Δέκα κτίρια, μερικά από αυτά δημόσια, που αποτελούν ή θα έπρεπε να αποτελούν οικοδομικούς "φάρους" στη χώρα μας.
1. Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, Λ. Συγγρού (2010)
Τη σχεδίασε το γαλλικό γραφείο Architecture Studio (έχουν συνθέσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο του Στρασβούργου και το Ινστιτούτο Αραβικού κόσμου στο Παρίσι, μαζί με τον Jean Nouvel). Η χαρακτηριστική όψη της αποτελείται από οριζόντιες λωρίδες λευκού μαρμάρου, που τη νύχτα φωτίζονται και κάνουν το κτίριο να μοιάζει με φωτεινό κουτί πάνω στη Συγγρού. Στο εσωτερικό υπάρχουν μια μεγάλη και μια μικρή σκηνή, εκθεσιακοί χώροι και εστιατόριο στην ταράτσα. Παλαιότερα ονομαζόταν "Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών" και σήμερα λειτουργεί ως πολυχώρος για θέατρο, χορό, μουσική, εικαστικά και γράμματα. Παραμένει από τους πιο ζωντανούς πολιτιστικούς χώρους της πόλης. Το 2026, για παράδειγμα, φιλοξένησε το τριήμερο φεστιβάλ Onassis Dance Days και διήμερα ηλεκτρονικής μουσικής με το STEGI.RADIO.
2. Ξενοδοχεία "Ξενία" – Άρης Κωνσταντινίδης (1950s–60s)
Ήταν κρατικό πρόγραμμα τουριστικής υποδομής, που με την καθοδήγηση του Κωνσταντινίδη έγινε σχολή ελληνικού μοντερνισμού: λιτοί όγκοι, ντόπια πέτρα, κτίρια δεμένα με το τοπίο. Το πρόγραμμα εγκαταλείφθηκε το 1983. Από τότε κάποια ξενοδοχεία ανακαινίστηκαν, άλλα πουλήθηκαν σε ιδιώτες και άλλα μένουν εγκαταλελειμμένα. Το 2026 φαίνεται να ανοίγει νέο κεφάλαιο. Η ΕΤΑΔ επιτάχυνε την αξιοποίηση έξι "Ξενία", με διαγωνισμούς για τη Βυτίνα και την Κομοτηνή και μακροχρόνια μίσθωση για το "Ξενία Καρτερού" στην Κρήτη. Για την Ηγουμενίτσα, οι μη δεσμευτικές προτάσεις επενδυτών κατατέθηκαν έως τις 31 Μαρτίου 2026.
3. Πρώην Hilton Αθηνών, σήμερα The Ilisian (1963 / 2026)
Το κτίριο της Βασιλίσσης Σοφίας ήταν σύμβολο του μεταπολεμικού εκσυγχρονισμού, με την καμπύλη όψη και τα ανάγλυφα του Γιάννη Μόραλη στο μάρμαρο. Μετά από ριζική ανακατασκευή, άνοιξε στις 23 Απριλίου 2026 ως Conrad Athens The Ilisian, ακριβώς 63 χρόνια μετά τον πρώτο επισκέπτη του Hilton. Ο σκελετός απογυμνώθηκε και το κτίριο ξαναχτίστηκε, όμως διατηρήθηκαν τα ανάγλυφα του Μόραλη και η αρχιτεκτονική γλώσσα της δεκαετίας του '60. Περιλαμβάνει 278 δωμάτια και σουίτες και 55 κατοικίες με υπηρεσίες ξενοδοχείου.
4. Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Θεσσαλονίκη – Κυριάκος Κρόκος (1994)
Είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της ελληνικής αρχιτεκτονικής των τελευταίων δεκαετιών. Ο Κρόκος χρησιμοποίησε τούβλο και εμφανές μπετόν σε αυστηρές, σχεδόν μοναστηριακές μορφές, παραπέμποντας στη βυζαντινή τοιχοποιία χωρίς να την αντιγράφει. Οι αίθουσες οργανώνονται σε μια συνεχή πορεία, με ελεγχόμενο φυσικό φως που αναδεικνύει τοιχογραφίες, ψηφιδωτά και εικόνες. Βρίσκεται δίπλα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης και μαζί σχηματίζουν τον μουσειακό πόλο της πόλης.
5. Στέγαστρα ΟΑΚΑ – Santiago Calatrava (2004)
Τα λευκά μεταλλικά τόξα έγιναν η εικόνα των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, όμως η ιστορία τους πήρε απότομη τροπή. Τον Οκτώβριο του 2023 η πολιτεία αναγκάστηκε να κλείσει το Ολυμπιακό Στάδιο και το Ποδηλατοδρόμιο λόγω προβλήματος στατικής επάρκειας στα στέγαστρα. Αφού αφαιρέθηκαν τα πολυκαρβονικά φύλλα, το ΤΕΕ έκρινε το στάδιο έτοιμο να λειτουργήσει ξανά από τα τέλη Απριλίου 2024. Για τη μόνιμη λύση, η ΜΕΤΚΑ ανακηρύχθηκε οριστικός ανάδοχος της στατικής και λειτουργικής αποκατάστασης και των δύο στεγάστρων. Επιπλέον, εργασίες ελέγχου και συντήρησης κοχλιών και υδροβολής του στεγάστρου βρίσκονται σε εξέλιξη.
6. Γέφυρα Ρίου–Αντιρρίου "Χαρίλαος Τρικούπης" (2004)
Είναι περισσότερο κατόρθωμα μηχανικής παρά αρχιτεκτονικής, αλλά από τα πιο αναγνωρίσιμα σύγχρονα τοπόσημα της χώρας. Η καλωδιωτή γέφυρα πολλαπλών ανοιγμάτων ενώνει Πελοπόννησο και Στερεά Ελλάδα πάνω από τον Κορινθιακό, μια περιοχή με βαθιά νερά, μαλακό βυθό, έντονη σεισμικότητα και τεκτονική διάνοιξη. Τα βάθρα της απλώς "κάθονται" στον βυθό, ώστε να μπορούν να μετακινούνται σε σεισμό, και το κατάστρωμα είναι συνεχές και αναρτημένο. Εγκαινιάστηκε λίγο πριν από τους Ολυμπιακούς του 2004, κατασκευάστηκε και λειτουργεί με σύμβαση παραχώρησης και αντικατέστησε σε μεγάλο βαθμό τα φέρι. Δεν έλεγξα τα πιο πρόσφατα νέα για τη λειτουργία της.
7. Μουσείο Ακρόπολης – Bernard Tschumi με Μιχάλη Φωτιάδη (2009)
Το μουσείο πατάει σε πιλοτές πάνω από ορατή αρχαία γειτονιά. Ο γυάλινος τελευταίος όροφος έχει τον ίδιο προσανατολισμό με τον Παρθενώνα, ώστε η ζωφόρος να "συνομιλεί" απευθείας με το μνημείο. Είναι το πιο αναγνωρίσιμο σύγχρονο ελληνικό κτίριο διεθνώς και παραμένει μόνιμο επιχείρημα στη διεκδίκηση των Γλυπτών του Παρθενώνα. Το 2025 ήταν 38ο στη λίστα του The Art Newspaper με τα πιο επισκέψιμα μουσεία του κόσμου, με 1.994.052 επισκέπτες. Σύμφωνα με τον πρόσφατο απολογισμό του, μεταφέρθηκαν φέτος από το παλαιό μουσείο στον βράχο 772 θραύσματα γλυπτών, που σταδιακά συμπληρώνουν τις συλλογές.
8. Μουσείο Μπενάκη – Πειραιώς 138 (2004)
Πρόκειται για μετασκευή ενός ημιτελούς βιομηχανικού κτιρίου στο Γκάζι σε πολιτιστικό χώρο. Είναι από τα πρώτα σημαντικά παραδείγματα επανάχρησης στην Αθήνα. Εξωτερικά οι όψεις είναι λιτές, σε τόνους τερακότας. Η καρδιά του είναι ένα μεγάλο, ψηλό αίθριο που λειτουργεί σαν εσωτερική πλατεία, με καφέ και χώρους συνάντησης, ενώ γύρω του αναπτύσσονται ευέλικτες εκθεσιακές αίθουσες σε επίπεδα. Φιλοξενεί κυρίως περιοδικές εκθέσεις σύγχρονης τέχνης, φωτογραφίας και αρχιτεκτονικής, καθώς και εκδηλώσεις στο αμφιθέατρό του. Συνέβαλε αποφασιστικά στη μετατροπή της Πειραιώς από βιομηχανικό άξονα σε πολιτιστικό διάδρομο, μαζί με την Τεχνόπολη. Για το τρέχον πρόγραμμα, δείτε το benaki.org.
9. Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος – Renzo Piano (2016)
Είναι ένας τεχνητός λόφος στο Φάληρο που στεγάζει την Εθνική Λυρική Σκηνή και την Εθνική Βιβλιοθήκη. Στην κορυφή του απλώνεται το τεράστιο ηλιακό στέγαστρο και από εκεί η θέα ανοίγει προς τη θάλασσα και την Ακρόπολη. Ήταν η μεγαλύτερη μεμονωμένη δωρεά του Ιδρύματος και μεταβιβάστηκε στο Ελληνικό Δημόσιο τον Φεβρουάριο του 2017. Είναι το πρώτο μεγάλης κλίμακας πολιτιστικό έργο στην Ευρώπη με πιστοποίηση LEED Platinum, και το πάρκο του θεωρείται ο μεγαλύτερος δημόσιος μεσογειακός κήπος στον κόσμο. Τον Ιούνιο του 2026 φιλοξένησε το SNF Nostos για τα 30 χρόνια φιλανθρωπικής δράσης του Ιδρύματος.
10. Μπλε Πολυκατοικία, Εξάρχεια – Κυριάκος Παναγιωτάκος (1932–33)
Είναι ο "πρόγονος" όλων των παραπάνω και ένα από τα πρώτα ώριμα μοντέρνα κτίρια της Αθήνας, με επιρροές από τον Le Corbusier. Το όνομά της οφείλεται στο μπλε χρώμα που διάλεξε ο ζωγράφος Σπύρος Παπαλουκάς. Αρχικά είχε 32 διαμερίσματα και ένα κοινόχρηστο εντευκτήριο με θέα στο δώμα, που περιγράφηκε ως "γειτονιά καθ' ύψος". Εκεί έζησαν πρόσωπα όπως ο Δημήτρης Χορν και η Κατίνα Παξινού. Σήμερα, δεν είναι πια μπλε και έχει χάσει την παλιά της αίγλη, παραμένει όμως σύμβολο της πλατείας Εξαρχείων.
*Στο άνοιγμα του άρθρου υπάρχει η φωτογραφία του Μουσείου Ακροπόλεως των Bernard Tschumi Architects σε συνεργασία με το γραφείο ARSY, Μιχάλης Φωτιάδης. Πηγή: theacropolismuseum.gr
Photo: Christian Richters, Peter Mauss/Esto, Nikos Daniilidis
Διαβάστε Επίσης
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για ό,τι συμβαίνει τώρα στην Ελλάδα και τον Κόσμο στο thetoc.gr
