτό το χάος;

Ζητήσαμε από τη Σουζάνα Κλημεντίδη, διακεκριμένη δικηγόρο με βαθιά εξειδίκευση και ενεργό δράση στα δικαιώματα των γυναικών και το οικογενειακό δίκαιο, να μας βοηθήσει να χαρτογραφήσουμε την κατάσταση και να δώσει απαντήσεις σε όλα όσα μας αφορούν άμεσα.

Στην καθημερινότητα, μία γυναίκα με αποκλειστική επιμέλεια είναι ουσιαστικά μία single μαμά. Το ελληνικό κράτος μοιάζει να μην το αναγνωρίζει πάντα. Υπάρχει διαχωρισμός της "αποκλειστικής επιμέλειας" από τη "μονογονεϊκότητα";

Στην πράξη, μια γυναίκα που έχει την αποκλειστική επιμέλεια του παιδιού της βιώνει συχνά την καθημερινότητα μιας μόνης μητέρας, καθώς επωμίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου τη φροντίδα, την ανατροφή, την οργάνωση και τις αποφάσεις της καθημερινής ζωής. Ωστόσο, η αποκλειστική επιμέλεια δεν ταυτίζεται πάντοτε με τη μονογονεϊκότητα. Η πρώτη αφορά τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η επιμέλεια του παιδιού, ενώ η δεύτερη συνδέεται με τις προϋποθέσεις που θέτει το κράτος για παροχές, διευκολύνσεις ή ειδική προστασία. Έτσι, ένας γονέας που έχει την αποκλειστική επιμέλεια μπορεί να μη θεωρείται αυτομάτως μονογονέας, ιδίως όταν ο άλλος γονέας είναι εν ζωή, έχει αναγνωρισμένη σχέση με το παιδί και εξακολουθεί να διατηρεί δικαιώματα ή υποχρεώσεις, όπως επικοινωνία ή διατροφή. Η διάκριση αυτή δημιουργεί συχνά απόσταση, και ενίοτε σύγχυση, ανάμεσα σε αυτό που προβλέπουν οι κανόνες και σε αυτό που συμβαίνει στην πραγματική ζωή. Και αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, το πιο προβληματικό στοιχείο της.

Μία μητέρα με αποκλειστική επιμέλεια μπορεί να λαμβάνει διατροφή. Αυτό σημαίνει ότι χάνει το δικαίωμα να θεωρείται "μονογονέας";

Το γεγονός ότι μια μητέρα λαμβάνει διατροφή για το παιδί της δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι παύει να βιώνει την πραγματικότητα της μονογονεϊκότητας. Η διατροφή αποτελεί την εκπλήρωση μιας οικονομικής υποχρέωσης του άλλου γονέα απέναντι στο παιδί και δεν συνεπάγεται ότι οι ευθύνες της καθημερινής φροντίδας, της ανατροφής, της εκπαίδευσης και της συναισθηματικής υποστήριξης μοιράζονται ισότιμα. Για πολλές γυναίκες με αποκλειστική επιμέλεια, η καθημερινότητα παραμένει ουσιαστικά εκείνη ενός ανθρώπου που λαμβάνει μόνος του τις κρίσιμες αποφάσεις και επωμίζεται το μεγαλύτερο μέρος των ευθυνών. Υπό αυτό το πρίσμα, γεννάται το ερώτημα κατά πόσο η ύπαρξη διατροφής αρκεί για να αποκλείσει την αναγνώριση μιας οικογένειας ως μονογονεϊκής ή αν θα έπρεπε να δίνεται μεγαλύτερη βαρύτητα στην πραγματική κατανομή των γονικών υποχρεώσεων.

Πώς εξηγείτε το παράδοξο μία μητέρα να θεωρείται μονογονέας για ένα επίδομα του ΟΠΕΚΑ, αλλά όχι για μία πρόσληψη μέσω ΑΣΕΠ ή για άλλη παροχή;

Το φαινόμενο αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει ένας ενιαίος ορισμός της μονογονεϊκότητας που να εφαρμόζεται σε όλες τις περιπτώσεις. Κάθε νομοθετική ρύθμιση θεσπίστηκε για διαφορετικό σκοπό και θέτει τα δικά της κριτήρια. Έτσι, μια μητέρα μπορεί να πληροί τις προϋποθέσεις για να χαρακτηριστεί μονογονέας στο πλαίσιο ενός επιδόματος, αλλά να μην πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπονται για μια διαδικασία πρόσληψης ή για μια άλλη κοινωνική παροχή.

Το αποτέλεσμα είναι ότι η ίδια οικογενειακή πραγματικότητα αξιολογείται διαφορετικά ανάλογα με το πεδίο εφαρμογής του νόμου. Αυτό δημιουργεί συχνά σύγχυση, αλλά και ένα αίσθημα αδικίας στους γονείς που αναλαμβάνουν μόνοι τους την καθημερινή φροντίδα των παιδιών τους. Διότι από τη δική τους οπτική, οι υποχρεώσεις και οι ευθύνες τους δεν αλλάζουν από υπηρεσία σε υπηρεσία ή από διαδικασία σε διαδικασία.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν η Πολιτεία θα έπρεπε να προσεγγίζει τη μονογονεϊκότητα με έναν πιο ενιαίο τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη πρωτίστως την πραγματική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η οικογένεια. Όταν μια μητέρα έχει την αποκλειστική επιμέλεια και επωμίζεται καθημερινά το βάρος της ανατροφής ενός παιδιού, είναι εύλογο να αναρωτιέται γιατί αναγνωρίζεται ως μονογονέας σε μία περίπτωση αλλά όχι σε μια άλλη. Η ασυνέπεια αυτή καταδεικνύει, στην πράξη, την ανάγκη για ένα πιο συνεκτικό πλαίσιο, που να ανταποκρίνεται καλύτερα τόσο στις σύγχρονες μορφές οικογένειας όσο και στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων που τις στηρίζουν.

Δείτε όλη τη συνέντευξη της Σουζάνας Κλημεντίδη στο themamagers.gr

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr