Ως τις 17 Ιανουαρίου 2027, το Καπνεργοστάσιο της Βουλής φιλοξενεί την έκθεση "Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα – Η Μυστηριακή Γλώσσα του Σχήματος". Είναι ένα ταξίδι από την προϊστορία ως το σήμερα και ίσως το πρώτο κεφάλαιο ενός μόνιμου μουσείου αρχιτεκτονικής.
Την συνδιοργανώνουν το Citylab και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ), με την αρωγή της Βουλής των Ελλήνων, και θα διαρκέσει έως τις 17 Ιανουαρίου 2027. Πρόκειται για μια μεγάλης κλίμακας συλλογική προσπάθεια. Την εκτέλεση παραγωγής έχει αναλάβει η Entertain.gr του Γιώργου Μυλωνά, ενώ τον στρατηγικό σχεδιασμό - χορηγική διαχείριση και μερική επιμέλεια παράλληλων δράσεων της έκθεσης έχει αναλάβει η Design Ambassador και ο ιδρυτής της Βασίλης Μπαρτζώκας.
Με αυτήν την αφορμή κάνουμε μια δική μας επιλογή από τα κτίρια που απεικονίζουν την ιστορία της αρχιτεκτονικής στη χώρα μας για τον 20ο αιώνα.
Μέσα σε έναν αιώνα, η ελληνική αρχιτεκτονική πέρασε από τα αετώματα και τους κίονες του ύστερου νεοκλασικισμού στο λευκό κουτί, στο εμφανές μπετόν και στο γυαλί. Η μετάβαση όμως δεν ήταν απλή αντιγραφή ευρωπαϊκών προτύπων. Οι Έλληνες μοντερνιστές προσπάθησαν να συμφιλιώσουν τη διεθνή γλώσσα του Bauhaus με το αττικό φως, το ανάγλυφο του τοπίου και τη μνήμη της λαϊκής αρχιτεκτονικής. Τα κτίρια που ακολουθούν δείχνουν πώς αυτή η αναζήτηση άλλαξε μορφή από δεκαετία σε δεκαετία.
Ο μεσοπολεμικός μοντερνισμός
Η δεκαετία του 1930 ήταν η πρώτη μεγάλη στιγμή του ελληνικού μοντέρνου. Το κρατικό πρόγραμμα σχολικών κτιρίων της εποχής έδωσε περίπου 4.000 σχολεία σε όλη τη χώρα και έγινε πεδίο πειραματισμού για μια νέα γενιά αρχιτεκτόνων.
-Το Δημοτικό Σχολείο στα Πευκάκια του Δημήτρη Πικιώνη (1931–1932), στους πρόποδες του Λυκαβηττού, είναι το πιο εμβληματικό από αυτά. Σε ένα απότομο οικόπεδο, οι λευκοί κλιμακωτοί όγκοι αγκαλιάζουν μια αυλή τριών επιπέδων, με μεγάλα ξύλινα υαλοστάσια. Ο ίδιος ο Πικιώνης το αποκήρυξε αργότερα, καθώς στράφηκε προς την παράδοση.
-Το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου του Πάτροκλου Καραντινού (1937–1940) εφάρμοσε τις αρχές του μοντέρνου σε ένα αντισεισμικό μουσείο. Ο φυσικός φωτισμός από ψηλά ανοίγματα και η άνετη κίνηση των επισκεπτών του χάρισαν διάκριση από τον κύκλο του Bauhaus.
-Στον αντίποδα, το Κινηματοθέατρο Rex στην οδό Πανεπιστημίου (1935–1937), των Λεωνίδα Μπόνη και Βασίλειου Κασσάνδρα, έφερε στην Αθήνα την αισθητική του Art Deco. Θεωρήθηκε ο πρώτος "ουρανοξύστης" της πόλης, όχι για το ύψος του αλλά για την πρόσοψη που θύμιζε Νέα Υόρκη.
Ανασυγκρότηση και τουρισμός (1950–1970)
Μετά τον πόλεμο, η αρχιτεκτονική κλήθηκε να ανοικοδομήσει, να αναδείξει το τοπίο και να υποδεχτεί τους πρώτους μαζικούς επισκέπτες.
-Η διαμόρφωση των χώρων γύρω από την Ακρόπολη και τον Φιλοπάππου (1954–1957) είναι το αριστούργημα του Πικιώνη. Μαζί με φοιτητές του Πολυτεχνείου και μικρά συνεργεία τεχνιτών, έστρωσε μονοπάτια-κολλάζ από μάρμαρα και θραύσματα κατεδαφισμένων αθηναϊκών σπιτιών, ανανεώνοντας και το εκκλησάκι του Αγίου Δημητρίου Λουμπαρδιάρη.
-Τα ξενοδοχεία Ξενία έγιναν η βιτρίνα του νέου τουρισμού. Ο Άρης Κωνσταντινίδης, επικεφαλής της Τεχνικής Υπηρεσίας του ΕΟΤ (1957–1967), σχεδίασε μεταξύ άλλων τα Ξενία της Καλαμπάκας, της Μυκόνου και της Ολυμπίας. Πέτρα, εμφανές μπετόν και αυστηρός κάνναβος τα δένουν με το τοπίο.
-Ο Τάκης Ζενέτος έδωσε τη φουτουριστική εκδοχή. Το εργοστάσιο ΦΙΞ στη Συγγρού (τέλη δεκαετίας 1950), με τη μακριά οριζόντια πρόσοψή του, στεγάζει σήμερα το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Το Θέατρο Λυκαβηττού (1964–1965), μια ελαφριά μεταλλική κατασκευή μέσα στο παλιό λατομείο, ξαναλειτούργησε αποκατεστημένο το 2023.
-Τέλος, το Ωδείο Αθηνών του Ιωάννη Δεσποτόπουλου, μαθητή του Gropius στη Βαϊμάρη, ήταν το μόνο κομμάτι που χτίστηκε από ένα σχέδιο Πνευματικού Κέντρου του 1959. Οι εργασίες σταμάτησαν το 1976 και το κτίριο ολοκληρώθηκε μόλις πρόσφατα.
Ύστερος μοντερνισμός (1970–2000)
Τη δεκαετία του 1970 το μπετόν έγινε πιο τολμηρό και πιο γλυπτικό.
-Η πολυκατοικία "Δίφρος" στο Χαλάνδρι του Αλέξανδρου Τομπάζη (1971–1975) απέδειξε ότι η αθηναϊκή πολυκατοικία δεν είναι καταδικασμένη στην αντιπαροχή. Οι στοιβαγμένοι όγκοι, οι βαθιές βεράντες και το πράσινο δημιουργούν ενδιάμεσους χώρους ανάμεσα στο μέσα και το έξω.
-Στη Σιθωνία, το Porto Carras σχεδιάστηκε με τον Walter Gropius και το γραφείο του, The Architects Collaborative. Ο ιδρυτής του Bauhaus δεν το είδε ποτέ: πέθανε το 1969 και η κατασκευή ξεκίνησε το 1973. Είναι ένα από τα λίγα συγκροτήματα αυτής της κλίμακας στην Ελλάδα με την υπογραφή ενός από τους πατέρες του μοντέρνου.
Από το σχολείο των Πευκακίων ως τον Δίφρο, το κοινό νήμα είναι η προσπάθεια να γίνει το μοντέρνο ελληνικό χωρίς να γίνει φολκλόρ. Πολλά από αυτά τα κτίρια εγκαταλείφθηκαν ή αλλοιώθηκαν, όπως αρκετά Ξενία. Η πρόσφατη αποκατάσταση του Θεάτρου Λυκαβηττού και του Ωδείου δείχνει όμως ότι η κληρονομιά του ελληνικού μοντερνισμού αρχίζει επιτέλους να αντιμετωπίζεται ως μνημείο.
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr
