Κωνσταντίνος Καραμανλής: Τα χρόνια της αυτοεξορίας στο Παρίσι - Σπάνιες φωτογραφίες από τη ζωή του στη Γαλλία

Τον Ιούνιο του 1963, ο πρωθυπουργός και πρόεδρος της ΕΡΕ Κωνσταντίνος Καραμανλής οδηγήθηκε σε παραίτηση, ύστερα από τη σύγκρουσή του με το Στέμμα.

Έξι μήνες αργότερα, στις 9 Δεκεμβρίου 1963, εγκατέλειψε αιφνιδιαστικά την Ελλάδα, αναχωρώντας αεροπορικώς για το Παρίσι. Η απόφασή του δεν ήταν μια προσωπική φυγή, αλλά η κατάληξη μιας βαθιάς πολιτικής κρίσης που είχε διαμορφωθεί στις αρχές της δεκαετίας του 1960.

Ο ίδιος πίστευε ότι το πολιτικό σύστημα δεν του επέτρεπε πλέον να προχωρήσει στις θεσμικές μεταρρυθμίσεις που θεωρούσε αναγκαίες. Πριν αναχωρήσει, παρέδωσε στον Παναγιώτη Κανελλόπουλο επιστολή με την οποία εξηγούσε την απόφασή του, ζητώντας να αναγνωσθεί στους βουλευτές της ΕΡΕ.

Ανάμεσα στα άλλα έγραφε: "Όταν ένας πολιτικός γνωρίζει τι πρέπει να γίνει στη χώρα του και δεν δύναται να το πραγματοποιήσει διότι του αρνούνται τας αναγκαίας προϋποθέσεις, οφείλει, αντί να συμβιβάζεται με τη συνείδησή του, να αποχωρεί".

Η αναχώρησή του προκάλεσε έντονο διεθνές ενδιαφέρον. Το αμερικανικό περιοδικό Time, στο τεύχος της 20ής Δεκεμβρίου 1963, απέδιδε στον Καραμανλή την ακόλουθη φράση: "Όλοι ήθελαν να μου κόψουν τα φτερά. Αρνήθηκα να μείνω και να τους αφήσω να χρησιμοποιήσουν τα ψαλίδια τους".

Ο ξένος Τύπος παρουσίασε την αποχώρησή του ως μια πράξη πολιτικής αυτοεξορίας, αποτέλεσμα της σύγκρουσής του με το Παλάτι και της αδυναμίας του να συνεχίσει να κυβερνά υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες.

Διαβάστε Επίσης

Η κοινοτοπία της φρίκης: Οι ναζί αξιωματικοί χαλαρώνουν στο Άουσβιτς και δίπλα οι φούρνοι εξοντώνουν τους Εβραίους

Στον αντίποδα, ορισμένες ελληνικές εφημερίδες έφθασαν να γράψουν ότι εγκατέλειψε τη χώρα "πανικόβλητος" και ταξίδεψε με το ψευδώνυμο "Τριανταφυλλίδης". Οι πληροφορίες αυτές δεν επιβεβαιώνονται από τα διαθέσιμα στοιχεία. Τα αεροπορικά εισιτήρια είχαν εκδοθεί στο πραγματικό όνομα του ίδιου και της συζύγου του Αμαλίας, η οποία τον συνόδευσε στο Παρίσι.

Κωνσταντίνος Καραμανλής: Η ζωή στην αυτοεξορία

Ο Καραμανλής εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και πνευματικά κέντρα της Ευρώπης. Εκεί έζησε επί έντεκα χρόνια, ακολουθώντας έναν λιτό, και πειθαρχημένο τρόπο ζωής.

Οι πληροφορίες για την καθημερινότητά του είναι περιορισμένες. Είναι γνωστό ότι μελετούσε συστηματικά τις διεθνείς εξελίξεις, διατηρούσε αλληλογραφία με Έλληνες πολιτικούς, δεχόταν επισκέψεις φίλων και συνεργατών και παρακολουθούσε στενά όσα συνέβαιναν στην Ελλάδα.

Παράλληλα, διατηρούσε επαφές με Γάλλους πολιτικούς, διπλωμάτες και ακαδημαϊκούς. Η μακρά παραμονή του στη Γαλλία ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό του, ο οποίος μετά το 1974 θα αποτελούσε βασικό άξονα της πολιτικής του.

Κατά την περίοδο της δικτατορίας οι δημόσιες παρεμβάσεις του ήταν ιδιαίτερα προσεκτικές. Προτίμησε να παρεμβαίνει μόνο όταν θεωρούσε ότι το απαιτούσε το εθνικό συμφέρον. Από το 1967 έως το 1974 προχώρησε σε λίγες μόνο δημόσιες δηλώσεις, μετά το πραξικόπημα, το 1969, το 1971, μετά το Κίνημα του Ναυτικού το 1973 και λίγο πριν από την κατάρρευση της δικτατορίας.

Οι δηλώσεις, η αλληλογραφία και άλλα σημαντικά τεκμήρια της περιόδου δημοσιεύονται κυρίως στους τόμους 6 και 7 της δωδεκάτομης έκδοσης "Κωνσταντίνος Καραμανλής – Αρχείο, Γεγονότα και Κείμενα", σε επιστημονική επιμέλεια του καθηγητή Κωνσταντίνου Σβολόπουλου.

Κωνσταντίνος Καραμανλής: Η μαρτυρία του Δημοσθένη Βεργή

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες προσωπικές μαρτυρίες για την καθημερινότητα του Καραμανλή στο Παρίσι προέρχεται από τον Δημοσθένη Βεργή, ο οποίος ζούσε τότε στη γαλλική πρωτεύουσα.

Όπως ο ίδιος θυμάται: "Εγώ πήγαινα καθημερινά στο αεροδρόμιο, έπαιρνα τις ελληνικές εφημερίδες και τις πήγαινα στο σπίτι του Καραμανλή. Έτσι έτρωγα στο σπίτι του, τον έβλεπα,
ενδιαφερόταν για τα προβλήματά μου και με βοηθούσε οικονομικά. Ο Καραμανλής ήταν ένας υπέροχος άνθρωπος. Συχνά έκανε περιπάτους στον Σηκουάνα, αλλά απέφευγε τις φωτογραφίσεις. Τακτικά συναντιόταν και με τον Ωνάση. Θυμάμαι μια μέρα που πήγαν να φάνε στο Μαξίμ και με πήραν μαζί τους. Έκατσα σε διπλανό τραπέζι ντυμένος τσολιάς. Όταν ήρθε στο Παρίσι ο Μίκης Θεοδωράκης, με είχε κοντά του στις συναυλίες για να πουλάω δίσκους. Κανόνισα συνάντηση Καραμανλή - Θεοδωράκη, η οποία πραγματοποιήθηκε και φάνηκε
πως συμφώνησαν μεταξύ τους".

Το Παρίσι των πολιτικών εξορίστων

Μετά την επιβολή της δικτατορίας στις 21 Απριλίου 1967, το Παρίσι εξελίχθηκε σε σημαντικό κέντρο της ελληνικής αντιδικτατορικής διασποράς. Εκεί συγκεντρώθηκαν πολιτικοί, πανεπιστημιακοί, καλλιτέχνες, φοιτητές και άνθρωποι διαφορετικών ιδεολογικών πεποιθήσεων, τους οποίους ένωνε η αντίθεσή τους στο στρατιωτικό καθεστώς.

Η δραστηριότητα αυτή παρακολουθούνταν στενά από τις χουντικές αρχές. Η ελληνική πρεσβεία στο Παρίσι, που λειτουργούσε υπό τον έλεγχο της δικτατορίας, συγκέντρωνε πληροφορίες για τις κινήσεις των αυτοεξόριστων, ενώ η πόλη αποτελούσε γενικότερα πεδίο δράσης διαφόρων υπηρεσιών πληροφοριών, μέσα στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου.

Δεν ήταν τυχαίο. Το Παρίσι είχε ήδη μακρά παράδοση ως τόπος υποδοχής πολιτικών προσφύγων. Μετά τον Ισπανικό Εμφύλιο φιλοξένησε πολλούς αντιπάλους του καθεστώτος του Φράνκο, ενώ μετά το πραξικόπημα του Πινοσέτ το 1973 έγινε καταφύγιο και για Χιλιανούς πολιτικούς εξόριστους.

Μέσα σε αυτό το ιδιαίτερο διεθνές περιβάλλον έζησε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής μέχρι το καλοκαίρι του 1974. Το διαμέρισμά του αποτέλεσε τόπο διακριτικών συναντήσεων με Έλληνες πολιτικούς, ξένους διπλωμάτες και προσωπικότητες της ευρωπαϊκής πολιτικής. Παρά την απουσία του από την Ελλάδα, ουδέποτε έπαψε να θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους πολιτικούς παράγοντες της χώρας και, για πολλές δυτικές κυβερνήσεις, ο
πιθανότερος άνθρωπος που θα αναλάμβανε την αποκατάσταση της δημοκρατικής ομαλότητας.

Κωνσταντίνος Καραμανλής: Γιατί υπάρχουν τόσο λίγες φωτογραφίες;

Σε σύγκριση με άλλες περιόδους της πολιτικής του διαδρομής, οι φωτογραφίες του Κωνσταντίνου Καραμανλή από τα χρόνια της αυτοεξορίας είναι ελάχιστες. Ο βασικός λόγος ήταν η συνειδητή επιλογή του να παραμένει μακριά από τη δημοσιότητα. Δεν επιδίωξε να προβάλλεται ως "εξόριστος ηγέτης" ούτε να ασκεί καθημερινή πολιτική από το εξωτερικό. Προτιμούσε να εργάζεται αθόρυβα, να παρακολουθεί τις εξελίξεις και να παρεμβαίνει μόνο όταν το θεωρούσε απολύτως αναγκαίο.

Ταυτόχρονα, το κλίμα της εποχής δεν ευνοούσε τη δημόσια έκθεση. Οι Έλληνες αυτοεξόριστοι γνώριζαν ότι οι κινήσεις τους παρακολουθούνταν, γεγονός που καθιστούσε τις δημόσιες εμφανίσεις ακόμη πιο περιορισμένες.

Έτσι εξηγείται γιατί σήμερα διαθέτουμε μόνο λίγες, χαρακτηριστικές φωτογραφίες από εκείνη την περίοδο. Ανάμεσά τους, οι μόνες που τεκμηριωμένα χρονολογούνται στο 1965 είναι η σειρά εικόνων από το Αρχείο Σίμου Τσαπνίδη, που δημοσιεύουμε σήμερα αποκλειστικά στο TheTOC.

Πρόκειται για εξαιρετικές, ανέκδοτες φωτογραφίες από την παρουσία του Κωνσταντίνου Καραμανλή και της συζύγου του στην εκκλησία του Αγίου Στεφάνου στο Παρίσι. Στα στιγμιότυπα αποτυπώνεται καθαρά το πλήθος που τον περιβάλλει, με τους ανθρώπους να τον παρακολουθούν με ενδιαφέρον και, σε πολλές περιπτώσεις, με εμφανή θαυμασμό.

Η σπανιότητα αυτού του φωτογραφικού υλικού δεν μειώνει την ιστορική σημασία της περιόδου. Αντίθετα, αναδεικνύει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της "παρισινής περιόδου αυτοεξορίας" του Καραμανλή: έντεκα χρόνια πολιτικής αναμονής, προσεκτικής παρακολούθησης των εξελίξεων και σιωπηρής προετοιμασίας για την επιστροφή που θα σηματοδοτούσε την έναρξη της Μεταπολίτευσης.

Credits: Οι φωτογραφίες του Καραμανλή με τον διευθυντή του γραφείου του Ι. Ζαχαράκη στο Δάσος της Βουλώνης, και του περιπάτου του στη λιμνούλα του Δάσους, από το Ίδρυμα Κωνσταντίνος Καραμανλής. Όλες οι άλλες, στην εκκλησία του Αγίου Στεφάνου, από το Αρχείο Σίμου Τσαπνίδη,

Copyright: Μ. Νταλούκας.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr