Στο Διαπόρι της Λήμνου, το γραφείο ΑΕΤΕΡ πήρε δύο παλιές πέτρινες αποθήκες και τις μετέτρεψε σε μια εξοχική κατοικία με δική της υπαίθρια αυλή.
Το έργο μελετήθηκε το 2020 και ολοκληρώθηκε το 2021 από το αρχιτεκτονικό γραφείο AETER Architects, με αρχιτέκτονες τους Χάρρυ Μπουγαδέλλη, Μαρία Γαλάνη και Κατερίνα Ζουριδάκη. Η περιοχή ανήκει στην κτηματική περιφέρεια της Τοπικής Κοινότητας Κοντιά, στο νοτιοδυτικό τμήμα του νησιού. Ο όρος "κτηματική περιφέρεια" δηλώνει τη διοικητική έκταση γης που υπάγεται σε ένα χωριό, ακόμη κι αν βρίσκεται μακριά από τον οικισμό του. Εκεί, με θέα τη θάλασσα, στέκονταν τα δύο κτίσματα, που αρχικά χρησίμευαν ως αποθήκες.
Η πρόκληση ήταν διπλή. Οι αρχιτέκτονες έπρεπε να δώσουν στα κτίρια μια νέα, άνετη χρήση, χωρίς να σβήσουν την ιστορία τους. Η απάντηση που έδωσαν συνδυάζει την παραδοσιακή πέτρα με σύγχρονα υλικά, με τρόπο ήπιο και προσεκτικό.
Δύο όμορα πέτρινα κτίσματα
Τα δύο κτίρια είναι όμορα, δηλαδή γειτονικά, με κοινό όριο μεταξύ τους. Είναι πετρόχτιστα, παραδοσιακού χαρακτήρα και έχουν ορθογωνική κάτοψη. Κάτοψη ονομάζεται το σχέδιο του κτιρίου όπως φαίνεται από πάνω, σαν να έχει κοπεί οριζόντια. Το μεγάλο κτίσμα έχει εμβαδόν 90 τ.μ. και το μικρό 45 τ.μ.
Η φθορά του χρόνου δεν τα είχε αγγίξει το ίδιο. Το μεγάλο κτίριο είχε διατηρηθεί σε καλή κατάσταση. Το μικρό, αντίθετα, είχε χάσει μεγάλο μέρος της στέγης του πριν από την ανακατασκευή. Έτσι είχε προκύψει ένας ιδιαίτερα φωτεινός χώρος, ανοιχτός στον ουρανό, που οι αρχιτέκτονες αποφάσισαν να κρατήσουν.
Από αυτή την παρατήρηση γεννήθηκε η κεντρική ιδέα. Στους παραδοσιακούς οικισμούς της Λήμνου τα σπίτια συνήθως δεν έχουν ιδιωτική αυλή. Το μεγάλο κτίσμα θα γινόταν λοιπόν η εξοχική κατοικία, ενώ το μικρό θα λειτουργούσε ως η δική της αυλή, καλύπτοντας αυτή την έλλειψη.
Οι όψεις κρατούν την παλιά τους μορφή
Για να μην αλλοιωθεί η εικόνα των κτιρίων, διατηρήθηκαν όλα τα αρχικά τους ανοίγματα. "Ανοίγματα" λέγονται στην αρχιτεκτονική οι πόρτες, τα παράθυρα και κάθε κενό στον τοίχο που αφήνει να περάσει φως ή άνθρωπος.
Στην κατοικία τοποθετήθηκαν κουφώματα με μεγάλα γυάλινα πανέλα. Ένα παλιό παράθυρο μετατράπηκε στην κύρια είσοδο του σπιτιού. Τα φύλλα της είναι μεταλλικά, από corten, και μοιάζουν με τα παλαιότερα. Το corten είναι ειδικός χάλυβας που σκουριάζει μόνο στην επιφάνεια. Η σκουριά αυτή σχηματίζει προστατευτικό στρώμα, οπότε το υλικό έχει την όψη παλιού σιδήρου χωρίς να φθείρεται με τον χρόνο.
Γύρω από το άνοιγμα της εισόδου διατηρήθηκαν το λίθινο πλαίσιο και το ανακουφιστικό τόξο. Ανακουφιστικό τόξο είναι ένα πέτρινο τόξο που χτίζεται μέσα στον τοίχο, πάνω από ένα άνοιγμα. Μοιράζει το βάρος της τοιχοποιίας προς τα πλάγια, ώστε να μην πιέζεται το υπέρθυρο, δηλαδή το οριζόντιο στοιχείο ακριβώς πάνω από την πόρτα ή το παράθυρο. Στο δεύτερο κτίριο, τα ανοίγματα καλύπτονται από κάγκελα.
Μέσα στην κατοικία: φως, πέτρα και ξύλο
Στο μεγαλύτερο μέρος του εσωτερικού, τοίχοι, δάπεδα και οροφή σχηματίζουν ένα ενιαίο, υπόλευκο "κέλυφος" από τσιμεντοκονία. Τσιμεντοκονία είναι κονίαμα από τσιμέντο, άμμο και νερό, που εδώ χρησιμοποιείται ως λεία, ανοιχτόχρωμη επένδυση. Μόνο ένας πέτρινος τοίχος μένει εμφανής και κυριαρχεί στον χώρο, φέροντας το τζάκι.
Σε αυτό το τμήμα αποκαλύπτονται και οι ξύλινες τεγίδες της στέγης. Τεγίδες είναι τα μικρά δοκάρια που στηρίζουν το πέτσωμα(Το πέτσωμα είναι η στρώση από ξύλινες σανίδες που καρφώνεται πάνω στις τεγίδες μιας ξύλινης στέγης. Τοποθετείται η μία σανίδα δίπλα στην άλλη και σχηματίζει μια ενιαία επιφάνεια. Πάνω της μπαίνουν η μόνωση, η στεγάνωση και στο τέλος τα κεραμίδια. Από μέσα, αν η στέγη μένει εμφανής όπως στο Διαπόρι, το πέτσωμα φαίνεται σαν ξύλινο ταβάνι) και τα κεραμίδια. Το φως μπαίνει από τα ανοίγματα της πρόσοψης και από έναν νέο διαφώτιστο φεγγίτη. Φεγγίτης είναι ένα παράθυρο στη στέγη ή ψηλά στον τοίχο· "διαφώτιστος" σημαίνει ότι αφήνει το φως να περνά μέσα από αυτόν.
Ο κύριος χώρος έχει δύο επίπεδα. Στο χαμηλότερο βρίσκονται το καθιστικό και η κουζίνα. Στο ψηλότερο, τον λεγόμενο αναβαθμό, δηλαδή ένα υπερυψωμένο πλατύσκαλο, βρίσκεται το κρεβάτι, με ανεμπόδιστη θέα στη θάλασσα μέσα από τα μεγάλα ανοίγματα.
Τα δύο επίπεδα ενώνει ένας γραμμικός πάγκος από corian. Το corian είναι συνθετικό υλικό από ακρυλική ρητίνη και ορυκτά, συμπαγές και χωρίς ορατούς αρμούς. Ο πάγκος ξεκινά ως πάγκος κουζίνας και στον αναβαθμό γίνεται κάθισμα. Ο ιδιωτικός χώρος περιλαμβάνει το λουτρό-WC και την γκαρνταρόμπα, δηλαδή έναν μικρό χώρο για ρούχα.
Κρυφοί γραμμικοί φωτισμοί ακολουθούν τα δοκάρια, την εσοχή όπου κρύβεται η κουρτίνα και τον πάγκο. Το αποτέλεσμα είναι ένας ζεστός, ατμοσφαιρικός χώρος. Τα εσωτερικά δοκάρια είναι από κυπαρίσσι, ενώ τα τραπεζοκαθίσματα είναι φτιαγμένα από κορμούς δέντρων.
Τα ξύλα του εσωτερικού συνομιλούν με την εξωτερική ξύλινη πέργκολα από καστανιά. Πέργκολα λέγεται ο ανοιχτός σκελετός από δοκάρια που στηρίζει σκίαστρο ή αναρριχώμενα φυτά. Εδώ καλύπτεται από λυγαριά, έναν θάμνο με λεπτά, εύκαμπτα κλαδιά που παραδοσιακά πλέκονται για καλάθια και σκίαστρα.
Το δεύτερο κτίσμα γίνεται αυλή χωρίς στέγη
Φεύγοντας από την κατοικία, ο επισκέπτης ακολουθεί μια σειρά από πέτρινες διαμορφώσεις που τον οδηγούν στο γειτονικό κτίριο. Αυτό είναι πλέον ασκεπές, δηλαδή χωρίς στέγη, και απλώνεται σε δύο επίπεδα: στο ισόγειο και σε ένα νέο, ανυψωμένο πατάρι. Οι παλιοί τοίχοι χρειάστηκαν ενίσχυση. Πρώτα αρμολογήθηκαν: γέμισαν δηλαδή με νέο κονίαμα τα κενά ανάμεσα στις πέτρες. Ενισχύθηκαν επίσης με ρητίνες, συνθετικές ουσίες που διεισδύουν στη μάζα του τοίχου και τη σταθεροποιούν. Στην κορυφή τους ενώθηκαν με ένα περιμετρικό τσιμεντένιο δοκάρι, που "δένει" όλους τους τοίχους μεταξύ τους. Έτσι διατηρήθηκε και το ίχνος της παλιάς, κατεστραμμένης στέγης.
Αριστερά της εισόδου, η αυλή φιλοξενεί τον χώρο φαγητού, ένα καθιστικό και γωνιά για μπάρμπεκιου. Δεξιά, πέτρινες πεζούλες, δηλαδή χαμηλοί πέτρινοι αναβαθμοί, λειτουργούν ως καθίσματα. Οι πεζούλες οδηγούν σε μια τσιμεντένια σκάλα, της οποίας ο ορθογώνιος όγκος ντύνεται με καπρούλια καστανιάς. Καπρούλια λέγονται τα λεπτά, στρογγυλά ξύλα, συνήθως κορμοί νεαρών δέντρων.
Η σκάλα ανεβαίνει στο υπαίθριο πατάρι. Αυτό το "μπαλκόνι" ανήκει στην αυλή και λειτουργεί σαν υπερυψωμένο παρατηρητήριο προς το ηλιόλουστο θαλασσινό τοπίο της Λήμνου.
Παλιό και νέο σε ισορροπία
Μέταλλο, γυαλί, πέτρα, ξύλο, λευκό ύφασμα, ψάθινα διακοσμητικά και φυτεμένες κεραμικές γλάστρες συνθέτουν την παλέτα του έργου. Σε αυτά προστίθενται τα φύλλα alang, από το alang-alang, ένα τροπικό ψηλό χόρτο που χρησιμοποιείται για ψάθινες στέγες και σκίαστρα. Ο συνδυασμός δίνει ένα εκλεπτυσμένο και αρμονικό αποτέλεσμα, όπου η παράδοση και η σύγχρονη αρχιτεκτονική συνυπάρχουν.
Φωτογραφίες: Ναταλία Μπουγαδέλλη.
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr
