Από τη θεραπεία στην πρόληψη του καρκίνου: Πώς τα εμβόλια αλλάζουν τα δεδομένα και η περίπτωση του καρκίνου του παγκρέατος

istock

Οι ερευνητές διερευνούν εδώ και χρόνια τρόπους αξιοποίησης των εμβολίων και στην ογκολογία, ως μορφή ανοσοθεραπείας, με στόχο να "εκπαιδεύσουν" το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα.

Η ανάπτυξη των αντικαρκινικών εμβολίων συμβάδισε με τη ραγδαία πρόοδο της ανοσοθεραπείας του καρκίνου. Ύστερα από δεκαετίες σημαντικών επιτευγμάτων αλλά και απογοητεύσεων, οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο τομέας βρίσκεται πλέον σε καθοριστικό σημείο. Η σύγκλιση πολλών επιστημονικών εξελίξεων, όπως οι νέες τεχνολογίες χορήγησης εμβολίων, η δυνατότητα ταυτοποίησης ειδικών αντιγόνων του καρκίνου και η βαθύτερη κατανόηση των μηχανισμών λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος έχει μεταμορφώσει το πεδίο των αντικαρκινικών εμβολίων την τελευταία δεκαετία.

Η πρόοδος αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για τον καρκίνο του παγκρέατος, έναν από τους πλέον επιθετικούς και δύσκολα αντιμετωπίσιμους καρκίνους. Για πολλά χρόνια ο συγκεκριμένος τύπος καρκίνου θεωρούνταν ανοσολογικά "ψυχρός", δηλαδή αόρατος για το ανοσοποιητικό σύστημα.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια οι ερευνητές έχουν αναπτύξει στρατηγικές που ξεπερνούν τα εμπόδια, ανοίγοντας τον δρόμο ώστε ο καρκίνος του παγκρέατος να μπορεί πλέον να ανταποκριθεί στον εμβολιασμό.

Με αφορμή αυτές τις εξελίξεις, το Cancer Research Catalyst (το επίσημο blog της Αμερικανικής Ένωσης Έρευνας για τον Καρκίνο (AACR), όπου δημοσιεύονται άρθρα για τις τελευταίες εξελίξεις στην ογκολογική έρευνα) συνομίλησε με την καθηγήτρια Elizabeth M. Jaffee, αναπληρώτρια διευθύντρια του Sidney Kimmel Comprehensive Cancer Center της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Johns Hopkins. Η ερευνητική της ομάδα ανέπτυξε μία από τις πρώτες εμβολιαστικές προσεγγίσεις για τον καρκίνο του παγκρέατος, συμβάλλοντας καθοριστικά στην καθιέρωση της ιδέας ότι το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να αξιοποιηθεί ως ισχυρό όπλο κατά του καρκίνου.

"Κάθε μορφή καρκίνου μπορεί να αναγνωριστεί από το ανοσοποιητικό σύστημα, αρκεί να του παρουσιαστούν τα κατάλληλα αντιγόνα με τον σωστό τρόπο", υπογραμμίζει η Jaffee, επισημαίνοντας τις δυνατότητες των αντικαρκινικών εμβολίων.

Διαβάστε Επίσης

Νέο πειραματικό εμβόλιο φαίνεται να προλαμβάνει τον καρκίνο του παγκρέατος -Πως ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα

Η ίδια και οι συνεργάτες της διερευνούν πλέον και μια ακόμη πιο φιλόδοξη εφαρμογή: τη χρήση εμβολίων για την πρόληψη της εμφάνισης του καρκίνου του παγκρέατος σε άτομα υψηλού κινδύνου. Με τον τρόπο αυτό, ο ρόλος των αντικαρκινικών εμβολίων επεκτείνεται από τη θεραπεία στην πρόληψη της νόσου πριν ακόμη αυτή εκδηλωθεί.

Νεοαντιγόνα: ο στόχος της νέας γενιάς εμβολίων

Η νέα γενιά εμβολίων κατά του καρκίνου του παγκρέατος βασίζεται στις αρχές της ιατρικής ακριβείας και αξιοποιεί σύγχρονες τεχνολογίες χορήγησης, ώστε να ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα απέναντι σε πρωτεΐνες που εκφράζονται αποκλειστικά από τα καρκινικά κύτταρα, τα λεγόμενα νεοαντιγόνα.

Τα νεοαντιγόνα προκύπτουν από γενετικές μεταλλάξεις των καρκινικών κυττάρων και, επειδή αναγνωρίζονται από τον οργανισμό ως ξένα, μπορούν να προκαλέσουν ισχυρή ανοσολογική απόκριση. Αυτό τα καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικούς στόχους για την ανοσοθεραπεία.

Η ομάδα της Jaffee αναπτύσσει ένα έτοιμο προς χρήση ("off-the-shelf") εμβόλιο που στοχεύει έξι συχνές μεταλλάξεις του γονιδίου KRAS, οι οποίες ευθύνονται για την ανάπτυξη έως και του 90% των αδενοκαρκινωμάτων του παγκρεατικού πόρου (PDAC), της συχνότερης μορφής καρκίνου του παγκρέατος.

"Στοχεύουμε το νεοαντιγόνο που γνωρίζουμε ότι αποτελεί την κινητήρια δύναμη της ανάπτυξης του καρκίνου του παγκρέατος", εξηγεί η Jaffee. Το εμβόλιο, που ονομάζεται mKRAS-VAX, αποτελείται από ένα μείγμα συνθετικών πεπτιδίων.

Η στρατηγική αυτή εφαρμόζεται επικουρικά μετά τη χειρουργική αφαίρεση του όγκου, με στόχο να αποτρέψει την επανεμφάνιση της νόσου. Σε αυτό το στάδιο, όταν το φορτίο της νόσου είναι ελάχιστο και το ανοσοποιητικό σύστημα παραμένει σχετικά ισχυρό, είναι ευκολότερο να προκληθεί αποτελεσματική ανοσολογική απόκριση.

Σε πρόσφατη κλινική μελέτη, το mKRAS-VAX χορηγήθηκε σε συνδυασμό με τους αναστολείς των ανοσολογικών σημείων ελέγχου νιβολουμάμπη (nivolumab) και ιπιλιμουμάμπη (ipilimumab), ως επικουρική θεραπεία σε 12 ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος που έφεραν μεταλλάξεις στο KRAS και είχαν ήδη υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση, χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία.

Διαβάστε Επίσης

Καλά νέα για τους λάτρεις του καφέ: Πώς επιδρά στο ήπαρ και η προστατευτική δράση έναντι του καρκίνου

Οι ερευνητές διαπίστωσαν σημαντική ενίσχυση της ανοσολογικής απόκρισης των Τ-λεμφοκυττάρων στο 91,7% των ασθενών. Επιπλέον, οι ασθενείς που εμφάνισαν ισχυρότερη ανοσολογική απάντηση παρέμειναν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα χωρίς υποτροπή της νόσου. Έπειτα από διάμεση παρακολούθηση 35,8 μηνών, τέσσερις από τους δώδεκα ασθενείς εξακολουθούσαν να είναι ελεύθεροι νόσου και συνέχισαν να λαμβάνουν αναμνηστικές δόσεις του εμβολίου κάθε τρεις μήνες. Στους ασθενείς αυτούς, τα ειδικά Τ-λεμφοκύτταρα έναντι του μεταλλαγμένου KRAS παρέμειναν ενεργά σε όλη τη διάρκεια της παρακολούθησης.

Το επόμενο βήμα: από τη θεραπεία στην πρόληψη

Μέχρι σήμερα, οι περισσότερες μελέτες για τα αντικαρκινικά εμβόλια έχουν επικεντρωθεί στη θεραπεία ασθενών μετά την αρχική αντιμετώπιση του καρκίνου, με στόχο την πρόληψη της υποτροπής. Ωστόσο, η Jaffee και οι συνεργάτες της θεωρούν ότι ο επόμενος μεγάλος στόχος είναι ακόμη πιο φιλόδοξος: η αναχαίτιση της ανάπτυξης του καρκίνου πριν καν εμφανιστεί.

"Καθώς παρατηρείται αύξηση των καρκίνων που εμφανίζονται σε νεότερες ηλικίες, δεν θα ήταν πραγματικά εντυπωσιακό αν διαθέταμε εμβόλια που θα μπορούσαν να προλαμβάνουν τον καρκίνο σε νέους ανθρώπους υψηλού κινδύνου, οι οποίοι δεν πληρούν ακόμη τα κριτήρια για προληπτικό έλεγχο και συχνά διαγιγνώσκονται όταν πλέον η νόσος έχει δώσει μεταστάσεις;" διερωτάται η Jaffee.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr