1968: Φυγή Μητσοτάκη στο Παρίσι - Τα χρόνια με Καραμανλή και φωτογραφίες από το Αρχείο Τσαπνίδη

Στις 14 Αυγούστου 1968, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης διέφυγε κρυφά από την Ελλάδα, κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.

Με ένα μικρό σκάφος διέσχισε το Αιγαίο και έφθασε στην Τουρκία, από όπου, ύστερα από μια περιπετειώδη διαδρομή, κατάφερε να φύγει αεροπορικώς και να φτάσει στο Παρίσι. Εκεί εγκαταστάθηκε ως αυτοεξόριστος και συνέχισε την αντιδικτατορική του δράση, μέσα στον κύκλο των Ελλήνων πολιτικών και αντιδικτατορικών που είχαν συγκεντρωθεί στη γαλλική πρωτεύουσα.

Η φυγή του δεν ήταν άσχετη με την πολιτική του στάση τις προηγούμενες ημέρες. Την 1η Αυγούστου 1968, μετά την παρουσίαση του σχεδίου Συντάγματος από το χουντικό καθεστώς, ο Μητσοτάκης με δημόσια δήλωση είχε ταχθεί κατά του δημοψηφίσματος, προτείνοντας μάλιστα την αποχώρηση των στρατιωτικών από την εξουσία και τον σχηματισμό κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.

Στις 29 Σεπτεμβρίου του 1968, το χουντικό καθεστώς διεξήγαγε δημοψήφισμα για την έγκριση του νέου Συντάγματος. Σύμφωνα με την έκθεση του ειδικού παρατηρητή Μαξ Βαν ντερ Στουλ, που κατατέθηκε στο Συμβούλιο της Ευρώπης, η διαδικασία διεξαγωγής της ψηφοφορίας που έγινε κάτω από στρατιωτικό νόμο, ήταν ένας απροσχημάτιστος εξοργιστικός εκβιασμός. Οι ψηφοφόροι βρίσκονταν μπροστά σε πλήθος ψηφοδελτίων "ΝΑΙ" και μόλις ένα ή δύο "ΟΧΙ", ενώ σε αρκετά εκλογικά τμήματα δεν επιτρεπόταν στους ψηφοφόρους να χρησιμοποιήσουν το ειδικό παραβάν.

Το αποτέλεσμα 92,2% ΝΑΙ, καταγγέλθηκε από τις δημοκρατικές πολιτικές δυνάμεις, ως προϊόν νοθείας, ψυχολογικών καταναγκασμών και αφόρητων πιέσεων σε βάρος του εκλογικού σώματος.

Διαβάστε Επίσης

Τα Τρένα του Θανάτου: Η Τελευταία Διαδρομή των Εβραίων της Ελλάδας (1943-1944)

Η χρονική συγκυρία Αυγούστου - Σεπτεμβρίου 1968, ήταν εκρηκτική

Στις 13 Αυγούστου, μόλις μία-δύο ημέρες πριν από τη διαφυγή του Μητσοτάκη, ο Αλέξανδρος Παναγούλης είχε επιχειρήσει να δολοφονήσει τον Γεώργιο Παπαδόπουλο.

Λίγες ημέρες αργότερα, στις 20 προς 21 Αυγούστου, οι δυνάμεις του Συμφώνου της Βαρσοβίας εισέβαλαν στην Τσεχοσλοβακία και κατέστειλαν την "Άνοιξη της Πράγας". Η εξέλιξη αυτή είχε σημαντικές επιπτώσεις στο Ψυχροπολεμικό κλίμα.

Οι ΗΠΑ ανέστειλαν το "εμπάργκο" στο καθεστώς της 21ης Απριλίου και επαναχορήγησαν στην Ελλάδα βαρύ πολεμικό υλικό.

Ταυτόχρονα, τα γεγονότα στην Τσεχοσλοβακία, και ιδεολογικές αντιπαραθέσεις για τον ρόλο της Σοβιετικής Ένωσης, είχαν αποτέλεσμα να διασπαστεί το ενιαίο ΚΚΕ σε δύο μερίδες, Εξωτερικού και Εσωτερικού. Μέσα σε αυτό το καυτό πολιτικά κλίμα, ο Μητσοτάκης βρέθηκε στο Παρίσι, φθάνοντας εκεί τρεις μόλις μήνες μετά τον Παρισινό Μάη.

Η συνάντηση με τον Καραμανλή

Στις 23 Αυγούστου 1968, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης συνοδευόμενος από τον Στέφανο Στεφανόπουλο, συναντήθηκε με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Η συνάντηση είχε ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Ο άνθρωπος που λίγα χρόνια νωρίτερα υπήρξε ένας από τους σφοδρότερους αντιπάλους του Καραμανλή ερχόταν τώρα να δηλώσει ότι ήταν έτοιμος να συνεργαστεί μαζί του για την αποκατάσταση της δημοκρατίας.

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, σε μεταγενέστερη αφήγησή του, ανέφερε για εκείνη τη συνάντηση με τον Στεφανόπουλο και τον Μητσοτάκη: "Αφού μου περιέγραψαν την κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα, μου δήλωσαν ότι τίθενται στη διάθεσή μου. Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, μάλιστα, πριν φύγει από την Ελλάδα, είχε κάνει δημόσια δήλωση στην οποία υποστήριζε ότι μόνο εγώ θα μπορούσα να αποκαταστήσω τη δημοκρατία στην Ελλάδα. Αυτό
ήταν, βέβαια, προς τιμήν του, διότι στο παρελθόν υπήρξε ένας από τους πιο φανατικούς αντιπάλους μου. Ο ίδιος ανέπτυξε στο εξωτερικό αξιόλογη δραστηριότητα και δεν παρέλειπε κατά καιρούς να ζητά τη συμβουλή μου".

(Αφήγηση Κ. Καραμανλή, "Κωνσταντίνος Καραμανλής – Αρχείο: Γεγονότα και
Κείμενα", τ. 7.)

Και η οικογένεια;

Ο Μητσοτάκης έφυγε μόνος. Η Μαρίκα και τα παιδιά παρέμειναν στην Ελλάδα υπό περιορισμό, έως το 1969 οπότε κατάφεραν να πάρουν διαβατήριο και να συναντήσουν τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη στη Βενετία και όλοι μαζί πια να εγκατασταθούν στο Παρίσι, για περίπου τεσσεράμισι χρόνια.

Σε συνέντευξη που έδωσε το 2016 στη Σταυρούλα Παναγιωτάκη για την Athens Voice, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης είχε πει: "Μου έκανε πολύ καλό η περίοδος της εξορίας, ξέρεις γιατί; Γιατί εγνώρισα την οικογένειά μου, για πρώτη φορά πλησίασα τα παιδιά και τους μίλησα. Μέχρι τότε ζούσα πραγματικά σε τρέλα, ήταν και δύσκολες οι εποχές του ανένδοτου αγώνα, η 15η Ιουλίου κ.λπ., και ξαφνικά εκεί ήταν ήρεμη η ατμόσφαιρα, η οικογενειακή ζωή ήταν αρμονική. Είναι όμως ταυτόχρονα γλυκόπικρη η ανάμνηση των Παρισίων. Ιδίως εκείνο το οποίο σε σκότωνε ήταν η αβεβαιότητα, δεν ήξερες αν και πότε θα γυρίσεις. Κατά τα λοιπά η ζωή όπως είχε οργανωθεί ήταν καλή, είχαμε σχέση με τους Έλληνες που ζούσαν στο Παρίσι και πολιτική επαφή και ενότητα, εγώ ήμουν δίπλα στον Καραμανλή και γενικός του επιτελάρχης. Πλησίασα τότε τον Καραμανλή, πιστεύω, για πολύ καιρό".

Στην ίδια συνέντευξη, ανέφερε πως στο Παρίσι γνώρισε καλά την ανθρώπινη πλευρά του Κωνσταντίνου Καραμανλή: "Και την ανθρώπινη και τα χούγια του. Σ’ ένα μάλιστα συμπίπταμε. Εγώ συνηθίζω πάντα να κόβω τη μέρα μου στη μέση και να κάνω μια σιέστα. Ε, οι μόνοι άνθρωποι στο Παρίσι που κοιμόντανε το μεσημέρι ήμουνα εγώ και ο Καραμανλής. Αγαπούσε πολύ τα παιδιά. Τον Κυριάκο και την Ντόρα. Με τη Μαρίκα δεν τα πήγαινε καλά, γιατί η Μαρίκα είναι γλωσσού, δεν του χάριζε και ο Καραμανλής ήταν δύσκολος. Αλλά ερχόταν πολύ συχνά στο σπίτι μας να φάει.

Του άρεσαν πολύ οι χορτόπιτες και το αγαπημένο του γλυκό ήταν ο μπαμπάς με το ρούμι. Έπινε μόνο κόκκινο κρασί, ακόμα και με το ψάρι, προς μεγάλη απελπισία των Γάλλων σομελιέ. Κάναμε και εκδρομές, πήγαμε μαζί στη Νορμανδία".

Διαβάστε Επίσης

Κωνσταντίνος Καραμανλής: Τα χρόνια της αυτοεξορίας στο Παρίσι - Σπάνιες φωτογραφίες από τη ζωή του στη Γαλλία

1973: το "ΟΧΙ" από το Παρίσι και η επιστροφή στην Ελλάδα

Το καλοκαίρι του 1973, ο Μητσοτάκης εξακολουθεί να δρα από το Παρίσι εναντίον της δικτατορίας. Τον Ιούλιο συγκροτείται, με τη συμμετοχή του, η Πολιτική Επιτροπή Συντονισμού Δημοκρατικού Αγώνος. Παράλληλα, πραγματοποιεί περιοδείες και δίνει ραδιοφωνικές συνεντεύξεις στο εξωτερικό, καλώντας τους Έλληνες να ψηφίσουν "ΟΧΙ" στο δεύτερο δημοψήφισμα της χούντας της 29ης Ιουλίου 1973.

Λίγους μήνες αργότερα, όταν το καθεστώς προχώρησε στο σχέδιο της λεγόμενης "φιλελευθεροποίησης" και ήρθη ο Στρατιωτικός Νόμος, ο Μητσοτάκης αποφάσισε να επιστρέψει στην Ελλάδα.

Η επιστροφή του δεν ήταν το τέλος της περιπέτειας

Η επιστροφή του Μητσοτάκη στην Ελλάδα, τον Οκτώβριο του 1973, δεν σήμανε το τέλος της σύγκρουσής του με τη δικτατορία. Μετά το πραξικόπημα του Ιωαννίδη, στις 25 Νοεμβρίου 1973, παρέμεινε στα Χανιά, σε μια περίοδο κατά την οποία το νέο καθεστώς ήταν σκληρότερο από το προηγούμενο.

Σύμφωνα με το Ίδρυμα Κωνσταντίνος Κ. Μητσοτάκης, φυλακίστηκε στις φυλακές
Χανίων τον Ιούλιο του 1974. Η αφορμή ήταν η παλιά εφημερίδα του, ο "Κήρυξ" των Χανίων. Ο ίδιος ο Μητσοτάκης έχει διηγηθεί ότι η χούντα είχε αποφασίσει να τον οδηγήσει στη φυλακή και περίμενε την ευκαιρία.

Ένας Χανιώτης του ζήτησε να του παραχωρήσει τα τυπογραφικά μηχανήματα της εφημερίδας για να εκδώσει ένα άλλο έντυπο. Ο Μητσοτάκης συμφώνησε, χωρίς να ζητήσει προηγουμένως την άδεια της χούντας. Αυτό χρησιμοποιήθηκε εναντίον του και παραπέμφθηκε σε στρατοδικείο.

Η δίκη του στο Στρατοδικείο Κρήτης έγινε στις 16 Ιουλίου 1974, μία μόλις ημέρα μετά το πραξικόπημα της χούντας στην Κύπρο. Καταδικάστηκε σε οκτώ μήνες φυλάκιση, χωρίς αναστολή και χωρίς δικαίωμα εξαγοράς.

Η ειρωνεία της ιστορίας ήταν ότι, την ώρα που ο Μητσοτάκης οδηγούνταν στη φυλακή, το ίδιο το καθεστώς που τον καταδίκαζε έμπαινε στις τελευταίες του ημέρες. Η τουρκική εισβολή και η αδυναμία του καθεστώτος να διαχειριστεί την κρίση οδήγησαν στην κατάρρευση της δικτατορίας.

Η αποκατάσταση της Δημοκρατίας, τον Ιούλιο του 1974, τον βρήκε έτσι στη φυλακή. Θα ήταν ένας από τους τελευταίους πολιτικούς κρατούμενους της δικτατορίας που θα περνούσαν από την πύλη της φυλακής προς τη νέα μεταπολιτευτική Ελλάδα.

Και μετά τη Μεταπολίτευση

Στις πρώτες εκλογές της Μεταπολίτευσης, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης δεν βρέθηκε στα ψηφοδέλτια της Νέας Δημοκρατίας. Κατέβηκε μόνος του στα Χανιά. Δεν εξελέγη.

Θα χρειαζόταν να περιμένει μέχρι το 1977 για να επιστρέψει στη Βουλή και μέχρι το 1978 για να περάσει τελικά την πόρτα της Νέας Δημοκρατίας. Από εκεί και πέρα, η σχέση του με τον Καραμανλή θα έπαιρνε μια νέα μορφή: ο πρώην πολιτικός αντίπαλος, ο αυτοεξόριστος του Παρισιού και ο ανεξάρτητος υποψήφιος του 1974 θα γινόταν ξανά υπουργός του Καραμανλή -και, λίγα χρόνια αργότερα, αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας.

Credits: Όλες οι φωτογραφίες του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη στο Παρίσι, 1969, Αρχείο Τσαπνίδη, copyright Μ. Νταλούκας.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr