Οι 10 άγνωστες πτυχές του Γκρας και μια συνέντευξη του Γκαλεάνο

Μαχητικός, διανοούμενος και… μανιώδης καπνιστής πίπας, ο Γερμανός νομπελίστας λογοτέχνης και μεγάλος φίλος της Ελλάδας Γκίντερ Γκρας που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών, είχε μιλήσει δημοσίως για «απίστευτη αγριότητα» της Γερμανίας απέναντι στη χώρα μας, είχε αναφέρει για την Ευρώπη ότι είναι «ατελές σχέδιο», είχε ταχθεί υπέρ κοινωνικά αδύναμων ομάδων και είχε προκαλέσει την οργή του Νετανιάχου. Μεταξύ άλλων:

1. «Με ένα και μόνο βιβλίο γέννησε τη μεταπολεμική γερμανική λογοτεχνία», είχε γράψει το γερμανικό περιοδικό Der Spiegel (ο λόγος για το «Τενεκεδένιο Ταμπούρλο»). Χωρίς τις αδιάκοπες παρεμβάσεις του Γκρας «η Γερμανία θα ήταν μια άλλη Γερμανία» μολονότι ο στοχαστής αυτός «κάποιες φορές μας χτυπούσε στα νεύρα…»

2. Το «Τενεκεδένιο ταμπούρλο» που αποτέλεσε την επισφράγιση της αναγνώρισής του εκδόθηκε, το 1959, έγινε παγκόσμια επιτυχία και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Φόλκερ Σλέντορφ, αποσπώντας το Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες και το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας.

3. Σε συνέντευξη που είχε δώσει στην εφημερίδα La Repubblica έχει υπογραμμίσει ότι η Γερμανία έχει φερθεί με απίστευτη αγριότητα στην Ελλάδα προσθέτοντας παράλληλα ότι «η Ευρώπη χωρίς την Ελλάδα θα έχανε το λίκνο των θεμελιωδών αξιών της».

4.Ο Γκίντερ Γκρας πρόσφατα βραβεύτηκε από το φιλοευρωπαϊκό κίνημα της Δανίας με το βραβείο «Ευρωπαίος της Χρονιάς» και σχολίασε θετικά το γεγονός να απονείμει η νορβηγική επιτροπή το Νόμπελ Ειρήνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. «Πιστεύω ότι η επιλογή ήταν πιο πολύ ένα έναυσμα να κάνουμε περισσότερα στο μέλλον για να δείξουμε ότι αξίζουμε αυτό το βραβείο. Να σταθούμε στο ύψος της πρόκλησης που αποτελεί η κρίση και να απαντήσουμε στις ελπίδες που αυτό το μεγάλο, υπέροχο και αιώνια ατελές σχέδιο που ονομάζεται “Ευρώπη” καλλιεργεί τον κόσμο.», δήλωσε.

5. Το ευρωπαϊκό μοντέλο που ονειρεύτηκε ο Γκρας είναι μια Ευρώπη ενωμένη και ανοικτή. «Μια ιδανική λύση που θα είχε θετική επίδραση θα αποτελούσε ένα κοινό ευρωπαϊκό διαβατήριο, κοινό για όλους όμως, όχι όπως σήμερα που αναγράφεται η χώρα καταγωγής. Το χειρότερο θα ήταν να κλειστούμε σε ένα οχυρό απέναντι στους μετανάστες που φτάνουν σε εμάς και αντιθέτως μπορούν να εμπλουτίσουν την κοινωνία μας, όπως μας έχει διδάξει η Ιστορία. Εάν συνεπώς κλειστούμε σε αυτό το οχυρό θα επικρατήσει μια νοοτροπία και ένα πνεύμα αντίθετο προς τις αξίες της δημοκρατίας», έχει δηλώσει.

6. ΄Όταν ο Γκρας αποκάλυψε σε μια συνέντευξή του στην εφημερίδα Frankfurter Allgemeine το 2006 ότι υπήρξε μέλος των ναζί και των Waffen SS, υπήρχαν κάποιοι που θεώρησαν ότι έπρεπε να επιστρέψει το Νόμπελ Λογοτεχνίας που πήρε το 1999. Κάτι που φυσικά δεν έγινε ποτέ.

7. Η αποκάλυψη αυτή στάθηκε η αιτία να τον αμφισβητήσουν πολλοί – ακόμα και στη συμπαράστασή του στην Ελλάδα της κρίσης. «Η προσπάθεια να αποκηρύξει το ναζισμό, σε όλη του τη ζωή, και η μετατροπή του σε “ηθική συνείδηση” του έθνους, κατά την άποψή μου, δεν τον απαλλάσσει από την ευθύνη της απόκρυψης του μεγάλου μυστικού, για το μαύρο του παρελθόν…», έχει γραφεί.

8. Από τον Απρίλιο του 2012 του έχει απαγορευθεί η είσοδος στο Ισραήλ ως συνέπεια του ποιήματός του, What Must Be Said με το οποίο κατηγορεί το Ισραήλ ότι σχεδιάζει την εκμηδένιση του Ιράν και απειλεί την παγκόσμια ειρήνη.

9. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Benjamin Netanyahu έχει πει ότι ο Γκίντερ Γκρας σχεδίασε μια ντοπιαστική (που αποτελεί ηθικό δίδαγμα) «ισοδυναμία» μεταξύ του Ιράν και του Ισραήλ.

10. Η τελευταία του δημόσια εμφάνιση έγινε στις 28 Μαΐου στην πρεμιέρα θεατρικής εκδοχής του «Το τενεκεδένιο ταμπούρλο» στο θέατρο Thalia στο Αμβούργο. «Πήρε μέρος στο πάρτι της πρεμιέρας με μεγάλη ευχαρίστηση» ανέφεραν αυτόπτες μάρτυρες στο Hamburger Abendblatt. Σύμφωνα με πηγές, η οικογένεια του Γκίντερ Γκρας ήταν στο πλευρό του όταν άφησε την τελευταία του πνοή.

… και μια συνέντευξη του Εντουάρντο Γκαλεάνο

Ένας από τους πλέον γνωστούς συγγραφείς και φωνή αφύπνισης της Λατινικής Αμερικής, ο Εντουάρντο Γκαλεάνο, που άφησε την τελευταία του πνοή επίσης τη Δευτέρα του Πάσχα σε ηλικία 74 ετών είχε δηλώσει σε μια συνέντευξή του τον Μαΐο του 2009. «Όχι μόνο οι ΗΠΑ, αλλά και μερικές ευρωπαϊκές χώρες έχουν σπείρει δικτατορίες σε όλο τον κόσμο. Και νιώθουν ότι θα μπορούσαν να διδάξουν τι σημαίνει δημοκρατία».

Συνέντευξη στον Γιάννη Ν. Μπασκόζο (ΒΗΜΑ)

Στο βιβλίο σας αναδεικνύεται το μεγαλείο των μικρών καθημερινών γεγονότων και των ανώνυμων ανθρώπων που κάνουν σπουδαίες πράξεις. Η Ιστορία όμως σχεδιάζεται από τους μεγάλους, τους πολιτικούς, τους επιχειρηματίες. Πότε και πώς μπορεί να ανατραπεί αυτή η ιεραρχία;

«Σε όλα μου τα έργα δεν έπαψα να διεκδικώ το μεγαλείο που κρύβεται στα μικρά πράγματα και στους ανώνυμους ανθρώπους, καθώς και να καταγγέλλω το απατηλό μεγαλείο σε καθετί υπερμέγεθες».

Σας τρομάζει η σημερινή κρίση που εξαπλώνεται παντού;

«Η μακρά ιστορική εμπειρία μάς διδάσκει ότι οι κρίσεις είναι πολύ επικίνδυνες διότι συνήθως οδηγούν στον κατατρεγμό κάποιων δήθεν υπευθύνων, εξιλαστήριων θυμάτων που το σύστημα επινοεί για να μη φανεί ότι είναι υπαίτιο».

Λέτε κάπου ότι «η Αριστερά είναι το πανεπιστήμιο της Δεξιάς». Τι έχει μάθει η Δεξιά από την Αριστερά;

«Η Αριστερά είναι το πανεπιστήμιο της Δεξιάς σε περιπτώσεις όπως αυτή του Μέρντοκ, ο οποίος διάβασε Το κεφάλαιο στα νιάτα του και στη συνέχεια, στον αγώνα δρόμου προς την εξουσία, επωφελήθηκε των καπιταλιστών αντιπάλων του, οι οποίοι δεν είχαν διαβάσει παρά μόνο τις Επιλογές του «Reader’s Digest»».

Γράφετε ότι «ο ανώτερος θεός ονομαζόταν «λέξη»» θίγοντας την εξαφάνιση των μικρών γλωσσών. Πιστεύετε ότι το Διαδίκτυο θα την εξαφανίσει γρηγορότερα;

«Οι «μηχανές» είναι αθώες. Αλλού είναι το πρόβλημα: όλο και περισσότερο μετατρεπόμαστε σε μηχανές των μηχανών μας, σε εργαλεία των εργαλείων μας. Οι μηχανές που γεννήθηκαν στην υπηρεσία του ανθρώπου τελικά βάζουν τον άνθρωπο στην υπηρεσία τους».

Κάνετε συχνές αναφορές στην Ιστορία και στις διαστρεβλώσεις της. Τελικά ο άνθρωπος διδάσκεται από την Ιστορία ή ισχύει ότι «η Ιστορία μας διδάσκει ότι δεν διδασκόμαστε από αυτήν»;

«Η μνήμη ως ιστορία είναι ένα είδος υπό εξαφάνιση. Θα πρέπει να διεκδικήσουμε και να αναστήσουμε το παρελθόν, όχι όμως για να το επαναλάβουμε, αλλά για να αποφύγουμε να επαναληφθεί. Πρέπει να επινοήσουμε το μέλλον αντί να το αποδεχτούμε, πρέπει να αλλάξουμε το παρόν αντί να υπακούμε σε αυτό».

«Εγώ είμαι ένα άλλο εσύ» λέτε. Θα ήταν ωραίο αν εφαρμοζόταν, αλλά υπάρχουν πια τέτοιες αλτρουιστικές κοινωνίες; Μήπως ζούμε στον αιώνα του ατομισμού;

«Οι πρόγονοί μας επιβίωσαν επειδή ήξεραν να μοιράζονται την τροφή και να αμύνονται όλοι μαζί. Πάντως, το «όλοι είμαστε εσύ» στο βιβλίο μου «Οι μέρες αφηγούνται» (εκδόσεις Πάπυρος), έχει να κάνει με ένα ενθαρρυντικό περιστατικό που συνέβη στο ιταλικό ποδόσφαιρο το 2002. Ολοι οι παίκτες έβαψαν μαύρο το πρόσωπό τους για να σταματήσουν οι ρατσιστικές ύβρεις ορισμένων, ύβρεις όλο και συχνότερες στον αθλητισμό σήμερα».

Αναφέρεστε συχνά σε παραδόσεις, κυρίως των χωρών της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής. Νομίζετε ότι αυτές παίζουν κάποιον ρόλο στις σημερινές, ανεπτυγμένες κοινωνίες;

«Μέσα στις παραδόσεις υπάρχουν πολλοί κόσμοι. Υπάρχουν παραδόσεις που καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα δικαιώματα της φύσης και αυτές δεν αξίζουν τον παραμικρό σεβασμό επειδή και μόνο είναι παραδόσεις».

Επίσης αγαπάτε πολύ, όπως φαίνεται στα κείμενά σας, τους λαϊκούς ηγέτες της Νότιας Αμερικής (Τσάβες κ.ά.). Πιστεύετε ότι οδηγούν τις χώρες τους σε ένα άλλο πρότυπο, διαφορετικό από αυτό των Δυτικοευρωπαίων, ή υποκύπτουν βαθμιαία και αυτοί στους σιδερένιους νόμους της αγοράς;

«Η Λατινική Αμερική ζει σήμερα πολλών ειδών αλλαγές, που φέρνουν στην επιφάνεια δυναμικές πολύ δημιουργικές, οι οποίες έμοιαζαν νεκρές αλλά απλώς κοιμόντουσαν. Θεωρώ ότι αυτές οι δυναμικές είναι πολύ ενθαρρυντικές όταν πηγάζουν από μέσα και από κάτω και δεν τις επιβάλλουν από πάνω και απ’ έξω».

Οι Ελληνες θα ήθελαν πολύ να μάθουν τι πιστεύετε για τους Αγανακτισμένους, στους οποίους αναφέρεστε. Θα μπορούσε να μην είναι ένα επικαιρικό και θνησιγενές κίνημα;

«Το κίνημα των Αγανακτισμένων, όπως ο έρωτας, θα είναι απεριόριστο όσο διαρκέσει. Και σίγουρα θα διαρκέσει το ανθρώπινο δικαίωμα να διαλέξουμε ανάμεσα στους αγανακτισμένους και στους ανάξιους».

Αναφέρεστε επίσης στους πολέμους εναντίον των Ινδιάνων παλιότερα, των Αφγανών, των Ιρακινών στα νεότερα χρόνια κτλ. Μερικοί λένε ότι είναι στη φύση του ανθρώπου να πολεμά. Συμφωνείτε; Μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτή την κατάρα;

«Ο κόσμος είναι φτιαγμένος για τον πόλεμο. Οι στρατιωτικές δαπάνες – καλλιτεχνικό όνομα για τις εγκληματικές δαπάνες – αποτελούν το ήμισυ των εισοδημάτων του σύγχρονου κόσμου. Ομως αυτή είναι η κατάρα μας, όχι ο προορισμός μας».

Διαβάζοντας το βιβλίο σας «Οι μέρες αφηγούνται» (εκδόσεις Πάπυρος) αισθάνεται κανείς ότι η λατινοαμερικανική πραγματικότητα παραμένει διαφορετική από τη δυτικοευρωπαϊκή. Αν ναι, σε τι διαφέρει;

«Ολες οι πραγματικότητες είναι διαφορετικές μεταξύ τους και ποικίλλουν. Πάλι καλά… Αλλιώς θα ήμασταν αναγκασμένοι να διαλέξουμε ανάμεσα στο να πεθάνουμε από την πείνα ή να πεθάνουμε από ανία».

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr