"Γιατί η γραφή θα φέρει λήθη στις ψυχές όσων τη μάθουν, μιας και αυτοί θα παραμελήσουν τη μνήμη τους· δείχνοντας πίστη στη γραφή, θα φέρνουν στη θύμισή τους κάτι όχι από μέσα τους, από τον ίδιο τον εαυτό τους, αλλά από κάποια ξένα εξωτερικά σημάδια. Αυτό που βρήκες δεν
είναι το φάρμακο της μνήμης, αλλά φάρμακο της υπόμνησης. Στους μαθητές σου δεν προσφέρεις την αλήθεια, αλλά μόνο την επίφαση της σοφίας. Τους κάνεις να ακούν απλώς πολλά, χωρίς να τους διδάσκεις, και τελικά νομίζουν ότι γνωρίζουν και πολλά, ενώ κατά κανόνα δεν γνωρίζουν τίποτε, και γίνονται έτσι φορτικοί σε κάθε συντροφιά, παριστάνοντας τους σοφούς, χωρίς να είναι".
Πλάτων "Φαίδρος" (μτφρ. Β. Κάλφας)
Από μιαν άποψη είναι ανατριχιαστικό να σκεφτεί κανένας ότι οι παραπάνω γραμμές γράφτηκαν πριν από περίπου δύο χιλιάδες τετρακόσια χρόνια (υπολογίζεται κατά προσέγγιση το 370 π.Χ.). Από μιαν άλλη άποψη, ακόμη πιο ανατριχιαστική, φανταστείτε ο ίδιος ο Πλάτων να ακολουθούσε την προτροπή προς τους άλλους, δια χειλέων Σωκράτους, και να μην έγραφε ποτέ αυτές τις γραμμές, επαναπαυόμενος στη διάδοσή τους από μνήμη σε μνήμη, από στόμα σε στόμα, από γενιά σε γενιά… Πώς θα έφθαναν αυτές οι γραμμές έως τις μέρες μας με την τεχνική ενός "σπασμένου τηλεφώνου", πολλούς αιώνες πριν από την εφεύρεση της τηλεφωνικής συσκευής;
Εάν κρίνουμε από τις στρεβλώσεις και τις αποσιωπήσεις που επέφεραν μέχρι σήμερα στις γραπτές μας πηγές οι φυσικές και οι ανθρωπογενείς καταστροφές, μπορούμε αυτονόητα να εικάσουμε ότι τα λόγια του Πλάτωνα (όπως και τα Ομηρικά Έπη, άλλωστε, όπως αναρίθμητα αριστουργήματα ενός αρχικά "προφορικού" πολιτισμού) δεν θα επιζούσαν, ούτε καν παραμορφωμένα σε βαθμό αγνώριστο, πέρα από πέντε ή δέκα γενιές. Ο Πλάτων έκανε λάθος.
Η γραφή δεν κατέστρεψε τη μνήμη· απεναντίας, τη διέσωσε. Ωστόσο, με έναν παράδοξα διεστραμμένο τρόπο, η δυσοίωνη προφητεία του Πλάτωνα αποδείχτηκε αληθινή. Σήμερα, στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, ο "άνθρωπος δίχως μνήμη" επειδή "την παρέδωσε" αλλού εθελουσίως, δεν είναι πλέον μια πλατωνική φαντασίωση αλλά μια ζοφερή πραγματικότητα.
Καθημερινά αναρίθμητοι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο δεν εμπιστεύονται πια τη "γυμναστική της μνήμης", που είναι η γραφή, αλλά χτυπούν νωχελικά μερικά πλήκτρα (κάθε μέρα όλο και πιο νωχελικά, κάθε μέρα όλο και πιο λίγα, σαν συνταγογραφήσεις οδοντίατρου που επείγεται να υποδεχτεί τον επόμενο πελάτη) και ρωτούν το Chat-GPT κυριολεκτικά για τα πάντα, από τις
πιθανότητες επιτυχίας που θα έχουν στο πρώτο τους ερωτικό ραντεβού εάν μυρίζει η αναπνοή τους έως την τελεσιδικία γύρω από το αν έχει δίκαιο η Κιμ Καρντάσιαν ή η NASA για την προσσελήνωση. Σύμφωνα με την προερχόμενη από τον χώρο των νευροεπιστημών Λίλα Λαντόφσκι, η "γυμνασμένη μνήμη", όπως και κάθε άλλη ανθρώπινη δεξιότητα, "αν την αφήσεις, σε αφήνει".
Για την ακρίβεια "είναι σαν να βάζεις έναν αθλητή να σηκώνει βάρη αντί για σένα στο γυμναστήριο· η δουλειά θα γίνει, εσύ δεν θα γυμναστείς". Πυροκροτητής για τους ανωτέρω προβληματισμούς, αλλά και δεξαμενή για τα περισσότερα από τα προαναφερθέντα παραδείγματα, είναι μια εξαιρετική μελέτη που κυκλοφόρησε μόλις τον περασμένο Δεκέμβριο από τις εκδόσεις Gutenberg.
Την υπογράφει ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Κωνσταντίνος Πουλής, τακτικός αρθογράφος κι εκδότης του ThePressProject.gr. Έχει τον χαρακτηριστικό τίτλο "Social Media" και τον ακόμη πιο χαρακτηριστικό υπότιτλο "Η ελευθερία να μιλάς χωρίς να ακούγεσαι". Αυτό το αδιανόητο μέχρι πρότινος οξύμωρο, πώς η γνώμη όλο και πιο πολλών ανθρώπων συμβαίνει να έχει όλο και λιγότερη σημασία, ο Πουλής το περικυκλώνει από όλες τις μεριές: από τους μυστικούς αλγόριθμους των social media που καθορίζουν πόσο "ψηλά" ή πόσο "χαμηλά" θα βρεθεί η ανάρτησή σου, ασκώντας άμεση ή έμμεση λογοκρισία και δίνοντας ουσιαστικά προβάδισμα όχι στο "τι θα πεις" αλλά στο "πόσοι θα το ακούσουν" έως την πολιτική των επιχειρηματικών κολοσσών που κατάφεραν επιτέλους να τετραγωνίσουν τον κύκλο, να παράγουν με άλλα λόγια απεριόριστες "ποσότητες περιεχομένου" από απλήρωτους "ευτυχισμένους σκλάβους" που παραμυθιάζονται ότι δουλεύουν για πάρτη τους… Κάντε αυτό το βιβλίο δώρο στον εαυτό σας και είμαι βέβαιος πως, αφότου το διαβάσετε, δεν θα πληκτρολογήσετε ποτέ πια στο "προφίλ" σας, ούτε θα σκρολάρετε ποτέ πια στο κινητό σας με την ίδια διάθεση.
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr
![Μεγάλη φωτιά σε εργοστάσιο πλαστικών στο Μενίδι - Ηχησε το 112 στην περιοχή [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/crop/both/29/29945ace588d4f64a9cb03f5c30be35b.jpg?quality=60&404=default&v=2)
![Σενεγάλη - Μαρόκο 1-0: Θριάμβευσαν τα "λιοντάρια της Τεράνγκα" στον πιο επικό τελικό της ιστορίας στην Αφρική [βίντεο]](https://www.thetoc.gr/Content/ImagesDatabase/p/207x116/cu608x376/0,17,608,358/crop/both/58/58df7caf5c444433a157c0ba64bfc659.jpg?quality=60&404=default&v=2)
